Jeroen Spitzenberger speelt topcrimineel Stanley H. in de gelijknamige dramaserie.

Foto Nikolai van Nunen / KRO-NCRV

Meeleven met de drugsbaron in serie over Stanley H.

TV-serie Vaak ontsnapt, meedogenloos voor vakgenoten: Stanley H., liet zich door niets tegenhouden. Maar hij stopte wel voor een oud vrouwtje. Hoofdrolspeler Jeroen Spitzenberger en regisseur Tim Oliehoek vertellen over hun misdaadserie.

Stanley H., de ontsnappingskunstenaar, is terug in de gevangenis. De première van de vierdelige misdaadserie over de drugsbaron was vorige week in de oude Utrechtse gevangenis Wolvenburg. Op het evenement NPO Start Live! presenteerde de publieke omroep daar zijn nieuwe series. Regisseur Tim Oliehoek (Hendrik Groen, De Zaak Menten) staat achterin de zaal en schroeft nog wat aan het geluid. Mm, wel erg veel bas. De gymzaal, waar ooit de zware jongens basketbalden, is een passende locatie om de vierdelige serie te tonen, maar de akoestiek is niet ideaal.

Stanley H. is vooral beroemd doordat hij in 1985 als vermomde voortvluchtige verscheen in de talkshow van Sonja Barend. Hij was net uit de Bijlmerbajes ontsnapt, zoals hij eerder uit diverse gevangenissen uitbrak. In de jaren negentig klom hij op als topcrimineel, deels met hulp van de politie, zoals aan het licht kwam in de IRT-affaire. In 2011 werd hij, onder de ogen van diverse rechercheurs doodgeschoten.

Jeroen Spitzenberger speelt Stanley H. „Tim Oliehoek wilde eerst iemand anders voor de rol, omdat ik helemaal niet op Stanley lijk. Maar je moet in zo’n serie toch je eigen verhaal vertellen, enigszins los van de historische werkelijkheid”, zegt Spitzenberger. Wat daarbij hielp is dat er niet veel van Stanley bekend is. „Hij wordt omgeven door een soort criminaliteitsmsytiek. Veel is onbekend, ook door zijn vroegtijdige dood. Dat maakt het ook makkelijker om van alles aan hem toe te schrijven. Was hij een middle man, of was hij de capo de tutti capi? De serie kiest uiteraard voor het laatste.”

De serie begint bij het einde. Met het vermoeide hoofd verzonken in de brede kraag van zijn vest rijdt de oudere Stanley H. naar zijn afspraak met de dood. Hij luistert in de auto naar ‘Ome Jan’ van Willeke Alberti – over een vrijgevige oom die achter de tralies komt – en hij laat een oud vrouwtje voorgaan met oversteken. Oliehoek: „Dat was mijn save-the-cat-moment. De kijkers besluiten in een paar minuten: vind ik hem leuk of zap ik weg? Ze moeten wel een hele serie met een crimineel meeleven. Dus ze moeten meteen denken: dat is een aardige vent. Dan helpt het ook dat het Jeroen is, met zijn ondeugende blik. Vervolgens wordt hij, bam bam, afgeschoten.”

Vooral in de eerste aflevering springt de serie flink door de tijd. Het invullen van de verschillende tijdsbeelden was volgens Spitzenberger een feest voor de vormgevers: „Van aankleding tot grime. Met kleding was het ook een hele uitdaging. Je moet het voelbaar maken zonder dat je het letterlijk uit die tijd kopieert. Want dat is soms zo foeilelijk, dat wil je niet hebben.”

Iedere aflevering en setting heeft zijn eigen sfeer en uitstraling, zegt Oliehoek: „Zo is de 2000-periode een beetje blauwig. En als ze naar Spanje gaan, knallen de kleuren alles eruit. De eerste aflevering is heel snappy – veel tijdsbeelden door elkaar heen. Aflevering twee heeft meer lol, bijna een comedy. In de derde gaat het echt fout. En de vierde is traag.”

Van charmante praatjesmaker naar harde crimineel

Omdat de serie Stanley H. volgt vanaf de jaren zeventig tot zijn dood heeft Spitzenberger het gevoel dat hij meerdere personages speelt. „Eerst is hij een onbesuisde bankrover, een charmante praatjesmaker. Als hij in de Bijlmerbajes aankomt, zegt hij: ‘Ik ben hier zo weer weg’. Zo ga je met schwung en flair het verhaal in. Naarmate de serie vordert, wordt het steeds donkerder en harder. Stanley is zwaarder, kortademig, zijn makkers zijn dood of ze nemen de telefoon niet meer op. Dan wordt het meer een langzame karakterstudie, bijna arthouse.”

Lees ook Stanley Hillis: een mythische misdadiger

Oliehoek: „Tien jaar geleden wilde ik vooral veel achtervolgingen en actie filmen. Maar nu ben ik zelf wat ouder en ben ik meer geïnteresseerd in het menselijke verhaal: wie is die man? Je hoeft niet van hem te houden, als je hem maar begrijpt.”

In Nederland zijn de budgetten beperkt, dus de serie moest in relatief korte tijd gefilmd worden. „Het is gewoon opschieten en rammen geblazen”, zegt de hoofdrolspeler. „Bij elke draaidag is duidelijk wat er op het spel staat, de druk staat er flink op. Toch voelt het wel vrij luxe om in zo’n personage te kunnen duiken. En het is oprecht verbluffend hoeveel kwaliteit ze eruit weten te persen.”

De regisseur: „We moesten dit in 32 dagen filmen, alles door elkaar. Dus we hadden een dag dat we zowel de jaren zeventig als 2011 deden. Jeroen ging dan van een strakke huid en een matje, naar slechte huid en kalend. Fascinerend om te zien hoe hij dat doet. Hij is echt een kameleon. Zoiets heb ik nog nooit eerder meegemaakt.” Oliehoek zegt dat de serie een goed budget had, al wil een maker altijd meer. En geld is ook niet alles, zegt hij: „Uiteindelijk telt het scenario. Als dat ruk is: nobody cares.”

Het maken van een serie die zich in het verleden afspeelt, is altijd duurder en lastiger. Het grootste deel van het verhaal speelt in de jaren negentig. Dat is volgens Oliehoek moeilijker dan de jaren zeventig: „Het is zo’n periode die er een beetje tussenin hangt. Het was bijvoorbeeld ontzettend moeilijk om auto’s uit die tijd te vinden. Oldtimers uit de jaren zeventig krijg je makkelijker. Maar wie bewaart nou zijn auto’s uit de jaren negentig?”

Stanley H. (KRO-NCRV), vanaf zaterdag op NPO Start Plus. Vanaf zondag 13 oktober wekelijks op NPO 3, 20.15 uur.