De zware week van minister Carola Schouten

Carola Schouten Boze boeren toespreken, met Rutte in het vliegtuig, stikstofbesluiten nemen, kritiek dulden van collega’s. De zware week van minister Carola Schouten – die geen grote doorbraak bracht.

Schouten dinsdag op het Malieveld: „Ik ben júllie minister van Landbouw.”
Schouten dinsdag op het Malieveld: „Ik ben júllie minister van Landbouw.” Foto Sem van der Wal/ANP

Het is dinsdag, even voor half twee ’s middags, en Carola Schouten staat vanaf een podium oog in oog met duizenden boeren die zich op het Malieveld hebben verzameld. Het is onrustig, vanuit het publiek wordt vuurwerk afgeschoten. Op aandringen van Bart Kemp, de schapenboer die het protest met behulp van een aantal grote agrarische bedrijven gecoördineerd heeft, vraagt de gespreksleider op het podium aan Schouten of ze trots is op de boeren. Is zij hún minister?

„Vanuit de diepte van mijn hart”, zegt Schouten, „ik ben trots op jullie. En ik ben júllie minister van Landbouw.”

Het zorgt voor gejuich op het Malieveld – en verbaasde reacties op het Binnenhof. Is dit de minister die de agrarische sector drastisch moet omvormen en de stikstofuitstoot van de landbouw verder gaat terugdringen? „Je kunt niet het één zeggen en het ander doen”, foetert D66-Kamerlid Tjeerd de Groot een dag later in Trouw.

Het is niet de enige tegenstand die Schouten ondervindt in de week dat de stikstofcrisis en de Nederlandse landbouw samen het nieuws beheersen. Een dag eerder meldt De Telegraaf dat ze zich bij een extra ingelast stikstofoverleg van de coalitie „besluiteloos” heeft opgesteld. De andere partijen hebben haar „met huiswerk” teruggestuurd, schrijft de krant. Haar eigen ChristenUnie reageert gekwetst en gepikeerd: wie zit hierachter?

Boude uitspraken van de minister, publieke onenigheid, een gevoelig lek naar de krant: het zijn onzekere voortekenen. Duidelijk is : een oplossing in het stikstofdossier gaat er niet vanzelf komen. Aan Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en vicepremier namens de kleinste coalitiefractie in Rutte III, de taak om die klus te klaren.

Gezocht: een goede uitleg en veel geld

Op Schoutens ministerie praat de coalitie maandag drie uur lang over het stikstofprobleem, na het wekelijkse coalitieoverleg. Er zijn circa twintig mensen bij: premier Rutte, vicepremier Hugo de Jonge, een aantal ministers, de landbouwwoordvoerders van de coalitie, ambtenaren. En er is kritiek.

Vier maanden nadat de Raad van State het stikstofprogramma heeft afgeserveerd – en een week nadat Johan Remkes naar aanleiding daarvan advies heeft uitgebracht – dringt de tijd voor een kabinetsreactie. De roep van de bouwlobby om een soepele ontheffing zwelt aan, het is de dag voordat de boeren zich op het Malieveld verzamelen.

Het is moeilijke materie, dat weet iedereen in de coalitie. Vergeleken met de stikstofproblematiek is het klimaatakkoord een simpele rekensom. Daar kon je vrij eenvoudig het aantal megaton CO2 berekenen dat, zeg, het uitzetten van een Hemwegcentrale oplevert.

Want bij stikstof draait alles om de plaatselijke neerslag. Dat een snelheidsverlaging de stikstofuitstoot omlaag brengt, is duidelijk. Maar hoeveel minder stikstof er neerdaalt in het Noordhollands Duinreservaat als de maximumsnelheid op de A9 van 130 naar 110 gaat? En wat die verlaging daar oplevert voor verder weg gelegen Natura 2000-gebieden? Ga er maar aan staan.

Wat helpt: binnen de coalitie zijn de verschillen niet zo onoverbrugbaar als ze lijken. CDA-Kamerlid Jaco Geurts en D66’er De Groot hebben uiteenlopende visies, maar ze werken ook voortdurend samen. De landbouwparagraaf in het klimaatakkoord draagt hun handtekening, net als een eerder voorstel uit het regeerakkoord: een gunstige regeling om Brabantse boeren uit te kopen. Die kunnen geen opvolger vinden en vrezen door hun schulden niet met pensioen te kunnen.

Het CDA wil stoppende boeren helpen, D66 wil de veestapel verkleinen. Een goed uitgevoerde uitkoopregeling zou voor allebei een uitkomst kunnen zijn. Als het kabinet die regeling voor boeren in Noord-Brabant uitbreidt naar Natura 2000-gebieden, kan dat een oplossing zijn.

Alleen: het zijn plannen die veel tact vergen – en veel geld.

Schouten wil wel, zeggen betrokkenen. Na afloop van de presentatie van het Remkes-rapport vertelt ze een lid van de commissie dat ze hoog wil inzetten: ,,Als het aan haar had gelegen, had ze het advies zo overgenomen en er nog een tandje bij gedaan”, zegt dat commissielid. Hoe? Meer druk, meer geld, meer alternatieven — het verplaatsen van bedrijven bijvoorbeeld.

Kamerleden en coalitiegenoten kennen Carola Schouten als een minister die bij elk onderwerp naar consensus zoekt. Iemand die luistert, het liefst geen enkele fout wil maken, niemand teleur wil stellen. Al vanaf het begin van haar ministerschap oogst ze bewondering met haar optredens, niet alleen binnen het kabinet. Als de boeren dinsdag naar Den Haag trekken en Schouten ze te woord moet staan, krijgt ze ook vanuit de oppositie steunbetuigingen geappt. Ze is iemand aan wie je veel gunt.

Soms werkt dat. De toespraak voor de boeren heeft het gewenste effect — steun, die ze goed kan gebruiken om grote stappen te zetten.

Maar in de coalitie wacht haar een taaiere opgave. Daar is een hoop goodwill niet genoeg.

Lovende woorden

Want hoewel Schouten veel steun krijgt in de coalitie, ontbreekt het enthousiasme voor drastische ingrepen. Op premier Rutte kan ze rekenen: op woensdag hebben ze samen in het vliegtuig gezeten, naar Berlijn en terug, voor een ontmoeting met een Duitse kabinetsdelegatie. Ze bespreken de stikstofstrategie uitgebreid, zegt een betrokkene, maar dat blijkt donderdagavond niet genoeg.

De VVD wil de snelheid voor auto’s op zo min mogelijk plaatsen verlagen en de opening van vliegveld Lelystad niet uit- of afstellen. Het CDA ziet op tegen elke vorm van dwang in de landbouw. Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) is aanwezig, maar wil niet zomaar extra geld beschikbaar maken. Als de partijen na middernacht uit elkaar gaan, is dit de uitkomst: er komt een positieve reactie, maar het advies van Remkes wordt maar deels overgenomen. Het geld komt voorlopig uit bestaande potjes. En de uitvoering komt grotendeels bij provincies te liggen — een teken dat de coalitie er onderling niet uitkomt.

,,Carola Schouten heeft de afgelopen weken geen minuut geslapen, maar vanochtend zag ze er nog goed uit", zegt Rutte vrijdag tijdens zijn wekelijkse persconferentie. De hele coalitie laat zich lovend uit over de minister. Maar als ze deze week een doorbraak had willen maken, is die uitgebleven.