Speech Kaag is voorbode strijd bij D66

D66 Sigrid Kaag voedt na opnieuw een speech met een morele boodschap de speculaties over haar ambitie om partijleider te worden.

In haar speech viel Sigrid Kaag zaterdag de andere premier-in-spe Hoekstra aan zonder hem bij naam te noemen.
In haar speech viel Sigrid Kaag zaterdag de andere premier-in-spe Hoekstra aan zonder hem bij naam te noemen. Foto Bart Maat/ANP

Stond zaterdag in het Rijksmuseum de nieuwe premier? Politici met ambitie om partijleider te worden zullen de speech die Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) hield met argusogen hebben gevolgd – zowel binnen als buiten haar partij.

In haar toespraak, op een symposium over tolerantie, georganiseerd door de Remonstranten, viel Kaag de andere premier-in-spe Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) aan zonder hem bij naam te noemen. Waar Hoekstra onlangs wederkerigheid verlangde bij immigranten, ziet Kaag dat al gebeuren. Ze mist de nuance in het integratiedebat, ook in het politieke midden. Het is de tweede keer binnen een jaar tijd dat Kaag een toespraak houdt over een onderwerp dat buiten haar politieke portefeuille valt, met een morele boodschap. Dat voedt de speculaties over haar ambitie om partijleider te worden.

Die vacature staat open bij D66. Naast Kaag zijn er twee andere gedoodverfde kandidaten: vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Kajsa Ollongren en fractievoorzitter Rob Jetten. Geen van drieën heeft zich uitgesproken over een eventuele kandidaatstelling – maar ze hebben het ook niet uitgesloten.

Met twee bewindspersonen die zich kunnen kandideren, heeft D66 een praktisch probleem. In tegenstelling tot andere politieke partijen waar de leiderschapskwestie speelt, het CDA en de VVD, is D66 gebonden aan een datum. De kieswet bepaalt de dag van de kandidaatstelling, volgens het huidige partijreglement moet een lijsttrekker zich acht maanden daarvoor melden. In dit geval juni 2020. Bewindspersonen die zich verkiesbaar willen stellen, zouden in functie een interne partijcampagne moeten voeren. Dat kan ongemakkelijke situaties opleveren.

En dus wil het Landelijk Bestuur van D66 de termijn verlengen met drie maanden. Daarover is een wijzigingsvoorstel ingediend voor het eerstvolgende congres, in november. „Om kandidaten maximaal de ruimte te geven zich te kandideren en omdat in een heel vroeg stadium een lijsttrekker kiezen mogelijk kandidaten beperkt [...]” Gaan de leden akkoord, dan kunnen kandidaten zich tot september aanmelden. Een maand later, in oktober 2020, mogen de leden vervolgens stemmen op hun nieuwe partijleider. Dat scheelt een zomer. Een belangrijke zomer, omdat andere (potentiële) premierskandidaten, Wopke Hoekstra (Financiën) en Hugo de Jonge (Zorg) voor het CDA en Mark Rutte voor de VVD, die gebruiken om zich te bezinnen op hun beslissing.

Instagramprofiel

Tot die tijd wordt in alles wat de mogelijke kandidaten doen en zeggen een aanwijzing gezien. Zo probeert Kaag ook online een duidelijker profiel te krijgen. Tot deze zomer stonden er maar één foto en één filmpje op haar Instagramprofiel, allebei uit maart. Daarna: heel lang niks. Maar sinds augustus verschijnen iedere week minimaal twee foto’s. Sigrid Kaag vanuit Vak K. Sigrid Kaag en haar dochter. De honden van Sigrid Kaag.

Het was dezelfde zomer als waarin Rob Jetten na zou denken over zijn toekomst binnen de partij. Maandenlang was dat het antwoord op vragen over zijn ambities. Vlak voor het reces werden de verwachtingen bijgesteld. Ja, hij zou erover nadenken of hij politiek leider wil worden. Maar dat betekende niet dat hij daar ook openlijk over zou communiceren. In het optreden van Jetten is het afgelopen jaar duidelijk iets veranderd. Hij krijgt meer zelfvertrouwen en lijkt plezier te krijgen in zijn werk.

Bij D66 weten ze: na een heftige leiderschapsstrijd verliezen we talent. Na de laatste interne strijd in 2006 verliet Lousewies van der Laan de Haagse politiek, nadat ze verloor van Alexander Pechtold. Dat wil niemand meer. En dus wordt nagedacht over scenario’s, waarvan één het vaakst wordt genoemd: Sigrid Kaag wordt gelanceerd als premierskandidaat en staat op nummer 1 op de kieslijst. Op nummer 2 staat Rob Jetten. Wordt D66 de grootste – er zijn mensen die ondanks de tegenvallende peilingen denken dat Kaag de partij erbovenop kan helpen – wordt Kaag premier en Jetten fractievoorzitter. Komt D66 in het kabinet, wordt Kaag minister. Belanden ze in de oppositie, verlaat Kaag de politiek.

Tijd voor een vrouwelijke premier

En dan is er nog Kajsa Ollongren, minister van Binnenlandse Zaken. Haar naam valt wel als het over de leiderschapskwestie gaat, maar minder vaak en niet altijd in positieve zin. Tot nu toe haalde ze het nieuws als de minister die een eind maakte aan het raadgevend referendum en een bedenkelijke campagne over nepnieuws begon. Ollongren geeft geen grootse speeches. Na Kaag zei ook Ollongren dat het tijd is voor een vrouwelijke premier. In september plaatste ze een Instagramfoto van het boek The prime ministers door Steve Richards. Waarop CDA’er Raymond Knops, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, wiens naam af en toe ook genoemd wordt in de CDA-strijd, reageerde: ‘Maandag even boekbespreking ;-)?’

Op 9 november stemt het congres ook op een profielschets van de nieuwe partijleider. De wijzigingen die zij daarin aanbrengen vormen – opnieuw – een hint over wie de partijleider van D66 wordt.

Lees ook: Schilder niet met een te brede kwast: met migranten gaat het goed