Vermoeid tellen bedrijven af naar wéér een Brexit-deadline

No Deal Nederlandse bedrijven zitten al meer dan drie jaar in onzekerheid over de Brexit. Ze lijken intussen wel iets beter voorbereid.

Pepijn Barnard

31 oktober is voor Nederlandse ondernemers wat 29 maart en 12 april eerder waren: weer zo’n Brexitdatum die vooral met veel onzekerheid omgeven is. Onzekerheid is er al sinds de Britten in juni 2016 stemden voor uittreding. Komt er, vlak voor de jongste deadline, alsnog een deal tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk die acceptabel is voor het Britse parlement? Wordt het No Deal, tegen de zin van het parlement? Of komt er wéér uitstel – en nóg meer onzekerheid?

Wel of geen deal, dat maakt nogal wat uit voor Nederlandse bedrijven. Nederland verdiende vorig jaar 25,5 miljard euro aan de export naar het VK, zo berekende het CBS. Alleen de uitvoer naar Duitsland is voor Nederland lucratiever. Die export verloopt probleemloos omdat de Britten deel uitmaken van de EU. Of een bedrijf uit het Westland een doos tomaten verkoopt in Coventry of in Coevorden, maakt voor de formaliteiten niet uit. Er zijn binnen de EU geen invoerheffingen. Productregels zijn in de hele Unie hetzelfde, dus tijdrovende controles aan de grens zijn onnodig.

No Deal, dat betekent vrijwel zeker de terugkeer van douaneheffingen, uiteenlopende productregels, grenscontroles, nieuwe rompslomp. Een deal moet veel van die barrières wegnemen. Geen wonder dat de meeste bedrijven nog steeds – ondanks de slepende onzekerheid – No Deal niet zien zitten.

Uit een enquête van ondernemersclubs VNO-NCW en MKB-Nederland samen met BNR Nieuwsradio bleek vorige maand dat veel ondernemers ‘Brexit-moe’ zijn. Op de vraag hoe moe ze zijn over „de Brexit-perikelen”, antwoordden ruim 300 deelnemers gemiddeld: 7,8 op een schaal van 1 tot 10. Reden voor VNO en voor NBCC, de Nederlands-Britse Kamer van Koophandel, om bij een Brexit-bijeenkomst met grote bedrijven en brancheorganisaties vorige week te vragen: willen jullie onderhand liever No Deal dan nóg meer uitstel? Het antwoord was, een luid en duidelijk nee. „Niemand in de zaal zei een No Deal te prefereren boven verder uitstel”, zegt Lyne Biewinga, directeur Membership van NBCC. Winand Quaedvlieg, werkzaam voor VNO in Brussel, meent dat No Deal ten onrechte soms met duidelijkheid wordt geassocieerd. „Bij een No Deal is er juist helemaal niets geregeld.”

Er zit één voordeel aan de vertraging van de Brexit. Bedrijven hebben meer tijd gekregen om zich voor te bereiden. Ondernemersorganisaties en de overheid voeren al ruim drie jaar campagne om bedrijven wakker te schudden: tref voorbereidingen. Er is een Brexitloket van waar bedrijven een impact scan of een simulatie kunnen doen. Er is een ‘buddy’-programma waarbij een groter bedrijf een kleiner ‘broertje’ helpt bij de voorbereidingen. Daarbij gaat het onder meer om het leggen van contacten met de douane, het aanpassen van IT-systemen, het doorlichten van transportroutes, het aanleggen van voorraden en het zoeken van andere markten dan het VK.

De meeste bedrijven zijn inmiddels wakker. Slechts 20 procent van de bedrijven is nog helemaal niet voorbereid op de Brexit, zo bleek in mei uit een enquête van bureau Kantar in opdracht van de Rijksoverheid. Twee jaar geleden was dat in dezelfde enquête nog 55 procent. De resultaten van de ‘Brexit-barometer’ van de Kamer van Koophandel komen hiermee overeen. „Bedrijven die er eerder bewust voor kozen om af te wachten, zijn zich nu toch aan het voorbereiden”, merkt Biewinga van NBCC. „Al blijven er ook bedrijven die pas in actie komen als duidelijk is wat voor soort Brexit er komt.”

