Europees Hof helpt Polen met ‘wurghypotheken’ in Zwitserse franken

Een uitspraak van het Europees Hof van Justitie steunt Polen die gedupeerd zijn door hypotheken in Zwitserse franken. De schade voor de banken kan oplopen tot 13 miljard euro.

Appartementen in Warschau, weerspiegeld in de ramen van een kantoorgebouw.
Appartementen in Warschau, weerspiegeld in de ramen van een kantoorgebouw. Foto Bogdan Popescu/ Reuters

Janusz Malanowski voelt zich „een vrij man”. Na elf jaar verstrikt te zijn geweest in een almaar stijgende hypotheekschuld heeft hij deze vorig jaar kunnen aflossen. Het appartement in Warschau, waar hij 176.000 zloty voor leende in 2007, is verkocht. „Ik wilde er niet meer wonen.”

Maar het afbetalen van die hypotheek kostte hem geen 176.000 zloty (naar de huidige koers ruim 40.500 euro), maar 292.000 zloty (67.000 euro), zegt hij. Plus 43.000 zloty rente.

Advocaat Malanowski was één van de ruim een half miljoen Polen die na de toetreding tot de Europese Unie in 2004 werden verleid tot het nemen van een hypotheek in Zwitserse franken. Een munteenheid met een lagere rente dan de zloty en, zo beloofde Malanowski’s mBank, „een hele stabiele munteenheid met een consistente wisselkoers”. Maar toen brak de mondiale financiële crisis uit. En vervolgens liet de Zwitserse centrale bank de koppeling met de euro los. Hypotheken werden binnen enkele jaren twee keer zo kostbaar. En banken hadden vooraf niet aan hun zorg- en informatieplicht voldaan, zo oordeelden verschillende Poolse rechters.

Hypotheken ongeldig verklaard

Donderdag besloot het Europees Hof van Justitie (HVJ) dat ondeugdelijke contracten van hypotheken die Poolse banken aanboden in Zwitserse franken, niet door banken kunnen worden aangepast, maar ongeldig moeten worden verklaard. Dit kan banken dwingen de leningen om te zetten naar Poolse zloty’s tegen de oorspronkelijke wisselkoers. Maar, zo nuanceert het Hof, alleen als klanten de geannuleerde lening dan ook onmiddellijk afbetalen. Wie dat niet kan, blijft gebonden aan de fluctuerende wisselkoers.

Lees ook: Uitspraak Europees Hof biedt bezitters woekerpolis meer kans op compensatie

Banken, die net als de hele Poolse economie de crisis goed doorstonden, hebben gewaarschuwd dat hun schade door de uitspraak kan oplopen tot 60 miljard zloty (13 miljard euro). Maar het Hof in Luxemburg besloot niet dat banken automatisch verantwoordelijk zijn voor alle schade die Poolse consumenten hebben geleden.

Wel sterkt de zaak, een hulpverzoek van een Poolse rechtbank, de positie van de leners die al claims tegen banken hebben ingediend en zij die dat naar aanleiding van deze uitspraak zullen doen. Tot nu toe is ongeveer 2 procent van de gedupeerden – die in Polen de bijnaam frankowicze hebben gekregen – naar de rechter gestapt. De verwachting is dat deze uitspraak tot veel nieuwe processen zal leiden.

„De daadwerkelijk schade voor Poolse banken, en een mogelijke vertraging van de groei van het bruto binnenlands product, zal afhangen van het aantal claims”, zegt Rafal Benecki, hoofdeconoom bij ING in Polen. ING heeft weinig hypotheken, ongeveer 1 procent van haar portfolio, in Zwitserse franken verstrekt. Banken met veel van dergelijke hypotheken hebben in voorbereiding van de HVJ-uitspraak hun kapitaalpositie al moeten verbeteren.

Grote schadepost voor banken

De Poolse minister van Financiën reageerde donderdag dat hij de situatie bij banken in de gaten houdt nu „de positie van de Poolse consumenten die leningen op basis van Zwitserse franken hebben gesterkt is”. De Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid beloofde voor de verkiezingen van 2015 dat het banken zou verplichten hun hypotheken om te zetten naar zloty’s, maar zag daar vanaf toen duidelijk werd toen hoe groot de schadepost voor banken zou zijn.

Janusz Malanowski is opgelucht. De zaak die hij tegen zijn eigen bank heeft aangespannen is onder behandeling bij de rechtbank in Warschau en kan door deze HVJ-uitspraak in zijn voordeel uitpakken. Hij is als advocaat bovendien betrokken bij de claims van andere hypotheekhouders. Een specialisme dat ontstond nadat hij door zijn steeds verder oplopende schuld was gaan uitzoeken wat voor hypotheek hij eigenlijk had.

„Natuurlijk nam ik een risico door geld in een andere munteenheid te lenen, maar banken hebben ons bewust misleid”, zegt hij. „Ik ben in de gelukkige positie dat ik uiteindelijk mijn – oneerlijke en schadelijke – lening heb kunnen afbetalen, maar andere mensen zijn eraan onderdoor gegaan. De schade van deze hypotheken is groter dan in zloty’s of franken uit te drukken. Ik ken mensen die depressief zijn geworden, in scheiding liggen of zelfs zelfmoord hebben gepleegd om dat ze geen uitweg meer zagen.”