Opinie

De zeespiegel is niet eens ons grootste probleem

Klimaat Techniek alleen is geen oplossing voor zeespiegelstijging, schrijft , maar in waterbeheer komen al onze problemen, van geopolitiek tot biodiversiteit, wel samen.

Stijgend water op Terschelling. Deze foto is te zien in de tentoonstelling 'Rijzend Water' die tot 10 mei 2020 te zien is in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
Stijgend water op Terschelling. Deze foto is te zien in de tentoonstelling 'Rijzend Water' die tot 10 mei 2020 te zien is in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Foto Kadir van Lohuizen/Noor

Volgens de ‘ontwikkelingsdoelen’ van de Verenigde Naties, in 2015 door 193 landen opgesteld, is het in 2030 afgelopen met extreme armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering. Maar de werkelijkheid haalt ze snel in.

Het IPCC, het klimaatpanel van de VN, onderstreept de urgentie van een gezamenlijke aanpak: vorig jaar door uit te leggen wat een kolossaal verschil een halve graad extra opwarming maakt, en vorige week over de versnelde zeespiegelstijging. En dan was er het biodiversiteitspanel van de VN, dat dit voorjaar concludeerde dat ‘de zesde uitroeiing’ in de geschiedenis van onze planeet man-made is. Intussen beschikken de 26 rijkste mensen ter wereld over evenveel geld als de armste helft van de wereldbevolking.

Klimaat, biodiversiteit, sociale ongelijkheid, economische ontwikkeling en geopolitiek: de toekomst van de wereld wordt echt niet alleen bepaald door de zee.

Lees ook deel 1 van dit tweeluik: ‘We kunnen meters zeespiegelstijging aan’

Maar in waterbeheer komt wel alles samen. Een voorbeeld: wie een dam bouwt in een rivier zorgt benedenstrooms voor ellende, want een niet-afgedamde rivier verplaatst sediment naar de delta; zonder sedimentatie trekt de kust zich terug. Daarbij komt dat delta’s wereldwijd worden volgebouwd. Voor al die stedelingen is zoet water nodig, dat uit de grond wordt gehaald, waardoor het land zakt en dat – van de Mekong tot de Mississippi – nog kwetsbaarder wordt voor stormen die door klimaatverandering in kracht en aantal toenemen. En dan stijgt de zeespiegel ook nog eens.

En als er geen water is, zijn het vrouwen en kinderen die uren per dag water halen. Dat gaat ten koste van ontwikkeling en klimaatverandering maakt waterschaarste alleen groter. Alleen samenwerking helpt, dwars door alle belangen, conventies en bestaande zuilen heen.

Interview ‘We leven hier met water en doen vaak het liefst wat we altijd al doen: ontwateren’

Aardbeving en tsunami

Techniek alleen is nooit genoeg. Neem de aardbeving en tsunami vorig jaar in Indonesië. Het early warning system van geavanceerde zeeboeien werkte niet, zo goed als zeker door slecht onderhoud. Niemand voelde zich ‘eigenaar’. Neem ook Bangladesh. Dat land heeft, onder meer met Nederlandse hulp, een uitstekend waarschuwingssysteem voor overstromingen opgezet, met vluchtroutes en opvangmogelijkheden. De bevolking is daar intensief bij betrokken en voelt zich wél eigenaar. Zou dat niet zo zijn, en zou een politicus of ingenieur uit het niets roepen: je moet nu weg, dan zou niemand luisteren.

President Obama heeft gezegd: „We zijn de eerste generatie die het effect van klimaatverandering voelt en de laatste die er iets aan kan doen.” Nederland kan een voortrekkersrol spelen. Het vorig jaar voltooide programma ‘Ruimte voor de rivier’ (zo’n veertig projecten om de afvoer- en bergingscapaciteit van de rivieren te vergroten door dijken te verleggen en extra stroomgeulen aan te leggen) zorgt voor een veilig rivierengebied én een aantrekkelijke leefomgeving. Het project is van iedereen. In de Verenigde Staten hebben ‘we’ na orkaan Sandy in New York en New Jersey bekeken hoe de hoogwaterverdediging anders kon, in samenspraak met bewoners, activisten, wetenschapper en burgemeesters. Een voorbeeld is het herstellen van een moerasgebied (als waterbuffer), waar een snelle busverbinding doorheen gaat. Je werkt dan aan natuurkwaliteit, recreatie, stabiliteit, toerisme én stedelijke ontwikkeling. Het kost veel tijd en energie en er zijn geen pasklare oplossingen, zoals we weten uit de Nederlandse praktijk. Daarom kon Nederland gangmaker zijn in het waterpanel van de VN en de Wereldbank. De Global Commission on Adaptation, een Nederlands initiatief, presenteerde vorig week op de klimaattop in New York haar aanpak rond zes thema’s: voedsel, natuur, steden, infrastructuur en rampenaanpak en water als zesde thema, dat alle andere verbindt.

Lees ook: Nederlanders wanen zich veilig

Veerkrachtige planeet

Met water als ‘hefboom’ kunnen de sociale, economische, culturele en ecologische opgaven worden aangepakt. Schoon en beschikbaar drinkwater waarborgt gezondheid, onderwijs en ontwikkeling, gelijke kansen en inclusieve duurzame groei. De zorg voor de ecologie en de natuurlijke bronnen borgt de veerkracht van de planeet en onze samenleving.

Met een preventieve aanpak aan onze kusten, in delta’s en steden (in de dry- en wetlands) zijn we de ellende echt stappen voor en bereiden we onszelf en de wereld voor op een duurzame toekomst: weerbaar en veerkrachtig. Water en ‘waterverhalen’ kunnen daarbij mensen in de hele wereld – politici, wetenschappers, de stad, het platteland – verbinden.

Dit alles gaat snel en langzaam tegelijk. Die meter of meer aan zeespiegelstijging is niet morgen het geval, dus hebben we tijd om maatregelen te treffen. Maar tegelijkertijd moeten we er nu wel aan beginnen omdat de uitdagingen zo immens zijn, ook in Nederland. Al zijn er natuurlijk talloze plaatsen in de wereld waar het effect van zeespiegelstijging, klimaatverandering, urbanisering en bodemdaling veel eerder dan in Nederland enorme verstoringen teweeg zal brengen. En dat gebeurt al. Onderzoek naar zeespiegelstijging moet dus ook op wereldschaal gebeuren. En dat moet dus meer zijn dan een puur fysieke benadering. Want als je het hele palet aan sociale, klimatologische, economische en geopolitieke opgaven uit het oog verliest, zou het wel eens zo kunnen zijn dat zeespiegelstijging in de toekomst niet eens het allergrootste probleem is; dan wordt de planeet om een andere reden onleefbaar.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.