Kamermuziek in een oude Zaanse schuilkerk

Interview Samen met echtgenote Maria Milstein en de leden van zijn Busch Trio tovert Mathieu van Bellen een kerk om tot kamermuziekcentrum.

Mathieu van Bellen en Maria Milstein: „Goede repetitieruimtes voor kamermusici zijn schaars.”
Mathieu van Bellen en Maria Milstein: „Goede repetitieruimtes voor kamermusici zijn schaars.” Foto Sophie Lewisohn

„Het was een behoorlijke gok”, zegt violist Mathieu van Bellen. Een jaar geleden schreef hij samen met zijn echtgenote, violist Maria Milstein, en zijn Busch Trio-collega’s Ori en Omri Epstein een brief aan de bisschop van Haarlem. De Schuurkerk in Zaandam, die stond toch te koop? Het viertal zocht nog een plek voor een nieuw op te zetten kamermuziekcentrum.

Waarom? Pure noodzaak, aldus Van Bellen (1988): „Goede repetitieruimtes voor kamermusici zijn schaars. Veel ensembles zitten elke week weer in de woonkamer van een van de leden. Kleine ruimtes met alle balansproblemen van dien. In de verste verte niet te vergelijken met de akoestiek van een concertzaal.”

Lees ook dit interview uit 2017 met Maria Milstein: ‘Rustig rijpen is mijn element’

Met die akoestiek zit het wel goed in de Zaanse Schuurkerk, een voormalige schuilkerk uit 1695. „Het gebouw is volledig van hout, een materiaal met uitstekende akoestische eigenschappen”, vertelt Van Bellen. Onder het toeziend oog van een hagelwit Maria-beeld, hoog boven het altaar, kaatst zijn stem door de ruimte. Tikje galm, maar vooral transparant en warm. Ideaal voor kamermuziek, zoals ook de metingen van diverse experts uitwezen.

De voormalige Heilige Maria Magdalenakerk is een oase van rust op pak ’m beet een kwartier treinen van Amsterdam Centraal en Schiphol. In de aanpalende pastorie die was inbegrepen bij de koop, bewonen Van Bellen en Milstein inmiddels een appartement. „Ineens ging het snel”, vertelt Van Bellen. „We kregen een telefoontje. Ons plan voor een kamermuziekcentrum was uit 25 andere aanmeldingen gepikt. Of we de aankoopsom al bij elkaar hadden.”

Voor de financiën werd in allerijl een „mooie constructie” bedacht: „Maria en ik delen het eigenaarschap met enkele privé-investeerders. De kerk zal worden geëxploiteerd door Stichting MuziekHaven, die de artistieke invulling verzorgt.” Aanstaande donderdagavond opent het kamermuziekcentrum zijn deuren voor een presentatie van de plannen.

Over de ambities van MuziekHaven is Van Bellen stellig: „Deze plek is absoluut niet bedoeld voor enkel onszelf. Dan hadden we geen hele kerk hoeven kopen. We streven ernaar zoveel mogelijk professionele ensembles de kans te geven om hier voor een langere tijd met elkaar te werken. Kamermuziek is bij uitstek een intiem genre. Om tot de kern te komen moet je diep kunnen graven, elkaar goed leren kennen. Zo’n proces heeft tijd nodig.”

Inmiddels komen de eerste aanvragen gestaag binnen. MuziekHaven is in gesprek met de Nederlandse StrijkKwartet Academie en de Strijkkwartet Biënnale Amsterdam. Dit najaar staat een eerste masterclass met de vooraanstaande violist en pedagoog Eberhard Feltz op de agenda.

In een later stadium moet het ook mogelijk zijn om in MuziekHaven cd’s op te nemen en concerten te geven, zegt Van Bellen. Maar voor het zover is, staat er een flinke renovatie op stapel: „Afgezien van goede geluidsisolatie willen we de kerk zelf zoveel mogelijk met rust laten. Het is per slot van rekening een rijksmonument. In de pastorie willen we een aantal gastenverblijven gaan inrichten voor langere residenties.”

„Kijk, dit vind ik een prachtig detail”, glundert Van Bellen. Op het altaar licht hij met een vloeiende handbeweging het achterpaneel uit een houten tabernakel. In de muur erachter wordt een luikje zichtbaar.

„Als de protestanten aan de poort stonden, dan bracht men hier de miskelk en de hostieschaal in veiligheid. Eeuwenlang was dit een plek waar de katholieken veilig konden kerken. Nu moet het een toevluchtsoord worden voor musici. Het moet een haven van rust en verdieping worden in een wereld die steeds sneller gaat.”

Opening MuziekHaven (volgeboekt), 3/10, Schuurkerk Zaandam. Inl: muziekhaven.com