Lees ook: Veel meer Britse investeringen in Nederland sinds Brexit-referendum

Personeel

‘Nog veel te weinig actie’

Pepijn Barnard

Een lager pensioen, dubbele belastingheffingen, het recht op AOW, kinderbijslag en arbeidsongeschiktheidsuitkering kwijtraken. Dat dreigt na een No Deal-Brexit allemaal voor Britse werknemers in Nederland en Nederlandse werknemers in het Verenigd Koninkrijk.

Werkgevers kunnen veel van die ongewenste effecten voorkomen. Maar dat kost wel tijd; het gaat om een wirwar van ingewikkelde regels rond belastingen, sociale zekerheid en pensioen.

Daarom roept werkgeversorganisatie AWVN ondernemers al lange tijd op om zo snel mogelijk in actie te komen.

Toch ziet de AWVN nog veel te weinig actie. „Veel werkgevers namen al vanaf het begin een afwachtende houding aan”, zegt Armand Lahaije, die ondernemers namens de AWVN voorlichting geeft over de Brexit. Het uitstel van de uittreeddatum van maart naar oktober heeft die zorgeloosheid bij werkgevers alleen maar versterkt. „De gedachte is: zie je wel, ze zullen wel een oplossing vinden.”

Medicijnen

Voorzorgsmaatregelen

Pepijn Barnard

Het Verenigd Koninkrijk wordt bij een No Deal ineens een ‘derde land’. En medicijnen uit derde landen worden alleen toegelaten tot de EU als ze in een laboratorium bij een lidstaat zijn getest. Maar de Europese Commissie geeft Britse medicijnen in geval van No Deal bij uitzondering tijdelijk toch toegang tot de Europese markt. Bovendien zijn bij de meeste medicijnen al voorzorgsmaatregelen getroffen waardoor ze toch zonder problemen de EU binnen kunnen: zoals het verplaatsen van de productie of registratie. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen stelde met VWS begin dit jaar een lijst op met kritieke geneesmiddelen waarbij een No Deal beschikbaarheidsproblemen zijn voorzien. Een ingewijde zegt dat voor meer dan de helft nu een oplossing is gevonden.

Philips heeft al concrete stappen genomen: het hevelt de activiteiten van een fabriek in het Britse dorp Glemsford over naar het Friese Drachten. De Brexit woog mee bij het besluit de enige Britse Philipsfabriek, die babyproducten produceert, te sluiten.

Auto-industrie

‘Catastrofale gevolgen’

Pepijn Barnard

Onlangs brachten 23 Europese auto-koepels, inclusief de Britse, een gezamenlijke brief uit. Daarin waarschuwden ze tegen de „catastrofale gevolgen” van een Brexit waarbij Groot-Brittannië zonder plan uit de interne markt en de douane-unie stapt.

De auto-industrie kan zich daar niet op voorbereiden, stellen de koepels. Het einde van vrij verkeer van goederen betekent ook het einde van de complete werkwijze van de auto-industrie, waarbij grondstoffen en onderdelen tot op het kwartier nauwkeurig moeten worden afgeleverd bij de fabrieken. Loopt dat spaak, dan kost dat heel veel geld – per minuut. Ook zullen importtarieven met name de Britse handel schaden. Acht op de tien Britse auto’s zijn bestemd voor de export.

Het tragische is dat de Brexit al schadelijk is voor de industrie, nog vóórdat het een feit is, zegt de baas van branchevereniging voor toeleveranciers in de auto-industrie Clepa. „Autofabrikanten hadden al maatregelen genomen voor de vorige Brexit-datum. Dat geld zijn ze kwijt.”

Verse waar

Verandering levertijden

Pepijn Barnard

Bedrijven die nu alleen binnen de EU zakendoen hebben zich extra moeten voorbereiden, zegt Daco Sol van belangenvereniging GroentenFruit Huis. Zo hebben ze leren werken met een softwareprogramma waarmee ze certificaten of keuringen kunnen aanvragen en zich verdiept in de douaneverplichtingen waar ze straks mee te maken krijgen. De levertijden kunnen veranderen na uittreding, daar hebben bedrijven al gesprekken over gehad met hun klanten, zegt Matthijs Mesken van de Vereniging Groothandel Bloemkwekerijproducten. „Nu is het: vandaag bestellen, morgen leveren. Dat lukt dan misschien niet meer.”

