De verstrengelde belangen van Richard de Mos

Den Haag Als Haags raadslid kwam De Mos op voor zijn mkb-vrienden. Toen hij wethouder werd, veranderde die hulp volgens Justitie in corruptie.

Groep de Mos op campagne in Den Haag in de aanloop naar de raadsverkiezingen van 2018. Op de trap lijstaanvoerder De Mos.
Groep de Mos op campagne in Den Haag in de aanloop naar de raadsverkiezingen van 2018. Op de trap lijstaanvoerder De Mos. Foto Joris van Gennip

‘De Mos & Partners weet hoe politieke besluitvormingsprocessen tot stand komen. Daarom zijn wij de ideale partner voor het juiste advies op het gebied van het verkrijgen van vergunningen.”

De tekst staat op de inmiddels opgedoekte website van het adviesbureau dat de Haagse wethouder Richard de Mos (Economie) van 2014 tot 2019 vanaf zijn huisadres runde. De zinnen intrigeren sinds dinsdag. Die dag doorzocht de Rijksrecherche het woonhuis en het kantoor van de locoburgemeester op het Haagse stadhuis. Richard de Mos zou zich hebben laten omkopen bij het regelen van vergunningen voor Haagse ondernemers.

De Mos & Partners staat los van de lokale partij Groep de Mos/Hart voor Den Haag, waarvan Richard de Mos het gezicht is. Tegelijk hebben ze alles met elkaar te maken. Zakenman De Mos was, naar eigen zeggen, de ideale partner bij het verkrijgen van vergunningen. Politicus De Mos was dat ook, denkt justitie.

De corruptie-affaire telt nóg vijf verdachten. Zo is er partijgenoot en collega-wethouder Rachid Guernaoui (Financiën). Net als De Mos wordt hij verdacht van corruptie en het schenden van zijn ambtsgeheim. De Mos en Guernaoui zouden daarbij hebben samengewerkt met Nino Davituliani. Het raadslid van Groep de Mos is eveneens verdachte.

Davituliani is de levenspartner van de Turks-Nederlandse horeca-ondernemer Erding A. (Ernst A. voor zijn Nederlandse vrienden), die horecazaken uitbaat met zijn broer Atilla. Die laatste was in 2018 kandidaat-raadslid voor Groep De Mos en is financier van de politieke groepering. Hij is ook verdachte in het lopende corruptieonderzoek. De broers zouden aan horecavergunningen geholpen zijn.

NRC deed onderzoek naar ‘de methode De Mos’, waarbij politiek en zakendoen hand in hand gaan. Partners en klanten van De Mos & Partners blijken vaak partners en sponsors van Groep De Mos. En – volgens justitie – soms ook partners in crime.

Spreekbuis van sponsors

Andere fracties in de Haagse gemeenteraad morren al jaren over het opzichtige cliëntelisme. Een collega-raadslid van de Haagse Stadspartij in 2017: „U danst naar de pijpen van ondernemers.” De Mos laat zich juist voorstaan op zijn contacten. Als raadslid is hij belangenbehartiger en spreekbuis van kleine en middelgrote bedrijven. Veel van deze bedrijven zijn zakelijk met hem verweven, als financier van zijn partij of zijn kleurrijke verkiezingscampagnes.

Rachid Guernaoui leidde de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 waarvoor de gelieerde bedrijven samen zo’n 100.000 euro doneerden. Dat is nog los van alle materiële steun die de groepering kreeg – van een gratis vat bier, een zaaltje tot advertentieruimte.

Neem ondernemer Peter Ludovici, eigenaar van drie strandtenten op Scheveningen. „Ik heb Richard vaak geholpen en hij mij”, zegt hij. „Als mens, als ondernemer, als politicus. Gewoon, op een leuke, normale manier.”

