Milieubeweging wil in 2050 klimaatneutrale luchtvaart

Luchtvaartsector De overheid moet vliegen duurder maken, vinden milieu-organisaties. En weg met al die buitenlandse overstappers.

Het economische belang van Schiphol wordt overschat, vindt de milieubeweging.
Het economische belang van Schiphol wordt overschat, vindt de milieubeweging. Foto Novi Zijlstra

Het luchtvaartbeleid van de overheid moet op de schop. Ze moet duidelijke grenzen stellen aan geluid en de uitstoot van CO2, fijnstof en stikstof. Dit zal leiden tot krimp van de Nederlandse luchtvaart in de komende decennia. Het aantal vluchten moet worden beperkt tot wat echt nodig is voor Nederland.

Dat stellen milieuorganisaties Natuur & Milieu, Greenpeace en de Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland in een alternatieve Luchtvaartnota. Het document, gesteund door onder meer Urgenda, is donderdagmiddag aangeboden aan minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD).

Van Nieuwenhuizen komt eind dit jaar met haar langverwachte Luchtvaartnota, over de Nederlandse luchtvaart tot 2050. Luchtvaart heeft zich in korte tijd ontwikkeld tot heikel maatschappelijk thema, vooral door het klimaatdebat. Tegenstanders van groei keren zich tegen verdere groei van de luchthaven Schiphol en de opening van Lelystad Airport. De milieubeweging heeft nu een eigen toekomstvisie ontwikkeld, met als doel reizen zonder uitstoot in 2050.

Prijsvechter

De Nederlandse luchtvaart is de laatste decennia sterk gegroeid. Het aantal passagiers nam tussen 1997 en 2017 toe met 138 procent, van 32 miljoen in 1997 naar 76 miljoen in 2017. Die groei gaat naar verwachting door. Zonder ingrijpen zal het aantal vliegbewegingen (starts en landingen) op Nederlandse luchthavens de komende dertig jaar verdubbelen, van 0,6 miljoen in 2017 naar 1,2 miljoen in 2050. Het aantal passagiers stijgt dan naar 165 miljoen in 2050.

Oorzaak van die sterke groei is volgens de milieunota dat de Nederlandse luchtvaart „de prijsvechter van Europa” is. Het bedrijfsmodel van Schiphol en KLM is gericht op goedkope faciliteiten voor overstappende passagiers. Budgetmaatschappijen hebben op Schiphol een veel groter marktaandeel dan op concurrerende Europese luchthavens.

Milieukosten

Volgens de milieuorganisaties beschermt het huidige overheidsbeleid de luchtvaartsector. Vliegen zou duurder moeten worden door belasting en milieuschade in de ticketprijs te verdisconteren. Onderzoek naar de werkelijke ticketprijs toont dat het heffen van btw op tickets en accijns op kerosine tickets 35 procent duurder zou maken. Als de milieukosten (voor klimaatverandering, luchtvervuiling en geluidsoverlast) ook worden meegerekend, komt er nog eens 28 procent bij. Een gemiddeld ticket van 195,00 euro kost dan 318,00 euro.

Het belangrijkste argument voor de uitzonderingspositie van de luchtvaart is het economische belang van Schiphol. De rol van deze luchthaven als mondiaal knooppunt zorgt voor veel KLM-passagiers en maakt Nederland aantrekkelijk voor buitenlandse bedrijven. Volgens de milieubeweging wordt het economisch belang van de nationale luchthaven echter overschat. Vakantievluchten zijn voor Schiphol belangrijker dan zakelijke. Transferpassagiers leveren een geringe bijdrage aan de Nederlandse economie.

Doel van de milieubeweging is nieuw beleid, gericht op minder vliegen. Vakantiereizen zouden in 2050 klimaatneutraal moeten zijn, het netwerk van Schiphol zou zich moeten beperken tot economisch relevante bestemmingen. Om dat te bereiken, moet er een vliegbelasting komen die recht doet aan de milieukosten. Een innovatiefonds moet de ontwikkeling van duurzame technologie stimuleren. Alternatief vervoer moet aantrekkelijker worden en de Europese samenwerking voor internationale treinen moet worden verbeterd.

Verduurzaming

De luchtvaartsector zegt volop bezig te zijn met verduurzaming. KLM investeert in schonere en stillere vliegtuigen, en in de ontwikkeling van alternatieve brandstoffen. Ook lanceerde de maatschappij deze zomer een campagne waarin klanten worden opgeroepen ‘verantwoordelijk’ te vliegen, en zich af te vragen of de trein wellicht een goed alternatief is. Het kabinet probeert internationale treinverbindingen te verbeteren en voert vanaf 2021 een vliegtaks in. Groei van Schiphol vanaf 2021 is alleen mogelijk na aantoonbare hinderbeperking voor omwonenden, maakte Van Nieuwenhuizen in juli bekend.