Recensie

Recensie Film

Ontrouw als afrodisiacum in ‘Nuestro tiempo’

Arthouse Carlos Reygadas’ semi-autobiografische ‘Nuestro tiempo’ onderzoekt het burgerlijk huwelijk en verschillende gradaties van liefde en lust. Een film die zijn rijkdom alleen zonder oordelen prijsgeeft.

‘Nuestro tiempo’ gaat over de verwarring die intieme relaties met zich meebrengen.
‘Nuestro tiempo’ gaat over de verwarring die intieme relaties met zich meebrengen.

Zijn we allemaal verraders? Er zit een moment in Carlos Reygadas’ semi-autobiografische Nuestro tiempo waarop de door de Mexicaanse regisseur zelf gespeelde hoofdpersoon zich herinnert dat hij ooit iemand heeft verraden en verlaten voor de vrouw die hij nu bang is te verliezen. Het is een keerpunt in zijn bijna drie uur durende variant op Bergmans klassieker Scènes uit een huwelijk. In de eerste helft van de film neemt Reygadas lang de tijd om in de van hem bekende monumentale scènes het (familie)leven op een Mexicaanse ranch te schetsen.

Het begint met een paradijselijk tafereel waarin kinderen van alle leeftijden vrij hun pre-erotische gevoelens ontdekken, tot de meer complexe gevoelens die bij eerste verliefdheden en seksuele verkenningen horen.

Daarna is het tijd voor de wereld van de volwassenen, en het ultieme construct van de moderniteit: het burgerlijk huwelijk. Reygadas’ Juan en zijn echtgenote Esther (gespeeld door zijn eigen vrouw Natalia López, de editor van zijn films Stellet Licht en Post Tenebras Lux) zoeken daar een uitweg uit. Ze onderkennen dat er verschillende gradaties van liefde en lust bestaan. En dat exclusiviteit in een relatie niet per se betekent dat je anderen uitsluit, maar dat je de uniciteit van een ander respecteert.

Je kunt de relatievorm die ze hebben ‘open’ noemen, of ‘polyamoureus’. Maar die termen voldoen niet. Nuestro tiempo (‘Onze tijd’) gaat primair over de verwarring die intieme relaties met zich meebrengen. Daarvoor kiest de film het perspectief van schrijver Juan, een man die zowel macho als onderdanig is. Esther runt de tent, is dominant, bespeelt hem. Als zij met Amerikaanse paardenknecht Phil naar de stad vertrekt voor een seksuele affaire, dan plaagt zij hem: „Heb je een fantasiebeeld nodig om je bij af te trekken?” ‘Ontrouw’ als afrodisiacum.

In het tweede, meer metafysische en speculatieve deel gaat het over alles wat tussen droom en daad in de weg staat. Over het spanningsveld tussen jaloerse obsessie en kwetsbare onzekerheid. Reygadas spaart zichzelf niet. Het is een vorm van autofictie die zowel onverschrokken als gênant is. We kennen het uit ego-documentaires, maar in speelfilms minder, en dat maakt Nuestro tiempo tamelijk uniek. Doordat Reygadas zichzelf speelt, met zijn eigen vrouw en kinderen, en op zijn eigen landerijen, is het lastig om het ‘spel’ dat zich tussen Juan, Esther en Phil afspeelt louter te zien als (pervers) gedachte-experiment. Of als die andere mogelijke interpretatie: een pleidooi voor echte open communicatie. Je wordt als toeschouwer in een voyeuristische rol gedwongen die vaak het zicht op het emotionele raffinement van de film ontneemt. Dat gaat ook nog eens met grote, symbolische streken waarin de menselijke natuur tot stierengevecht wordt teruggebracht. Daarin zitten problematische vooronderstellingen over seksualiteit en gender.

Nuestro tiempo is een omgekeerde Stellet licht, Reygadas’ bekroonde film over de genade die verliefdheid in relaties kan brengen. Nuestro tiempo zoekt niet alleen naar het licht, maar duikt ook in het troebele moeras van emoties dat ons tot mensen maakt. Geen makkelijke film. En eentje die zijn rijkdom alleen zonder oordelen prijsgeeft. In veel relaties ligt de moraal op de loer. Misschien kunnen we beter trouw blijven aan de liefde.