Twijfelen aan het orgasme van een vrouwtjeskonijn

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: de evolutionaire functie van het orgasme.

Foto Getty Images

Bewijs uit konijnen: het vrouwelijk orgasme zou ooit, diep in de evolutie, een functie hebben gehad in het opwekken van de eisprong – en zo de kans op nageslacht vergroten. De ovulatie bij mensen verloopt „automatisch”, in een maandelijkse cyclus. Maar bij andere zoogdieren, waaronder konijnen, wordt het vrijkomen van de eitjes uit de follikels in de eierstokken gestimuleerd door paringen. Dat werd al in 1905 beschreven door de Britse zoöloog Walter Heape.

Amerikaanse evolutiebiologen zagen het deze week in een publicatie in PNAS als aanknopingspunt om een verklaring voor het bestaan van het vrouwelijk orgasme experimenteel te toetsen. Bij mensen is namelijk bekend dat het antidepressivum fluoxetine (Prozac) als bijwerking orgasmes kan remmen. Vrouwtjeskonijnen die veertien dagen op Prozac werden gezet en vervolgens paarden met mannetje ‘Frank’ bleken gemiddeld 30 procent minder eisprongen te hebben gehad. De onderzoekers verklaarden dat uit het orgasme-onderdrukkende effect van fluoxetine.

Maar hádden de vrouwtjeskonijnen in de proef wel een orgasme? Is dat gemeten? „Een orgasme is een subjectieve beleving”, mailt hoofdonderzoeker Günter Wagner van Yale University desgevraagd. „Dat kan dus niet direct in de dieren bepaald worden. Onze experimenten testten echter of het mechanisme dat betrokken is bij het vrouwelijk orgasme hetzelfde is als dat wat actief is bij door paring geïnduceerde ovulatie.” Wagner concludeert dat de mechanismen „homoloog” zijn, „hetzelfde dus, in technische zin”, licht hij toe.

Maar de vraag of er misschien een ander mechanisme in het spel kan zijn dan een orgasme, laat Wagner onbeantwoord. Eerder onderzoek bij konijnen had er bijvoorbeeld al op gewezen dat de zaadvloeistof van rammelaars een stof bevat die de eisprong bij moeren kan stimuleren. Daarnaast is ook gevonden dat beroering van de rug (bestijging) en mannelijk feromoon stimulerend werken op de ovulatie. In het experiment van Wagner wordt de ovulatie het sterkst geremd door een lage dosis fluoxetine, een verschil dat Wagner „statistisch niet significant” noemt.

Het experiment heeft voortplantingsdeskundige Bart Gadella (Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht) niet overtuigd: „Het effect dat fluoxetine heeft in een konijn, is waarschijnlijk dat van een hormoonverstoorder. Dit is al eerder aangetoond bij knaagdieren. Dat zou bij konijnen de eisprong remmen: ik zie nog geen direct verband met het vrouwelijk orgasme.”