Vuurwerk als de aanstichter van de protesten spreekt

D66-Kamerlid Met zijn oproep de veestapel te halveren, lokte D66-Kamerlid Tjeerd de Groot het boerenprotest uit. Ze willen hem niet horen.

Duizenden boeren voerden actie op het Malieveld, soms gemoedelijk, soms grimmig.
Duizenden boeren voerden actie op het Malieveld, soms gemoedelijk, soms grimmig. Foto Merlin Daleman

D66-Kamerlid Tjeerd de Groot staat ruim een uur op het podium op het Malieveld, oog in oog met een menigte boze boeren, voordat hij ze toe mag spreken. Drie weken geleden lanceerde hij een plan om het stikstofprobleem op te lossen: halveer de veestapel. Nu staat hij in het zicht van tienduizend mensen die mede vanwege dat voorstel met tractors richting Den Haag zijn gereden. De spandoeken die in de lucht worden gehouden, gaan ook over hem.

De Groot stopt zijn handen in zijn zakken, haalt ze eruit, even later weer erin. Hij wiebelt af en toe met zijn in bruine, suède schoenen gestoken voeten.

Lees ook: Waarom protesteren boeren in Den Haag?

Tjeerd de Groot is in aanloop naar deze middag bedreigd, ook met de dood. Op sociale media, maar er komen ook telefoontjes en e-mails binnen bij D66. Er is geen aangifte gedaan, omdat de dreigementen niet concreet zijn.

De Tweede Kamer had voorafgaand aan het protest geïnventariseerd welke Kamerleden naar het Malieveld zouden gaan. Dat is gebruikelijk bij evenementen met een hoog risico. Wat ongebruikelijk is, zijn de maatregelen die dinsdag zijn genomen. Een aantal Kamerleden werd geadviseerd niet zelf naar de demonstratie te gaan, maar onder begeleiding van de beveiligingsdienst.

Om half een ’s middags worden de Kamerleden in een besloten bijeenkomst bijgepraat. Kamervoorzitter Khadija Arib drukt hen op het hart op te letten. Om iets voor enen vertrekt een colonne van zes auto’s. In een daarvan zit Tjeerd de Groot.

2019-10-01 14:14:03 DEN HAAG - Demonstranten steken hun middelvinger op naar Tjeerd de Groot (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks) tijdens het landelijk boerenprotest op het Malieveld, onder de naam #Agractie. De betogers vinden dat de agrarische sector te veel maatschappelijke problemen op zijn bordje krijgt, van fosfaat- en stikstofreductie tot klimaatbeleid en dierenwelzijn. ANP SEM VAN DER WAL
Sem van der Wal
Foto Merlin Daleman & Novi Zijlstra

Puinhoop

Er zijn dan al Kamerleden aanwezig, die zelf naar het Malieveld zijn gekomen. Helma Lodders van de VVD, in wit shirt met opdruk #trotsopdeboer. Jaco Geurts van het CDA in partijjas. Theo Hiddema van Forum voor Democratie, met partijgenoten Annabel Nanninga en Derk Jan Eppink.

Schapenboer Bart Kemp richt zich tot minister Carola Schouten (Landbouw, Christenunie). „Wat heeft u er een puinhoop van gemaakt.” Schouten glimlacht, het publiek juicht. „Toen u twee jaar geleden begon, beloofde u ons duidelijkheid en minder regelgeving. Maar nooit was de onduidelijkheid groter dan nu. We zijn er klaar mee, minister Schouten.” De glimlach van Schouten verdwijnt. Haar kin omhoog, handen over elkaar.

Als zij mag spreken, toont Schouten zich begripvol. „Ik ben hier om naar jullie te luisteren. Maar ook om jullie een hart onder de riem te steken.” Het publiek reageert met een jennend ‘aaaaaaah’. Het mist aan waardering voor de boeren, zegt Schouten. Ze weet, „uit eigen ervaring”, hoe hard boeren werken. Ze leest haar toespraak voor. „Zolang ik minister van Landbouw ben betekent dat ook dat er wat mij betreft geen halvering van de veestapel komt.” Opvallend: haar tekst wijkt af van de spreektekst die haar ministerie na afloop online zet. Daarin zegt Schouten dat ze alleen „geen gedwongen halvering” wil.

