Van dertig jaar GTST is vrijwel geen aflevering bewaard gebleven

Archiveren Het nationale tv-archief van Beeld en Geluid in Hilversum bewaart niets van RTL en van Talpa (SBS). Dat zouden de archivarissen graag anders zien.

Het RTL Nieuws in 1989, met Jeroen Pauw en Loretta Schrijver.
Het RTL Nieuws in 1989, met Jeroen Pauw en Loretta Schrijver. Foto Kippa

Daar verschijnt de jonge Caroline Tensen in beeld, met een paardenstaart en een kraagloos leren jasje. Links van haar een champagnefles in een koeler. Vanuit Luxemburg kondigt de omroepster het eerste avondprogramma aan: een muzikale openingsshow met onder meer Level 42 en Freek de Jonge. Daarna het allereerste RTL Nieuws. En dan de film van de dag: The Best Little Whorehouse in Texas.

Woensdag precies dertig jaar geleden was de eerste uitzending van tv-zender RTL Veronique, voorloper van RTL4 – het begin van commerciële televisie in Nederland. Maar het nationale tv-archief van Beeld en Geluid in Hilversum heeft daar vrijwel niets van bewaard. Niet van RTL en niet van Talpa (SBS).

Dat zouden de archivarissen graag anders zien. Want programma’s als Goede Tijden Slechte Tijden, Hart van Nederland en Big Brother zijn voor de historici van de toekomst belangrijk om het Nederland van rond de millenniumwisseling te begrijpen. „We hebben nu een gemankeerd archief”, zegt Arnoud Goos, archivaris van Beeld en Geluid.

De nadrukkelijke opdracht van Beeld en Geluid is om de programma’s van de publieke omroepen te bewaren. Het nationale instituut komt voort uit het omroeparchief, vandaar. Ze mogen dus geen RTL- en Talpaprogramma’s verzamelen. Zo’n honderdduizend uur van de publieke televisie is in de jaren 2007-2014 al keurig gedigitaliseerd. En alles wat nu op de publieke zenders komt, stroomt na uitzending via een kabel automatisch de computer binnen. Dat zou ook zo met de hoogtepunten van RTL en Talpa kunnen gaan, zonder veel extra kosten, om het bredere media-erfgoed te kunnen selecteren en bewaren.

Het archief neemt wel twee weken per jaar álle zenders compleet op, in lagere resolutie, om later ten minste een ‘snapshot’ te hebben van een Nederlandse tv-avond. Daar zitten dus ook de zenders van RTL en Talpa tussen. Verder probeert Beeld en Geluid hapsnap nog wat binnen te krijgen, zoals alles van de spraakmakende talkshow Barend en Van Dorp (1990-2006). De presentatoren hadden zelf de opnames in bezit, die ze overdroegen aan Beeld en Geluid.

RTL heeft ook een eigen archief, maar dat is niet zozeer bedoeld voor het nageslacht, als wel voor gebruik in eigen programma’s, en om archiefbeelden te verkopen. De commerciële omroep heeft verder geen belang bij archiveren. Volgens Beeld en Geluid bewaart RTL zelf vanaf 2013 alles digitaal. De 24 jaren ervoor staan op 200.000 videobanden.

Lees ook: Dit zijn de lessen van 25 jaar commerciële tv

Nadeel van het zelf bewaren op videobanden: de kwaliteit gaat achteruit en de bijbehorende videorecorders worden niet meer gemaakt. Op een kwade dag zijn ze dus niet meer te bekijken. Goos: „Bij het volgende jubileum heeft dit probleem zichzelf opgelost, want dan zijn alle banden niet meer af te spelen.” Beeld en Geluid zou het commerciële archief graag bij zijn eigen archief voegen. Digitaliseren zou zo’n 3 tot 5 miljoen euro kosten.

Goos vindt het opmerkelijk dat een met belastinggeld bekostigd archief alleen maar het publieke media-erfgoed mag bewaren. Je kunt volgens hem niet van RTL en Talpa verwachten dat zij de kosten zelf dragen. Uitgevers hoeven immers ook niet aan de Koninklijke Bibliotheek mee te betalen voor het bewaren van hun boeken.

‘We staan ervoor open’

Bij RTL is desgevraagd niemand in staat om iets over het archief te vertellen. Bij Talpa ook niet. RTL stuurt wel een schriftelijke verklaring: „RTL bewaart en beheert sinds de oprichting beeldmateriaal in een eigen archief in Luxemburg. Daarmee zien we erop toe dat het materiaal geborgd en beschikbaar blijft wanneer nodig. RTL staat open voor gesprek met Beeld en Geluid over eventuele samenwerking.”

We hebben het nu wel over commerciële televisie, maar inmiddels heb je ook veel Nederlandse online video. Series op Videoland en Netflix, bijvoorbeeld. En de YouTubers. Wordt dat wel bewaard?

Goos: „Als archief loop je altijd achter. Maar net als met Barend en Van Dorp hebben we wel afspraken gemaakt met enkele bekende youtubers als Enzo Knol en StukTV dat we hun materiaal kunnen archiveren. Of dat wel mag, als onderdeel van onze publieke taak, blijft echter de vraag.”