Het ‘Wilde Westen’ van Rotterdam moet straks klimaatneutraal wokken

Proefwijk In Rotterdam moet de energietransitie óók helpen tegen de armoede. Maar de bewoners hebben nog geen idee wat er op hen afkomt.

Bospolder-Tussendijken (14.000 inwoners) is een van de vijf Rotterdamse proefwijken voor een klimaatneutrale stad in 2050.
Bospolder-Tussendijken (14.000 inwoners) is een van de vijf Rotterdamse proefwijken voor een klimaatneutrale stad in 2050. Foto Walter Herfst

Wat smaakt er beter: wokken op gas, of op inductie?

Om hier een antwoord op te krijgen, hield men in de multiculturele wijk Bospolder-Tussendijken in Rotterdam in juli een wokchallenge. „Er wordt hier veel gewokt, ook om te frituren”, zegt mede-organisator Tonny van Sommeren in haar Zelfregiehuis, een ontmoetingsplek voor bewoners die meer grip op hun leven proberen te krijgen. „Baras, oliebollen, duizendgatenflensjes, donuts.”

Het wedstrijdmenu bestond uit spinazie, walnoten, knoflook en ui. „De kok is doorslaggevend. Je proeft geen verschil tussen gas en inductie”, zegt mede-organisator Robbert de Vrieze van de Delfshaven Energie Coöperatie, een bewonersorganisatie voor groene energie. „Er zit een holte in de inductieplaat voor de wok, de warmte blijft er goed onder.”

In 2030 moet Bospolder-Tussendijken (14.000 inwoners) grotendeels elektrisch koken. ‘BoTu’ is een van de vijf Rotterdamse proefwijken voor een klimaatneutrale stad in 2050. Deze collegeperiode wil de stad 10.000 woningen van het gas halen of hierop voorbereiden.

Tegelijk kampt de stad met een noodlijdend gemeentelijk Warmtebedrijf dat restwarmte uit de haven levert, waar de Rekenkamer deze week kritisch over rapporteerde.

Rotterdam heeft berekend wat een klimaatneutrale stad kost: 11 miljard

Het beste alternatief in BoTu is ook restwarmte uit de haven, maar dan via energiebedrijf Eneco. Via de Leiding over Noord (17 kilometer) van Eneco stroomt kokend water van afvalverbrander AVR vanuit het Botlekgebied naar Rotterdam-West.

Proefwijk

BoTu is om meerdere redenen geselecteerd voor de energietransitie, zegt Anne-Marie Verheijen van de gemeente. Overzichtelijk is dat er twee grote spelers in de wijk zijn: Eneco met een langlopende vergunning om warmte te leveren, en woningcorporatie Havensteder met 50 procent van het vastgoed.

Voor het warmtenet moet Eneco pijpleidingen aanleggen, en de riolering moet toch al vervangen. „Dan hoef je de straat niet 26 keer open te gooien en kun je kosten delen”, zegt Verheijen. Havensteder moet op zijn beurt onderhoud plegen en gaat alvast 420 woningen isoleren.

De energietransitie sluit ook aan bij BoTu 2028, een programma van tien jaar om achterstanden wat betreft armoede, werk, scholing en veiligheid te verkleinen. Het doel is dat duurzame energie straks voor iedereen ‘haalbaar en betaalbaar’ wordt: voor arm en rijk en huurders en huiseigenaren. De transitie moet bewoners banen opleveren, bijvoorbeeld als energiecoach of installateur.

Foto Walter Herfst

‘Wilde Westen’

BoTu ligt in het ‘Wilde Westen’ van Rotterdam. Bospolder is het één na armste postcodegebied van Nederland. Tussendijken scoort in de wijkmonitor het laagst op de ‘algemene kwaliteit van leven’ in Rotterdam.

Op de Schiedamseweg werden dit jaar bij een waterpijpwinkel handgranaten gevonden. Sommige kinderen ontbijten niet, of met chips, dragen ’s winters zomerkleren of te grote schoenen van broer of zus.

Maar BoTu is óók de wijk van wereldculturen en het schilderachtige Delfshaven. Rotterdam-West is in trek bij hoogopgeleide woningzoekenden. In Tussendijken is de gemiddelde huizenprijs in vijf jaar 240 procent gestegen tot 300.000 euro, volgens website Vers Beton.

Aan de rand van BoTu is op een oud havenspoorterrein een winkelboulevard van één kilometer gebouwd. Erbovenop ligt het Dakpark, naar eigen zeggen het grootste park op een dak van Europa. Aan de voet komen The Hudsons, vijf complexen met ruime koopwoningen.

Bewoners hebben zelf geen geld voor extra investering in duurzame energie

Het zijn de „gouden randen” van Bospolder-Tussendijken waar nieuwkomers soms actief als bewoners worden, zegt Bilal Taner van de gemeente. BoTu telt sowieso veel bewonersinitiatieven – ook daarom is het een proefwijk. De filosofie achter BoTu 2028 is dat bewoners zélf ideeën aandragen. De Delfshaven Energie Coöperatie bijvoorbeeld werkt aan zonnepanelen op een schooldak, waarin ook huurders kunnen investeren. Ze creëren zo groene stroom en krijgen in ruil een korting op hun energiebelasting.

Alleen: welke eigen plannen zijn straks acceptabel, betaalbaar en uitvoerbaar voor de gemeente, Havensteder en Eneco? Hoevéél plannen komen er en van wie? Veel wijkbewoners zijn nog nauwelijks bezig met de energietransitie.

„Je moet alleen al goed uitleggen dat er geen snoertje hoeft te lopen van het schooldak naar hun huis”, zegt De Vrieze van de energiecoöperatie. „Mensen hier hebben geen idee van zo’n belastingteruggave”, zegt Van Sommeren van het Zelfregiehuis. „Iedereen is bang voor de Belastingdienst.” Er wordt ‘gehosseld’ in Bospolder-Tussendijken: veel bewoners klussen zwart wat bij.

De wokchallenge was een eerste actie om mensen meer bewust te maken van de energietransitie. „Voor je het weet, denkt iedereen straks: ik zoek het zelf wel uit”, zegt De Vrieze. „Gaan ze wokken met butaangasflessen op balkons of houtkachels installeren, waardoor je fijnstof krijgt.”

Foto Walter Herfst

Onderhandelingen

BoTu staat dus nog aan het begin van de transitie. De eerste vraag die volgend jaar beantwoord moet zijn, is of het warmtenet haalbaar is. De gemeente, Havensteder en Eneco werken aan een businesscase. Complex is dat het gaat om sociale en particuliere huurwoningen, en koophuizen. Voorwaarde voor Havensteder is dat huurders er niet op achteruit gaan.

De onderhandelingen zijn gevoelig en de gesprekken soms stevig. Er is onderling vertrouwen nodig en openheid over wát partijen investeren en met wélk rendement ze rekenen, zegt Henk Rotgans, directielid van Havensteder. „Want anders komt er iets uit wat je niet vertrouwt. Het is ook moeilijk. Want het is concurrentiegevoelige bedrijfsinformatie.”

„Het betaalbaar houden is echt een zoektocht”, zegt Rob Beumer van Eneco. „Voor een wijk als Bospolder-Tussendijken moeten we alles doen voor een energietransitie zonder veel meerkosten. Want bewoners hebben zelf geen geld voor extra investeringen in duurzame energie.”