Zie ook onze fotoreeks van de boerenprotesten van dinsdag

Oud-staatssecretaris Henk Bleker (Landbouw, CDA) neemt het woord. In het dagelijkse leven is Bleker onder meer werkzaam in de agrarische lobby. „Het probleem in Nederland zijn niet de burgers. Het probleem is een deel van het Haagse wereldje. Dat deel is losgekomen van u.” Gejuich. „De boodschap die u afgeeft is: halvering, hoezo? Wát gaan we halveren? We gaan de Haagse bemoeizucht halveren.”

Foto Merlin Daleman
Foto Sem van der Wal & Merlin Daleman

Iedereen tegen halvering

Alle vingers wijzen deze dag naar Tjeerd de Groot. Óók die van zijn coalitiegenoten. Op het podium hoort hij CDA-er Jaco Geurts zeggen: „Ik ga u meegeven, zolang ik in de Tweede Kamer mag zijn zal ik er tegen strijden dat er gedwongen veekrimp komt in Nederland.”

VVD-er Helma Lodders: „Ik ben boerendochter, ik woon op een boerderij. Ik weet hoe het voelt.” En: „Die halvering van de veestapel gaan we niet doen.”

Dan is het aan Tjeerd de Groot. Hij loopt naar voren. Er wordt gejoeld. Hij blijft glimlachen. Een deel van het publiek keert hem de rug toe. De gespreksleider: „Ik neem aan dat u dit verwacht had. Wat doet dit met u?” Het antwoord van De Groot wordt overschreeuwd. Het gejoel zwelt aan. Er klinkt knalvuurwerk. Schapenboer Kemp loopt naar voren. Hij duwt de microfoon weg. „Ik had gezegd twee zinnen en hij is daar ver overheen.” Het publiek begint te klappen. „Ik vind het wel goed dat u hier bent”, zegt de gespreksleider tegen De Groot. Die zegt: „Mensen, dit is het eerlijke verhaal. Laat je geen zand in de ogen strooien door mensen die je naar de mond praten. Van waardering kan de schoorsteen niet roken.” Vanuit de menigte klinkt „Hoerenzoon!”

Laat je geen zand in de ogen strooien door mensen die je naar de mond praten.

GroenLinks-leider Jesse Klaver wordt overschreeuwd. „Ik snap de woede. Ik begrijp het. Jullie voelen je genaaid, en terecht.” Het publiek steekt middelvingers op.

Vooraf hadden Kamerleden duidelijk gemaakt dat De Groot een man met een problematische boodschap was. Of, zoals Carla Dik-Faber (CU) het formuleert: „Dat was buitengewoon onverstandig.” Aan een andere journalist: „Ik denk dat vooral de uitspraken van Tjeerd voor deze boeren de druppel zijn geweest.” Dion Graus (PVV) vindt óók dat boeren meer geld moeten krijgen voor hun producten, zodat ze minder vee hoeven te houden. Maar de manier waarop De Groot dat wil bereiken gaat hem te ver. „Je kan niet zeggen: we gaan de veestapel halveren.”

Terug in de Kamer houdt De Groot een gesprek achter gesloten deuren met een aantal boeren. Die zeggen na afloop dat ze niet per se nader tot elkaar zijn gekomen. Het vertrouwen is kapot. Aan het eind van de dag, op zijn werkkamer, zegt De Groot dat híj het eerlijke verhaal vertelt, niet de minister en niet zijn coalitiegenoten. Minister Schouten, vindt hij, toont „te weinig leiderschap”. Op de vraag of hij het opnieuw zo geformuleerd zou hebben als hij het over kon doen, hoeft De Groot niet lang na te denken. Ja, hij pleit nog steeds voor halvering van de veestapel.

Correctie (2 oktober 2019): In een eerdere versie van dit artikel was sprake Jacco Geurts. Hij heet Jaco.