Schuift er iets na deze onthulling?

Oekraïne-affaire Uit tekstberichten van Amerikaanse diplomaten blijkt dat zij zich afvroegen of Trumps druk op Oekraïne wel in de haak was.

President Trump groet bezoekers aan het Witte Huis, deze week in Washington.
President Trump groet bezoekers aan het Witte Huis, deze week in Washington. Foto Pablo Martinez Monsivais / AP

De vergelijking met het Watergate-schandaal uit de vroege jaren 70 is al gemaakt, en niet alleen doordat boven president Trump, net als boven Richard Nixon destijds, de dreiging van impeachment hangt. Nixon trad in 1974 af voordat het zover kwam. De overeenkomst tussen de presidenten is dat ze allebei ambtenaren, benoemd om de belangen van staat en burgers te dienen, inzetten om hun privébelangen te dienen in een herverkiezingscampagne.

Er is ook een groot verschil. Nixon probeerde de sabotage van de Democratische campagne door zijn handlangers – en zijn eigen rol daarin – stil te houden. Hij trad af zodra geheime opnamen uit het Witte Huis openbaar dreigden te worden gemaakt.

Trump vertelt openlijk wat hij doet: buitenlandse hulp inroepen om belastende informatie te verkrijgen over zijn meest vooraanstaande Democratische rivaal voor de presidentsverkiezingen in 2020, Joe Biden. Hij heeft de regering van Oekraïne, en donderdag ook die van China, opgeroepen onderzoek te doen naar Biden en diens zoon Hunter.

‘Geen politieke campagne’

Vrijdag twitterde Trump dat daar niets geks aan is. ‘Ik heb de plicht om CORRUPTIE te stoppen, zelfs als [...] ik hulp van een of meer vreemde mogendheden moet vragen. Dat is heel gebruikelijk. Het heeft NIETS te maken met politiek of met een politieke campagne tegen de Bidens.’

Vrijdag gaf het Huis van Afgevaardigden tekstberichten vrij die de afgelopen maanden werden verzonden tussen Amerikaanse diplomaten en tussen hen en een Oekraïense regeringsfunctionaris. De berichten zijn donderdag voorgelegd aan drie Huis-commissies die tien uur lang voormalig Amerikaanse speciaal gezant voor Oekraïne, Kurt Volker, verhoorden.

Vorige week al waren de notities van een telefoongesprek van 25 juli tussen Trump en de Oekraïense president Zelensky openbaar geworden, evenals de melding van een klokkenluider over dit telefoontje en andere, mogelijk ongepaste handelingen van de president.

Voor Democratische afgevaardigden vormen deze twee documenten het uitgangspunt voor een onderzoek waaruit mogelijk een impeachment tegen de president kan voortvloeien, en uiteindelijk zelfs zijn afzetting. De tekstberichten lijken een versterking te zijn van de zaak tegen Trump.

Het gaat om lopend overleg tussen drie Amerikaanse diplomaten: Oekraïnegezant Kurt Volker, de ambassadeur bij de EU, Gordon Sondland, en Bill Taylor, als zaakgelastigde de vervanger van de dit voorjaar teruggeroepen ambassadeur in Kiev. Hun overleg begint in juli, vóór het telefoontje van Trump en Zelensky. Uit verschillende berichten spreekt de zorg van met name Taylor over wat Trump van Oekraïne wil. Zo schrijft hij dat Zelensky niet wil dat zijn land „wordt beschouwd als een instrument voor binnenlandse herverkiezingspolitiek in Washington”.

Op 25 juli dringt Trump telefonisch herhaaldelijk bij Zelensky aan op samenwerking bij onderzoek naar zowel mogelijke inmenging door Oekraïne bij de verkiezingen van 2016, als naar Joe Biden en diens zoon.

Diezelfde dag schrijft Volker dat hij van het Witte Huis heeft gehoord dat „ervan uitgaand dat president Z. Trump ervan overtuigt dat hij onderzoek zal doen / ‘tot op de bodem zal uitzoeken’ wat er is gebeurd in 2016, wij een datum voor een bezoek aan het Witte Huis kunnen prikken”.

28 augustus onthult Politico dat het Witte Huis toegezegde militaire en financiële hulp aan Oekraïne vertraagt. Daarop vraagt Taylor aan Sondland: „Zeggen we nu dat de veiligheidssteun en de ontmoeting in het Witte Huis afhankelijk zijn van onderzoekingen?”

En als Taylor een dag later schrijft dat het „idioot is om veiligheidssteun op te schorten afhankelijk van hulp bij een politieke campagne”, dan antwoordt Sondland: „Bill, volgens mij vergis je je wat betreft de bedoeling van president Trump. De president is kraakhelder geweest: geen quid pro quo in enige vorm.”

Oekraïne maakte vrijdag bekend dat het een onderzoek opent naar het gasbedrijf Burisma, waar Hunter Biden voor werkte en waarvan Trump beweert dat vader destijds als vicepresident eerder onderzoek naar dit bedrijf heeft getorpedeerd. Die lezing wordt betwist; justitie in Oekraïne zou al eerder het onderzoek naar dit bedrijf hebben afgesloten.

100 procent

De verdedigingslinie van Donald Trump is: ik heb mijn macht als president niet misbruikt omdat ik geen wederdienst heb beloofd in ruil voor een campagnegunst. De enkele Republikeinse afgevaardigde die gisteren na afloop van het verhoor van Volker voor de camera verscheen, zei precies dit. Evenals Trumps journalistieke bodyguards, FoxNews-presentatoren Tucker Carlson en Sean Hannity.

Maar de afgelopen tijd laten zich ineens ook Republikeinen horen die niet 100 procent achter Trump staan in deze kwestie. Senator Mitt Romney noemde Trumps telefoontje met Zelensky vrijdag „weerzinwekkend”. Afgevaardigde Mike Turner (Ohio) vond het eerder „niet oké”.

Schuift er iets bij de Republikeinen? Enkele peilingen wezen deze week op een toename van steun voor een impeachment – ook onder eigen kiezers. Maar de ervaren peiler en politiek analist John Zogby heeft grote bedenkingen bij die onderzoeken. Hij wijst er telefonisch op dat de president nog altijd enthousiast wordt gesteund onder Republikeinse kiezers. „Dat is in de loop van zijn termijn nauwelijks veranderd: 85 à 90 procent.” Ook als je de approval rating van Trump onder alle kiezers ziet: steeds boven de 40 procent – dat is laag, maar niet laag genoeg om Trump in de problemen te brengen, zegt Zogby. „President Nixon trad af toen zijn rapportcijfers naar 23, 24 procent waren gezakt.”