Drugs zetten naast justitie ook gezondheidszorg onder druk

Rapport Trimbos-instituut Er is te weinig aandacht voor het gevaar van drugsgebruik voor de gezondheid. Onderzoekers vinden dat „een zorgwekkende ontwikkeling”.

Mdma, de werkzame stof in xtc-pillen, in kristal- en poedervorm.
Mdma, de werkzame stof in xtc-pillen, in kristal- en poedervorm. Foto Lex van Lieshout/ANP

Steeds meer Nederlanders belanden na drugsgebruik in het ziekenhuis. Dit blijkt uit een omvangrijk onderzoek van het Trimbos-instituut, dat deze maandag is gepubliceerd. Patiënten hebben last van een hoge bloeddruk, oververhitting en bewustzijnsdalingen. Sommigen worden in comateuze toestand binnengebracht en moeten intensief worden gemonitord. Trimbos-onderzoeker, en hoofdauteur, Esther Croes spreekt over „een zorgwekkende ontwikkeling” en constateert dat „het gevaar van drugsgebruik voor de gezondheid te weinig aandacht heeft gehad”.

Kort na de moord op advocaat Derk Wiersum ligt de aanpak van drugscriminaliteit onder een vergrootglas. Bleek eerder al dat politie en justitie de grip verloren op de drugscriminelen, nu blijkt ook dat de gezondheid van Nederlanders door het gebruik van drugs onder druk staat.

In de politieke discussie over het drugsbeleid gaat de aandacht, volgens Croes, momenteel vooral naar de effecten van het beleid op de criminaliteit en minder naar de effecten van drugsgebruik op de gezondheid. „Deze middelen zijn in de Opiumwet gekomen omdat het gebruik ervan nooit veilig is”, zegt Croes, „maar dat signaal lijkt nu volledig onder te sneeuwen.”

Voor de rapportage zijn 70 medewerkers van de spoedeisende hulp uit 44 ziekenhuizen en 42 forensische artsen, die verspreid over het land werken, gevraagd of het aantal drugsincidenten de afgelopen vijf jaar daalde, gelijk bleef, of steeg. Meer dan de helft van de medewerkers op de eerste hulp constateerde een (forse) stijging, een vijfde een daling. Onder de forensische artsen zag eveneens ruim de helft een (forse) stijging van het aantal incidenten, slechts 1 op 20 constateerde een daling. Daarnaast zijn 52 ‘sleutelfiguren’, onder wie mensen uit de verslavingszorg, gemeenteambtenaren en preventiewerkers ondervraagd.

Normalisering

De normalisering van het drugsgebruik laat haar sporen na, constateert arts-epidemioloog Croes. Het is bijna normaal om een pilletje te slikken op een festival of tijdens een uitgaansavond, zegt Croes, maar over de gevaren wordt niet nagedacht. Gebruikers lijken bovendien vaker drugs te mixen en komen daardoor in de problemen, blijkt uit de Monitor Drugsincidenten, die ook deze maandag naar buiten komt. Een derde reden is de „spagaat van drugspreventie”. We willen het contact met de gebruikers niet verliezen, zegt Croes, en zijn daarom terughoudend met het opgeheven vingertje. „Een belangrijk doel van het drugsverbod – het waarschuwen tegen onveilige middelen – wordt daarbij te veel uit het oog verloren.”

Tussen 2009 en 2018 zijn ruim 45.000 drugsgerelateerde incidenten geregistreerd in Nederland, blijkt uit de monitor. In 2018 ging het om 6.108 incidenten, een fractie van het werkelijke aantal incidenten, omdat de grote meerderheid van de spoedeisendehulpposten en ambulancediensten informatie niet deelt.

Gootsteenontstopper

De meeste incidenten worden veroorzaakt door cannabis, xtc en ghb. Ghb wordt gemaakt van gootsteenontstopper en geeft een roes die vergeleken wordt met alcohol, maar dan heftiger. De kans op een overdosis bij dit middel is veel groter dan bij een andere drug, blijkt uit de cijfers. Zo namen 50.000 Nederlanders (18 jaar ouder) in 2017 ghb en slikten 370.000 personen xtc, maar het registreerde aantal gezondheidsincidenten na een buisje ghb (1.384) of een pilletje (1.850) ontloopt elkaar weinig.

Lees ook hoe drugsgebruik in Amsterdam vanzelfsprekend is geworden

SEH-artsen waarschuwden eind 2018 in NRC dat het aantal ghb-patiënten op de eerste hulp stijgt. Het Trimbos-onderzoek, gestart naar aanleiding van die publicatie, bevestigt dit beeld en wijst erop dat die trend past in de toename van drugsincidenten over de hele linie.

SEH- en forensische artsen maken zich grote zorgen over ghb, omdat die extreem verslavend is, en goedkoop. Een arts in het rapport: „Een mixdrankje is duurder dan een buisje ghb.” Afkicken ervan is moeilijk, blijkt uit onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen. 50 tot 70 procent gebruikt na drie maanden weer ghb.

Drugs reguleren met gecontroleerde productie is niet per se de oplossing, zegt Croes. Het verbetert niet de kwaliteit, want drugs in Nederland zijn al nauwelijks vervuild. Wel geeft dit het signaal af dat gedoogde of gelegaliseerde drugs minder gezondheidsrisico’s hebben. „Dan zal gebruik toenemen, terwijl de risico’s even groot blijven. Dat kan niet anders dan leiden tot meer acute gezondheidsincidenten en meer gebruikers die verslaafd raken.”