Hoe een Franse politieagent radicaliseerde en vier collega’s doodstak

Terreuronderzoek Er zijn sterke aanwijzingen dat de politiemedewerker die donderdag vier collega's doodstak in Parijs, geradicaliseerd was.

Agenten beveiligen Parijse hoofdbureau van politie na de steekpartij afgelopen donderdag.
Agenten beveiligen Parijse hoofdbureau van politie na de steekpartij afgelopen donderdag. Foto Michel Euler/AP

Slechts zeven minuten duurde het. In die zeven minuten slaagde de 45-jarige politiemedewerker Mickaël Harpon er donderdag niet alleen in om vier van zijn collega’s gruwelijk om het leven te brengen en een vijfde ernstig te verwonden. Met zijn actie bracht hij ook veel zekerheden van het Franse inlichtingenapparaat aan het wankelen. Want hoe heeft iemand die al jaren in het hart van de Parijse terreurbestrijding werkte zelf ongemerkt kunnen radicaliseren?

De eerste 24 uur na de dodelijke steekpartij op het hoofdbureau van politie gingen de Parijse opsporingsautoriteiten er nog vanuit dat Harpon na een psychische crisis en een slepend arbeidsconflict tot zijn daad was gekomen. Hij is, net als zijn vrouw, zeer slechthorend. Volgens Le Monde zou Harpon vanwege gebrek aan carrièreperspectief door zijn handicap al langer intern problemen hebben.

Die aanvankelijke hypothese veranderde na het verhoor van zijn opgepakte vrouw, de 38-jarige Ilham Eddibes, en na verklaringen van andere familieleden en bekenden van Harpon. Vrijdagavond liet het Parijse parket weten dat de antiterrorisme-afdeling het onderzoek alsnog heeft overgenomen.

Bekeerling

Op de telefoon van Eddibes zijn 33 sms’jes gevonden die ze donderdag aan het eind van de ochtend met haar man uitwisselde. Die berichten hadden „een exclusief religieuze connotatie”, zei antiterreurprocureur Jean-François Ricard zaterdag, en eindigden onder andere met de teksten „Allahu Akbar” (God is groot) en „volg de profeet”.

Het laatste bericht is van 11.50 uur. Nog geen half uur later verlaat Harpon zijn werkplek in de Préfecture de Police op het Île de la Cité in het Parijse stadscentrum om in een nabijgelegen straat een keukenmes van 33 centimeter en een oestermes te kopen. Daarmee keert hij weer een half uur verder terug op zijn werk. Twee collega’s, die aan het lunchen zijn, verwondt hij in hun kantoor, een van hen met messteken in de hals. De autopsie toonde volgens Ricard sporen van „extreem geweld”. Nadat Harpon elders in het gebouw twee andere collega’s om het leven heeft gebracht en een derde verwond, treft hij op de binnenplaats een 24-jarige agent die slechts vier dagen eerder zijn eerste werkdag had. Na enkele sommaties schiet hij Harpon met twee kogels dood.

Harpon werkte sinds 2003 als IT-medewerker bij de politie-inlichtingendienst die onder andere verantwoordelijk is voor het in kaart brengen van mogelijke radicalisering in Parijs en de banlieue daaromheen. Hij was formeel geen politieagent en droeg geen wapen. Maar gezien de gevoeligheid van de gegevens waarmee hij omging, zou hij intensief gescreend moeten zijn. Ongeveer tien jaar geleden heeft hij zich volgens Ricard tot de islam bekeerd en hij hing de laatste jaren een „radicale visie” aan. Hij zou contacten hebben onderhouden met salafistische groepen en een moskee frequenteren in zijn woonplaats Gonesse, in de Parijse banlieue, die volgens Le Monde geleid wordt door een omstreden Marokkaanse imam.

Harpon had, aldus collega’s, de aanslag op Charlie Hebdo goedgepraat

De Franse minister van Binnenlandse Zaken Christophe Castaner zei donderdag nog dat Harpon nooit enig opvallend gedrag had vertoond. Maar volgens procureur Ricard zouden zijn collega’s in 2015 al bij hun meerderen gemeld hebben dat hij de jihadistische aanslag bij het weekblad Charlie Hebdo had goedgepraat. Hij zou sinds drie weken vrouwen niet meer de hand schudden en buiten werktijd steeds vaker „niet-westerse” kleding zijn gaan dragen. Het terreurparket is volgens Ricard in de eerste plaats ingeschakeld vanwege de religieuze sms’jes en vanwege zijn modus operandi die herinnert aan eerder terreurgeweld.

Castaner is in grote verlegenheid gebracht en ligt zwaar onder vuur. De politieke oppositie wil dat hij aftreedt, maar hij heeft vooralsnog het vertrouwen van premier Édouard Philippe. Hij erkent dat sommige zaken „niet gefunctioneerd” hebben zoals zou moeten en hij herhaalde zondag dat in het dossier van Harpon „geen enkel teken van radicalisering” te vinden was. Volgens een in juni verschenen parlementair rapport over radicalisering in overheidsdiensten zou een dertigtal politieagenten en gendarmes (op een totaal van 280.000 dienders) door de inlichtingendiensten in de gaten gehouden worden vanwege contacten met radicale vormen van de islam.