Handelsconflict VS en EU bedreigt wereldeconomie

Importtarieven Als vergelding voor Europese staatssteun aan Airbus mogen de VS voor 7,5 miljard dollar importtarieven opleggen – ook op Nederlandse kaas.

De WTO oordeelde woensdag dat de VS jaarlijks voor 7,5 miljard dollar aan extra heffingen mogen opleggen ter vergelding van onrechtmatige Europese staatssteun aan vliegtuigbouwer Airbus.
De WTO oordeelde woensdag dat de VS jaarlijks voor 7,5 miljard dollar aan extra heffingen mogen opleggen ter vergelding van onrechtmatige Europese staatssteun aan vliegtuigbouwer Airbus. Guillaume Horcajuelo

Het handelsconflict tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten escaleert, nu de Amerikaanse president Donald Trump voor miljarden euro’s aan importheffingen gaat invoeren op Europese producten. De oplopende spanningen dreigen de toch al tegenvallende economische vooruitzichten verder onder druk te zetten en vergroten de vrees voor een recessie.

Woensdagnacht kondigden de VS aan dat zij voor maximaal 7,5 miljard dollar (6,8 miljard euro) aan extra importheffingen gaan opleggen op Europese producten. Eerder die dag had de Wereldhandelsorganisatie (WTO) toestemming gegeven voor deze vergeldingsmaatregel, omdat de EU onrechtmatige staatssteun heeft verleend aan vliegtuigbouwer Airbus. Daar zou de Amerikaanse concurrent Boeing nadeel van hebben ondervonden.

In reactie op het nieuws daalde donderdagochtend de rente op Duitse en Nederlandse staatsobligaties, een teken dat beleggers onrustig worden en veiligere havens zoeken.

De VS beginnen met heffingen van 10 procent op Europese vliegtuigen en 25 procent op andere goederen. De heffingen moeten op 18 oktober ingaan, blijkt uit de lijst van producten waarvoor de importtarieven gaan gelden. Daarop staat ook Nederlandse kaas. Volgens Gemzu, de brancheorganisatie voor de Nederlandse zuivelhandel, vallen de belangrijkste Nederlandse exportkazen Gouda en Edam niet onder de importheffingen, omdat die niet voldoen aan de omschrijving op de lijst.

Lees ook: Van fietsen tot Goudse kaas: heffingen bedoeld om pijn te doen

Confrontatie met de EU

Er komen ook tarieven van 25 procent op onder meer Schotse en Ierse whisky’s, Franse wijn, olijven, boter en yoghurt. De regering van Trump ziet af van heffingen op producten van leer, waardoor luxemerken als Givenchy en Louis Vuitton niet worden getroffen. Ook Italiaanse wijn en olijfolie worden gespaard.

Nooit eerder gaf de WTO toestemming voor zulke hoge importheffingen. En dat aan een lidstaat die de laatste tijd felle kritiek leverde op de organisatie in Genève. Trump heeft meermaals gedreigd zijn land uit de WTO terug te trekken. Volgens hem verliezen de VS „bijna alle zaken” – een claim die de WTO verwerpt.

Met de keuze om al zo snel heffingen in te voeren, kiest Trump voor een confrontatie met de EU. Tot nu toe was het handelsconflict tussen de EU en de VS nog overzichtelijk. Er gelden alleen Amerikaanse importheffingen op Europees staal en aluminium en EU-represailles daartegen. Maar al maanden hangen er ook Amerikaanse importheffingen op Europese auto’s in de lucht, die vooral Duitsland hard kunnen treffen, als exporteur van onder meer BMW, Mercedes en Audi. Hierover neemt Trump naar verwachting volgende maand een beslissing.

De EU had het liefst een overeenkomst willen sluiten met de VS, maar dreigt hard terug te slaan na Amerikaanse sancties. „We zullen niet naïef zijn”, zei Juncker woensdagavond. „Voor wie een handelsoorlog start zal het zelf slecht aflopen.”

Ook Phil Hogan, die op 1 november handelscommissaris wordt, liet zich maandag al hard uit. Trumps strategie heeft geen zin, zei hij. „Ze zullen het terugkrijgen als het voor hen helemaal misgaat in de Boeing-zaak.”

De boodschap van de EU is: hier hebben twee partijen schuld. De Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing heeft volgens de WTO immers ook jarenlang illegale staatssteun ontvangen van de VS.

Alleen heeft de EU een tactisch nadeel: het WTO-oordeel over Boeing loopt negen maanden achter op dat over Airbus. Pas volgend jaar oordeelt de WTO hoeveel importheffingen Europa mag invoeren op Amerikaanse producten. Ook zullen die tegenmaatregelen kleiner zijn, omdat de staatssteun aan Boeing als kleiner werd ingeschat.

Lees ook: Gouda Great Again

Door de tarieven zo snel aan te kondigen, draaien de VS nu de duimschroeven aan, om een gunstige onderhandelingspositie te krijgen bij gesprekken over een handelsakkoord met de EU. Heffingen zullen beide partijen pijn doen, maar de VS rekenen erop dat die Europa harder treffen.

Tegenmaatregelen

Een groep Europarlementariërs probeerde woensdag bij het Amerikaanse Congres de situatie te deëscaleren. Zij riepen het Congres op om zijn macht te gebruiken en een internationale handelsoorlog te voorkomen. Vooralsnog lijkt het er echter op dat de trans-Atlantische spanningen uit gaan lopen op een regelrechte handelsoorlog.

Dat bedreigt de al fragiele wereldeconomie, die mede onder druk staat door de handelsoorlog tussen de VS en China en onzekerheid over de gevolgen van de Brexit. De OESO, een denktank van rijke industrielanden, voorspelde vorige maand dat de wereldeconomie dit jaar en volgend jaar de laagste groei zal beleven sinds de financiële crisis van 2008. Dinsdag meldde de WTO dat ook de groei van de mondiale handel dit jaar zal terugzakken naar het laagste niveau in tien jaar tijd. De handelsorganisatie waarschuwde dan ook tegen een „destructieve cyclus van wederzijdse beschuldigingen”.

Met medewerking van Mark Beunderman en Arjan Meesterburrie.

Dit artikel is op 3 oktober 2019 om 12.08 uur geactualiseerd.