Opinie

Arabische leiders weten wel hoe protest neer te slaan

In Irak schieten de autoriteiten op betogers. Ook in andere Arabische landen is er protest, ziet Carolien Roelants. Is het weer Arabische Lente?

Dwars

Een actueler onderwerp vandaag. Is het Midden-Oosten bezig met Arabische Lente 2.0? Zie Irak, Egypte etcetera. En zou die dan beter kunnen aflopen dan 1.0, die eindigde in oorlog (Libië, Syrië, Jemen) en/of toegenomen onderdrukking (Egypte, Bahrein)? Wat dit betreft hoeft u niet stiekem naar het eind van dit stukje te gaan voor het antwoord (doe ik zelf altijd). De resultaten uit het verleden geven immers voldoende aanwijzing welke kant het met protest opgaat. Met dit jaar verrassend Soedan als het nieuwe Tunesië.

Wat is er aan de hand? Nou, er is overal aan de hand wat er ook in 2010-11 aan de hand was, en daarvóór: corruptie, jeugdwerkloosheid en repressie. Ik kan ook zeggen dat er incompetent bewind aan de hand is, dat er maar niet in slaagt, of zin heeft, om de economieën op orde te brengen, corruptie aan te pakken en de burgers meer inspraak te geven. En verder is er de vonk in het kruitvat, die heel verschillende gedaanten kan aannemen. Dát is overigens wel anders dan in december 2010, toen de zelfverbranding van fruitverkoper Mohammed Bouazizi in Tunesië de Arabische Lente ontketende. Meer vonk was er toen nergens nodig.

Hier wordt nú geprotesteerd:

Irak: al meer dan 100 doden (op het moment van schrijven) bij de pogingen van de autoriteiten om de betogers naar huis te schieten. Een van de vonken was het ontslag van de populaire chef van de veiligheidsdienst, dat aan Iraanse invloed wordt toegeschreven. Iran is niet populair in Irak. Maar belangrijker is de systematische corruptie van de hele politieke klasse, waardoor in een rijk olieland 60 procent van de bevolking moet leven op minder dan 6 dollar per dag.

Egypte: geen doden maar duizenden arrestaties. Gekoppeld aan de genadeloze onderdrukking van elke oppositie hebben die een eind gemaakt aan beginnend protest. Als vonk fungeerden de video-onthullingen van aannemer Mohammed Ali vanuit zijn Ferrari in veilig Spanje over de corruptie van president Sisi en het leger. Dit bovenop de algemene uitzichtloosheid.

Algerije: de vonk was in februari de kandidaatstelling door zijn baas, het leger, van die oude, zieke Bouteflika voor een vijfde termijn als president. Bouteflika sneuvelde en dat gaf de betogers de moed om ook democratische hervormingen te eisen. Ze betogen nog steeds, maar langzaam begint het leger nu de duimschroeven aan te draaien.

Jordanië, Marokko, Libanon: van het ene protest naar het volgende.

En de Gazastrook als extraatje (want niet nu): de ‘we-willen-leven’-protesten in maart, ontketend door prijsverhogingen die het Hamasbewind als verkapte belasting had opgelegd. In elkaar geramd.

Ik begreep wel waarom de opstand destijds Tunesië democratiseerde (klein land, relatief homogeen, goed opgeleid), maar ik ben veel verbaasder over Soedan, waar het leger tot een vergelijk is gekomen met de boze burgers. Ik heb nog geen sluitende verklaring gezien.

Maar is er nu sprake van Arabische Lente 2.0? Nee, er is een wanbestuurde regio, waar de burgers zo in het nauw gedreven zijn dat ze het van tijd tot tijd wagen te protesteren. De leiders weten niet hoe te hervormen maar wel hoe protest te vermorzelen, vaak met Saoedisch-Emiraatse steun want in de Golf moeten ze niks van volkswil hebben. Ook Europa prefereert de status-quo, doodsbang dat protest revolutie wordt en een nieuwe vluchtelingenstroom de Middellandse Zee oversteekt. Op naar Arabische Lente 3.0 of zoiets.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.