Catalanen wacht weer ongewisse, hete herfst

Onafhankelijkheid Deze week wordt voor het Hooggerechtshof in Madrid het vonnis verwacht in het beladen proces tegen twaalf Catalaanse separatisten. De Comités ter Verdediging van de Republiek maken zich op voor een hele reeks protestacties.

Leden van een Comité ter Verdediging van de Republiek protesteren in Barcelona voor de vrijlating van separatisten.
Leden van een Comité ter Verdediging van de Republiek protesteren in Barcelona voor de vrijlating van separatisten. Foto Alejandro Garcia/EPA, Lluis Gene/AFP

Eduard Garzón Bravo (49) wordt maandagmorgen 23 september om 04.30 uur door de Guardiá Civil van zijn bed in het Catalaanse dorpje Cerdanyola del Vallès gelicht. De Spaanse militaire politie houdt de Catalaan zeven uur vast in zijn huis, voert hem daarna in een busje naar Madrid af.

In de Spaanse hoofdstad krijgt zijn advocaat Eva Pous ruim een dag later slechts te horen dat ze hem verdenken van terrorisme. Verder is ze aangewezen op naar media gelekte informatie. Zo zou, met Operatie Judas, zijn voorkomen dat Garzón en anderen binnen een burgercomité aanslagen zouden plegen. Nationale media pakken uit met het nieuws. „Separatisme radicaliseert”, luidt een kop in het serieuze dagblad El País. En de populistische La Razón laat een agent zelfs zeggen dat „Catalonië al erger is dan Baskenland”.

Waarschijnlijk zal pas de komende weken of maanden duidelijk worden wat Garzón Bravo en acht anderen precies van plan waren, maar de toon is gezet. De strijd tussen ‘Madrid’ en de separatisten verhardt, aan beide kanten spelen media het spel mee.

Twee jaar nadat onder leiding van Carles Puigdemont op 27 oktober de onafhankelijkheid van Catalonië werd afgekondigd, loopt de spanning op. De uitspraak in een proces tegen twaalf separatisten is aanstaande. De verwachting is dat het hooggerechtshof eind deze week deels ‘meegaat’ met de eisen van de aanklager en hun langdurige celstraffen oplegt. De huidige regiopresident Quim Torra roept zijn aanhang bij alles behalve vrijspraak op tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Catalonië wacht opnieuw een hete, onvoorspelbare herfst.

In aanloop naar de uitspraak peilde NRC in een reeks gesprekken de stemming onder de separatisten, die naar schatting iets minder dan de helft van de 7,5 miljoen inwoners vertegenwoordigen. Catalanen die tegen afscheiding zijn zwijgen nu vooral. Van een voormalig terrorist tot een hoogleraar geschiedenis en van een uitgever van Catalaanse boeken tot een lobbyist: ze zijn het erover eens dat geweld geen oplossing is. De separatisten bereiden zich via bijna ongrijpbare Comités ter Verdediging van de Republiek (CDR) wel voor op talloze acties, al dan niet in het geheim. „Hoewel ze ons willen criminaliseren, laten we dat niet gebeuren”, stelt Fredi Bentanachs in een barretje in Barcelona. „Het gewapende conflict is iets van de vorige eeuw.”

Lees ook: Catalaanse activisten vast om plannen voor aanslagen

Vrij Land

De 63-jarige Bentanachs profileert zich nu als pacifist, maar zijn verleden blijft hem achtervolgen. Als de oprichter van Terra Lliure, oftewel ‘Vrij Land’, geloofde hij van 1978 tot 1991 wel in gewelddadig verzet. De Catalanen probeerden in navolging van de Baskische terreurbeweging ETA via het plaatsen van bommen, het plegen van overvallen en de ontvoering van tegenstanders de aandacht te vestigen op de „onderdrukking” door Spanje. Daarbij vielen vijf doden, van wie er vier tot de organisatie zelf behoorden. „Spijt heb ik niet. Maar ik ben wel van mening veranderd. Geweld werkt averechts”, stelt Bentanachs, die ooit 4,5 jaar in de cel zat.

Bentanachs heeft nu veel weg van een hippie op leeftijd. Maar toen hij begin september een bezoek bracht aan de naar België gevluchte Puigdemont, werd hij door de conservatieve Spaanse krant ABC nog steeds als terrorist bestempeld. En volgens El País zou Bentanachs vorig jaar contact hebben gehad met de separatisten die nu vastzitten in het kader van Operatie Judas.