Zorgen zijn er ook. Mesken: „Stel: de vrachtwagen gaat vol daarheen, maar niet alles wordt verkocht. Kunnen bloemen en planten dan gewoon mee terug, of moeten ze dan officieel worden ingevoerd in de EU?” En Sol van GroentenFruit Huis vreest voor bedrijven die zich niet goed voorbereiden. „De ferry kan vertraging oplopen als andere transporteurs hun zaken niet op orde hebben.”

Rotterdamse haven

Risico op opstoppingen

Pepijn Barnard

Voor de Rotterdamse haven blijft één punt het spannendst: melden genoeg transporteurs (afkomstig uit heel Europa) zichzelf en hun ladingen aan bij het online douanesysteem Portbase? Zo ja, dan hóéft er in theorie – ook bij een No Deal-Brexit – nauwelijks wat merkbaar te zijn van de uittrede van het Verenigd Koninkrijk. Een vrachtwagen rijdt dan net zo vlot de ferry op als dat nu, zonder douaneformaliteiten, gebeurt.

In de praktijk wordt deze ideale situatie eigenlijk niet verwacht: de aanmeldingen zijn volgen Portbase „nog niet op het gewenste niveau”. Ondanks allerlei campagnes is dat op 31 oktober, wanneer het VK mogelijk de EU verlaat, waarschijnlijk ook nog niet zover. Daarmee blijft het risico op grote opstoppingen in de havens bestaan: handmatige controle duurt tussen de 5 en 15 minuten. Er zijn daarom al extra parkeerplekken voor vrachtwagens geregeld in de haven, maar in welke mate die toereikend – of overbodig – zijn, valt nog helemaal niet te zeggen.

Energie

‘Allemaal al geregeld’

Pepijn Barnard

De Nederlandse energiesector voelt weinig opwinding over de Brexit. Voor olie, kolen of gas is Nederland geheel niet afhankelijk van het Verenigd Koninkrijk (het VK is voor alle fossiele brandstoffen een netto-importeur). En, zegt een woordvoerder van de Rotterdamse haven, voor de invoer van bulkgoederen zoals olie is het papierwerk dat een harde Brexit met zich meebrengt, veel beperkter dan voor containers.

Er wordt na Brexit ook nog gewoon elektriciteit verhandeld met het VK. Er ligt één stroomkabel door de Noordzee tussen het VK en Nederland, de BritNed-kabel. De handelsafspraken over het gebruik van die kabel veranderen wel, vertelt een woordvoerder van netbeheerder Tennet. „Dat is allemaal al ingeregeld.” Het nieuwe systeem is minder efficiënt, denkt Tennet, maar het is nog niet duidelijk of dat de stroomprijs zal beïnvloeden.

Waarschijnlijk het grootste effect dat de energiemarkt nu al ervaart, is dat de Europese CO2-prijs inzakt bij het vooruitzicht van een No Deal-Brexit.

Financiële sector

Banken zijn er klaar voor

Pepijn Barnard

Toezichthouders op de financiële sector De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) maken zich niet al te veel zorgen over de gevaren van een No Deal-Brexit. Want banken en verzekeraars hebben vanwege herhaaldelijk uitstel ruim de tijd gehad een Brexit-plan voor te bereiden, wat volgens DNB in de meeste gevallen ook is gebeurd. Bovendien is de vrees voor chaos op derivatenmarkten weggenomen. DNB was aanvankelijk bang dat banken en verzekeraars toegang tot Britse ‘clearinghuizen’ bij een No Deal zouden verliezen. Dat zijn partijen die miljarden aan risico’s van derivatencontracten overnemen. De Europese Commissie heeft maatregelen genomen om die toegang in ieder geval tijdelijk te garanderen.

