Nederlanders wanen zich veilig

Zeespiegelstijging De zeespiegel kan ooit met enkele meters stijgen. Hoe neem je maatregelen als je niet precies weet wat je kunt verwachten?

Jongens voetballen in de als gevolg van hoog water ondergelopen uiterwaarden van de Waal bij Ochten.
Jongens voetballen in de als gevolg van hoog water ondergelopen uiterwaarden van de Waal bij Ochten. Foto Frans Lemmens/Hollandse Hoogte

Het was schrikken, deze week, bij de publicatie van een studie over wat Nederland moet doen als de zeespiegel de komende honderd tot tweehonderd jaar twee tot vier meter stijgt. Zo veel? Ja, inderdaad. „De onzekerheid omtrent de omvang en timing van een versnelling in de zeespiegelstijging is groot”, schrijven de onderzoekers van kennisinstituut Deltares.

1 Is zo’n enorme stijging realistisch?

Dat hangt af van de tijd waarover je spreekt. Dat de zeespiegel met enkele meters gaat stijgen, is volgens klimatologen geen vraag; de vraag is wanneer dat gaat gebeuren. Het meest waarschijnlijke maximum, volgens het internationale klimaatpanel IPCC, is dat de zeespiegel over tachtig jaar met ruim één meter zal zijn gestegen, mits we niet in staat zijn de emissies te beperken. Minder waarschijnlijk maar niet onmogelijk is dat in 2100 de stijging twee meter bedraagt. En sommige wetenschappers, zoals klimatoloog Dewi le Bars van het KNMI, sluiten niet uit dat in 2100 bijna drie meter wordt bereikt – mits het ijs van Antarctica ineenstort. De zeespiegelstijging is niet te stoppen, zegt Le Bars. „Zelfs als we de opwarming van de aarde kunnen beperken tot twee graden, zoals in Parijs is afgesproken, zal de zeespiegel tien meter stijgen. Ooit.”

2 Kunnen we op korte termijn een grote zeespiegelstijging verwachten?

Dat ligt niet voor de hand. De zeespiegel stijgt al jaren, en vanaf 1970 is er een lichte versnelling van die stijging te zien. Het KNMI verwacht tot 2050 daarin geen verandering. Wel kan vanaf 2050 de situatie wezenlijk anders worden, vooral als gevolg van het smelten van het ijs op Antarctica en Groenland. Vanaf dat moment zou de zeespiegel in theorie explosief kunnen stijgen. Niet onverstandig, derhalve, om een verkennende studie te verrichten naar hoe Nederland er dan uit zou moeten zien.

3 Hoe veel meter kan Nederland aan?

Met het huidige watermanagement, dat wil zeggen de verdediging tegen overstromingen en de strategie om water ruimte te geven, kunnen we maximaal twee meter aan. Het Nederlandse deltaprogramma gaat uit van een maximale stijging van de zeespiegel met één meter in 2100. En, zeggen ze bij Deltares: „De verwachting is dat de huidige strategie van beschermen en pompen op te rekken is tot twee meter. Dit zal verschillen per maatregel.”

4 Is het niet lastig maatregelen nemen als je niet weet wat je aan zeespiegelstijging precies kunt verwachten?

Het antwoord daarop is: „adaptief” opereren. Rekening houden met gewijzigde inzichten, reageren op veranderende omstandigheden. „Vanuit adaptief deltamanagement doen we wat nu nodig is en houden we opties voor meer ingrijpende maatregelen open voor het geval de toekomst zich ongunstiger ontwikkelt. Denk aan reserveren van ruimte voor keringen en waterberging en voor zandwinning”, stelt een woordvoerder van de deltacommissaris. Er worden bij voorkeur maatregelen genomen waar je nooit spijt van kunt krijgen, en elke zes jaar worden de maatregelen „herijkt”. De opties voor de lange termijn verschillen; een rij eilanden voor de kust; doorgaan met vasthouden van de kustlijn en afsluiten van riviermondingen; het opgeven van land en verhuizen naar hoger gelegen gebieden.

5 Zijn Nederlanders voldoende doordrongen van de ernst van de dreiging?

De politiek ziet de gevaren wel degelijk; niet voor niets geeft Nederland jaarlijks één miljard euro uit aan het Deltaprogramma, dat Nederland tegen overstromingen moet beveiligen. Dat jaarlijkse miljard is tot 2050 voldoende. Nederland is het enige land ter wereld dat beschikt over een programma voor waterveiligheid, voldoende zoet water en het aanpassen van de ruimte aan het veranderende klimaat. En dat terwijl er nog geen ramp is gebeurd, dat wil zeggen niet sinds de watersnoodramp in 1953. Of alle burgers de urgentie inzien, is minder duidelijk. De betrokkenheid is vaak klein, de protesten tegen maatregelen soms groot. Nederlanders wanen zich veilig, ze zijn eigenlijk verwend door het succesvolle Nederlandse watermanagement, hoor je vaak zeggen.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: De zeespiegel stijgt. Hoeveel kan Nederland aan?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.