Lees ook: Gemeenteraad Den Haag zegt vertrouwen in wethouders Groep de Mos/Hart op

Voor aanhangers van De Mos regelde Ludovici in zijn strandtenten Blue Lagoon en Waterreus „10 procent korting met uw ledenpas van Groep de Mos op uw rekening”. Hij financierde de groepering ook direct. Zoals in 2013, toen hij de seizoensopbrengst van de toiletten bij Blue Lagoon aan de opstartende politieke beweging schonk. „Plassen voor Groep De Mos op Scheveningen”, schreef Omroep West.

De Mos deed veel terug. Hij stelde onvermoeibaar vragen in de gemeenteraad over het Scheveningse strand en organiseerde evenementen bij Ludovici, zoals de „Hart voor Den Haag/Groep de Mos – Waterreus nieuwjaarsduik” met „borrelende jacuzzi’s, oliebollen en champagne”.

Hiervoor werden gewoon facturen gestuurd, zegt Ludovici. „Natuurlijk maakte ik een leuke prijs, maar er werd betaald.” Tegelijk gingen er facturen van De Mos & Partners richting Ludovici. De strandondernemer huurde het bedrijf in 2016 en 2017 in voor „PR en media-adviezen”.

Op Facebook schreef De Mos op 5 mei 2017: „Als De Mos & Partners [hebben we] mooi verhaal over strandnestor Peter Ludovici kunnen spinnen bij De Telegraaf.” De foto bij het stuk kwam van René Oudshoorn, de zakelijk partner van De Mos en inmiddels raadslid namens de Groep De Mos.

Ludovici ziet er geen kwaad in. „Ik ben in 2014 ook nog lijstduwer geweest voor Richard. En ik heb hem ook gesponsord met kleine bedragen. Voor 250 euro stond er een grote sticker van een van mijn zaken op de verkiezingsbus van De Mos. Je probeert elkaar vooruit te helpen. Zo gek is dat niet.”

Tot het politiek-zakelijke netwerk behoort ook ondernemer Eugène de la Croix. Hij stelde ski- en schaatsparadijs De Uithof beschikbaar voor feesten en partijen van de Groep De Mos. De la Croix stond in 2014 op de kandidatenlijst voor de raadsverkiezingen. Op zijn beurt nam Richard de Mos het als raadslid op voor De la Croix en diens noodlijdende schaatsbaan.

De la Croix was eveneens betrokken bij De Mos & Partners. De website van het adviesbureau: „Op locatie kunnen wij bij een van onze partners terecht voor teambuilding in de sneeuw, (ijs)karten, skiën.” De la Croix zegt van niets te weten: „Die samenwerking stelde niks voor. Ach, je brainstormt wel eens met elkaar.”

Webdesigner Frank Verhoef is ook zo iemand. Hij ontwierp de website van De Mos & Partners, werkte voor de fractie en stond in 2018 op de kandidatenlijst. Toen De Mos medio 2018 wethouder werd, volgde al snel de benoeming van Verhoef tot woordvoerder van wethouder De Mos, in gemeentelijke dienst. Verhoef: „Ik heb normaal gesolliciteerd.”

De vergunningen

Afgelopen jaren was Groep De Mos minder vaak in De Uithof te vinden. Bij evenementen van de partij dook steeds vaker de naam op van Zalencentrum Opera, een tot feestcomplex verbouwde voormalige liftfabriek waar ooit Dick Maas de film De Lift opnam. Opera is een van de horecapanden van de Turkse broers Erding en Atilla A., inmiddels hoofdrolspelers in het corruptie-onderzoek. De broers steunen De Mos en zijn partij sinds 2014 – met financiële bijdragen en als gastheren voor fondsenwervingsdiners waarbij gasten 100 euro per persoon betaalden. De opbrengst ging naar de partij; de broers betaalden de drank en het eten.

Lees ook het hoofdredactioneel Commentaar: ‘Vrije Haagse jongens’ en integer bestuur gaan niet samen

Ook voor hen ging De Mos aan de slag in de gemeenteraad. Zij wilden dolgraag een nachtvergunning voor hun Zalencentrum Opera, dat onder meer het toneel is van uitbundige Turkse bruiloften. Raadslid De Mos diende in 2017 een motie in om de broers deze vergunning te geven. De motie haalde het niet.