De AFM voorspelde eerder dat een aanzienlijk deel van de Londense beurshandel zich verplaatst naar Amsterdam. Enkele tientallen Londense partijen hebben inderdaad vergunningen aangevraagd en gekregen, waaronder zeven handelsplatformen.

Vissers

Onvoorbereid en bang

Pepijn Barnard

Bij een No Deal-Brexit wordt het VK de baas in zijn ‘eigen’ zee. Dat kan grote gevolgen hebben voor de Nederlandse vissers, die daar zo’n 40 procent van hun vangst ophalen. Ze zijn bang te eindigen als „wisselgeld” bij een No Deal-Brexit, zegt Pim Visser van belangenclub VisNed, die de Nederlandse kottervissers vertegenwoordigt. „Want bij een No Deal-Brexit moeten ook afspraken worden gemaakt. De visserij is een relatief kleine sector en de emotionele waarde in het VK is hoog. De Britse vissers willen een groter deel van de quotum-taart, wij willen de verdeling houden zoals die is.”

Vissers kunnen nauwelijks iets aan voorbereiding doen, zegt Gerard van Balsfoort, voorzitter van de Europese visserijorganisatie EUFA. „We kunnen niet naar andere visgronden als de toegang wordt ontzegd, want die zijn er niet.” Het enige dat valt voor te bereiden, is dat er snel licenties kunnen worden geregeld als de Britten wél vissers uit andere landen blijven toelaten. Die zijn niet nodig zolang het VK nog niet is uitgetreden.

Toerisme

‘Koffiedik kijken’

Pepijn Barnard

Liesbeth den Donkelaar van Stayokay, de grootste hostelketen in Nederland, ziet door de aangekondigde en uitgestelde Brexit (nog) geen grote verschuivingen in het aantal boekingen van Britse toeristen: „We zitten nu op hetzelfde niveau als vorig jaar, al zien we een kleine afname van groepen, maar dat is geen reden tot alarm. Britse gasten doen gewoon wat ze altijd al doen en wachten de Brexit af. We hebben wel naar een paar scenario’s gekeken, alleen blijft het koffiedik kijken. Wellicht komen er minder Britten, maar dat kan ook een positief gevolg hebben: dat groepen buitenlandse toeristen die eerst naar het VK gingen, nu naar Nederland komen. Daar kunnen we alleen geen inschatting van maken want het is ook nog steeds niet bekend wat exact de impact op het vrij verkeer van personen zal zijn.”

Hoewel het VK al niet bij de Schengenlanden hoorde, volgt na No Deal wel degelijk een uitgebreidere paspoortcontrole op Schiphol. De luchthaven waarschuwde al dat dit mogelijk langere rijen oplevert.

Whisky

Voorraad voor november

Pepijn Barnard

Geen land ter wereld produceert zo veel whisky als Schotland. En nergens wordt zo veel Schotse whisky gedronken als in de EU. Maar blijft dat zo als Groot-Brittannië op 31 oktober zonder deal uit de EU stapt? Of wordt Schotse whisky dan schaarser en moet de Nederlandse liefhebber dan zijn toevlucht nemen tot Amerikaanse en Ierse whiskey?

Hans Bresser, mede-eigenaar van drankimporteur Bresser en Timmer uit Wageningen, verwacht dat het meevalt. Mogelijk dat het invoeren en regelen van de accijnsafdracht iets ingewikkelder zal worden als de Britten de EU verlaten, en daardoor iets langer gaat duren. Maar „Russische toestanden” met lege winkelschappen – nee, dat ziet hij niet gebeuren. „We voeren ook wijn in uit Zuid-Amerika. Dat zijn ook geen EU-landen.”

De enige voorbereiding die de importeur treft, is dat hij iets meer voorraad aanlegt. „Van flessen die we veel verkopen gaan we zorgen dat we genoeg hebben om de eerste twee weken van november door te komen.”

Met medewerking van Mark Beunderman, Milo van Bokkum, Teri van der Heijden, Carola Houtekamer, Joris Kooiman, Liza van Lonkhuyzen, Christiaan Pelgrim, Joost Pijpker, Hester van Santen en Philippus Zandstra.