„Het is allemaal deel van een gemeen opzetje om de onafhankelijkheidsbeweging in een slecht daglicht te stellen”, verklaart Bentanachs. „Terra Lliure is al lang opgeheven. Wij gebruiken geen geweld. Het is een publiek geheim dat de politieke partijen onderling zo overhoop liggen, dat veel burgers zich verenigen. Binnen deze 400 comités gaat het om één doel: onafhankelijkheid.”

Stembussen verstopt

Volgens Bentanachs is er weinig mysterieus aan de CDR’s. Hij neemt een slok van zijn biertje en legt uit hoe de comités werken. De CDR’s zijn twee jaar geleden opgericht bij de organisatie van het referendum van 1 oktober. Groepen mensen zorgden ervoor dat scholen werden bewaakt, stembussen werden verstopt en stembriefjes werden verspreid. Na 27 oktober 2017 staat de ‘R’ niet meer voor ‘referendum’, maar voor de verdediging van de ‘republiek’. „Wie er in een CDR zitten? Wij allemaal. Ik ook. Zie het als een Griekse agora waarbij mensen op een centrale plaats bij elkaar komen om te vergaderen. Gewoon op straat, in het openbaar, zonder leiders. In overleg worden er besluiten genomen.”

De voorbije jaren zijn de CDR’s grotendeels ongrijpbaar gebleven voor de autoriteiten. Zo organiseerden burgers hun eigen ongehoorzaamheid door demonstraties te houden, wegen te bezetten of massaal lintjes op te hangen. In de meeste gevallen bleef het binnen de marges van de wet. Maar verschillende keren werden met bedreigingen van rechters, politici, media of andere tegenstanders van de onafhankelijkheid wel grenzen overschreden.

De Guardia Civil stond machteloos en sloeg met het volgen van honderden separatisten terug. Arrestaties volgden. De militaire politie wilde doen geloven dat ze in april 2018 met Tamara Carrasco in Viladecans een CDR-leider hadden ontmaskerd. Ze werd, net als haar naar België gevluchte zus Adrià, verdacht van terrorisme. Die aanklacht is inmiddels afgezwakt tot een verdenking van burgerlijke ongehoorzaamheid.

Hoe sterk het bewijs in Operatie Judas is moet nog blijken. Eduard Garzón Bravo wordt nog wel verdacht van terrorisme. De Spaanse politie maakte eerder bekend dat bij een reeks van invallen onder meer grondstoffen voor explosieven zijn gevonden. Verder zouden documenten en computers in beslag zijn genomen.

‘Mensenrechten geschonden’

Advocaat Eva Pous ontvangt in haar kantoor in de stad Manresa om uitleg te geven over de arrestatie van haar cliënt. Ze verontschuldigt zich direct bij het begin van het gesprek, waarin ze Spanje consequent ‘de Spaanse staat’ noemt. „Ik heb weinig meer informatie over hem dan de media”, vertelt ze. „Eduard is iemand die voor zijn mening uitkomt. Niet meer dan dat. Dat zijn mensenrechten met deze operatie zijn geschonden is duidelijk. Hij is opgepakt zonder dat hem duidelijk is gemaakt wat ze precies tegen hem hebben. Of wat ze in zijn huis hebben gevonden. En dat weet ik als zijn advocaat ook nog steeds niet. Onder het mom van terrorisme kunnen ze hem lang in voorarrest houden. In Catalonië geloven weinigen nog in de Spaanse rechtsstaat. Ik zie dit als het criminaliseren van el independentismo.”

De Catalaanse uitgever Joan Sala voelt zich evenzeer slachtoffer van ‘de Spaanse staat’. Hij probeerde humor als wapen tegen ‘Madrid’ in te zetten, maar werd aangeklaagd toen hij een stripboek over de onafhankelijkheidsstrijd uitgaf waarin een tekenaar alle belangrijke gebeurtenissen vastlegde. Die tekende onder meer een foto na waarop te zien is hoe agenten een demonstrant hardhandig bij haar kruis vastpakken.

De agenten gingen vrijuit, maar separatist Sala werd aangeklaagd wegens smaad. De zaak moet nog voorkomen. Het stripboek is nu een hit onder de separatisten, er zijn meer dan 10.000 exemplaren verkocht. Sala: „Met deze belachelijke zaak laten ze opnieuw zien dat de eenheid van Spanje belangrijker is dan de democratie. Ik zal mijn straf wel ontlopen. Maar ondertussen is zelfs een stripalbum gecriminaliseerd. Het maakt de hang naar een vrij Catalonië alleen maar groter.”