In de aanloop van de raadsverkiezingen op 21 maart 2018 werden de banden tussen de broers en De Mos inniger. De Mos zette Nino Davituliani, de levenspartner van Erding A., op de vierde plek van de kandidatenlijst. De andere broer, Attila, werd lijstduwer.

De verkiezingskas was met een ton goed gevuld, de campagne flamboyant. De Mos kocht een antieke dubbeldeksbus waarmee hij door Den Haag reed. Het was een zegetocht, resulterend in acht zetels in de gemeenteraad. Sinds 2018 is Groep De Mos de grootste fractie. De bekroning: wethoudersposten voor Richard de Mos en Rachid Guernaoui.

Hoofdpersonen afgeluisterd

Groep De Mos moest worden geprofessionaliseerd, klonk het na de verkiezingszege in de partij. De voordeelpas voor leden werd afgeschaft, er kwam een steunstichting en adviesbureau De Mos & Partners sloot per 1 januari 2019 de deuren.

Niet alleen de interne organisatie van de groep De Mos veranderde, ook de blik van de buitenwereld. In plaats van een politieke joker uit de oppositie, die met twee fractiegenoten opkwam voor zijn mkb-vrienden, was Richard de Mos in één klap een man om rekening mee te houden. Als boegbeeld van populisme in Nederland en locoburgemeester van de op twee na grootste stad van het land.

Voor de bedrijven uit zijn netwerk veranderde ook iets. Waar hij als raadslid weinig meer kon doen dan moties indienen of vragen stellen, zat hij als wethouder aan de knoppen, onder meer bij vergunningverlening.

Lees ook: Wie worden er verdacht in het Haagse college?

In de tweede helft van 2018 ontving de Rijksrecherche belastende informatie: als wethouder bleef De Mos zich inzetten voor ondernemers die zijn partij groot hadden gemaakt. Wat precies de aanleiding was en wie de Rijksrecherche informeerde, is onbekend. Wel bekend is dat de verdenkingen zwaar genoeg waren voor een diepgaand onderzoek. Bronnen rond het onderzoek melden dat de telefoons van de hoofdpersonen maandenlang zijn afgeluisterd.

Zo ontdekte de Rijksrecherche dat het cliëntelisme uit de beginjaren zijn onschuld had verloren en was veranderd in wat justitie corruptie en schending van het ambtsgeheim noemt. Rechercheurs hoorden hoe de politici betrokken waren bij het regelen van horeca-vergunningen voor de Turkse broers.

Onderzoek door NRC leert dat dit al speelde in november 2018, toen twee drank- en horecavergunningen van Zalencentrum Opera onder verantwoordelijkheid van De Mos werden verlengd. NRC vroeg vrijdag, drie dagen na de inval, het openbare dossier over deze vergunningen op aan de balie van het Haagse stadhuis, maar kreeg deze niet te zien. „U begrijpt wel dat het allemaal heel gevoelig ligt”, aldus de inzage-ambtenaar.

Hoe ver de politici bereid waren te gaan, zou duidelijk worden in het voorjaar van 2019. Bronnen rond het onderzoek melden dat rechercheurs hoorden hoe de Turkse broers aan twee felbegeerde nachtvergunningen voor hun zalencentrum werden geholpen, iets wat De Mos als raadslid niet was gelukt.

In het stadhuis werden de eisen voor de nieuwe nachtvergunningen zó geformuleerd dat de broers een grote kans maakten. Tegelijk werd door De Mos bepaald: wie het eerst komt, het eerst maalt. Dankzij voorinformatie vanuit het stadhuis konden de broers direct reageren toen de gemeente op 18 april 2019 de aanvraagprocedure openstelde. Nog dezelfde dag lagen er twee aanvragen voor een vergunning, die in september werden gehonoreerd. Een maand later stond de Rijksrecherche voor de deur.

Reageren? Onderzoek@nrc.nl