Wat deden de Bidens in Oekraïne?

Trump-campagne Trump suggereert dat Biden jr. zich schuldig maakte aan corruptie en zijn machtige vader hem uit de wind hield. Wat klopt van die bewering?

Meisjes gekleed in traditionele Oekraïense kledij ontvingen Joe Biden, toen Amerikaans vice-president, in Kiev in 2015.
Meisjes gekleed in traditionele Oekraïense kledij ontvingen Joe Biden, toen Amerikaans vice-president, in Kiev in 2015. Genya Savilov/AFP

Wat deden vader en zoon Biden precies in Oekraïne? Over die vraag doen al twee jaar de wildste geruchten de ronde in de Amerikaanse politiek.

Volgens president Trump hebben de Bidens zich mogelijk schuldig gemaakt aan malversaties en belangenverstrengeling. Biden en de Democraten ontkennen en krijgen steun van Oekraïense corruptieaanklagers. Maar voor Trump was het verhaal te mooi om waar te zijn. Zijn advocaat Giuliani, oud-burgemeester van New York, zette zijn tanden in de Bidens en liet niet meer los.

Het Oekraïense zakenleven heeft grote aantrekkingskracht op Amerikaanse lobbyisten. Hoe komt dat? Lees daarover: Lobbyisten helpen Oekraïense oligarchen

Vorige week explodeerde de zaak in het gezicht van Trump, toen duidelijk werd dat hij eerder dit jaar had gepoogd de Oekraïense president Zelensky voor zijn karretje te spannen in zijn campagne tegen de Bidens. De rel leidde eind vorige week tot een impeachment-procedure. Blijft de vraag: wat deden de Bidens in Oekraïne?

Vertrekpunt is de aanstelling van Joe Bidens zoon, de nu 49-jarige advocaat en lobbyist Hunter Biden, bij het Oekraïense gasbedrijf Burisma. Burisma is in handen van Mykola Zlotsjevsky, een steenrijke oligarch uit de kliek van oud-president Janoekovitsj die tussen 2010 en 2012 milieuminister was in diens kabinet. Hunter Biden was in begin 2014, op het hoogtepunt van de Oekraïne-crisis, door zijn zakenpartner Devon Archer binnengehaald als pr-adviseur van Burisma. Archer was op zijn beurt weer benaderd door de Poolse oud-president Kwasniewski, kort daarvoor ook toegetreden tot Burisma. Naar eigen zeggen zocht Zlotsjevsky internationale versterking om toezicht te houden op de modernisering van zijn bedrijf. Met hulp van Biden jr. werd Burisma doorgelicht op corruptie.

Visvakantie

Een profiel in The New Yorker stelt dat Biden jr. zijn steentje wilde bijdragen aan een onafhankelijke Oekraiënse gassector. Persoonlijke motivaties waren er ook. Hij was kort daarvoor weggestuurd bij de marine wegens cocaïnegebruik, zijn carrière zat in het slop, zijn huwelijk was gestrand. Bij Burisma zou Biden tot 50.000 dollar per maand verdienen. Het klikte met zijn nieuwe baas – na de dood in 2015 van zijn broer Beau nam Mykola Zlotsjevsky hem en de kinderen mee op visvakantie in Noorwegen.

Wij mengen ons niet in verkiezingen, maar in een onderzoek en hebben alle recht dat te doen

In die periode werd vader Joe Biden het gezicht van de Amerikaanse anticorruptiestrijd in Oekraïne. Hij reisde veelvuldig naar Kiev en drong bij de Kievse hoofdaanklager Sjokin aan op een voortvarender aanpak van corruptiebestrijding. Ook Burisma kwam daarbij in het vizier. Er waren verdenkingen dat Zlotsjevsky zijn ministerschap zou hebben gebruikt om licenties in handen te krijgen. Ook waren er verdenkingen van witwassen waarop de Britse autoriteiten rekeningen bevroren. De onderzoeken kwamen echter niet op gang en Biden sr. dreigde de Oekraïense regering in 2016 één miljard aan subsidie in te trekken als Sjokin niet ontslagen zou worden. Hij kreeg zijn zin en Sjokin werd vervangen. Maar ook opvolger Joeri Loetsenko traineerde de onderzoeken. Na de machtswisseling in Washington belandden de dossiers in een bureaula. In 2016 werd Zlotsjevsky’s zaak, bij gebrek aan bewijs gesloten. Een politieke tegenvaller voor Trump, zo blijkt. Giuliani sprak de afgelopen maanden veelvuldig met betrokkenen in Oekraïne om de Burisma-zaak heropend te krijgen.

Lees ook: Trump doet na Oekraïne ook China omstreden verzoek

Dat de Bidens de politieke implicaties van hun activiteiten – en de gretigheid van hun politieke rivalen – zo hebben onderschat, lijkt naïef. Niet alleen bij de Republikeinen, ook in de media rees de vraag of de Bidens in Oekraïne niet ten minste de schijn van belangenverstrengeling hadden gewekt. „Absolute nonsens”, noemde de Oekraïense corruptieaanklager Kalenjoek de geruchten eerder dit jaar. Het was juist vanwege Sjokins slappe houding dat Biden sr. diens ontslag had geëist. Een betrokken aanklager bevestigt dat. „Er was geen druk van wie dan ook uit de VS om de zaak tegen Zlotsjevsky te sluiten.” Eerder dit jaar werd een nieuw onderzoek tegen de oligarch gestart. De vermeende misdrijven stammen echter van voor Bidens komst.

Trump en Giuliani bleven rondbazuinen dat Biden zijn zoon met Sjokins ontslag uit de wind wilde houden. Aan de ethische bezwaren hebben ze geen boodschap, aldus Giuliani: „Wij mengen ons niet in een verkiezing, wij mengen ons in een onderzoek en hebben alle recht om dat te doen.”