Fransen wantrouwen sussende overheid na gifbrand Rouen

Na een grote brand in een fabriek voor olie en smeermiddelen bij Rouen geloven veel bewoners niets van de bezweringen dat de roetdeeltjes ongevaarlijk zijn. De boeren mogen niet oogsten.

Een boerin laat zien hoeveel (mogelijk gevaarlijke) roetdeeltjes er een paar dagen na de brand op haar handen zitten. Tweede foto: Ingepakte hooibalen met daarop roetresten.
Een boerin laat zien hoeveel (mogelijk gevaarlijke) roetdeeltjes er een paar dagen na de brand op haar handen zitten. Tweede foto: Ingepakte hooibalen met daarop roetresten. Foto’s LOU BENOIST / AFP

Al bijna een week is verstreken sinds bij een grote brand in een chemische fabriek in Rouen een gitzwarte rookwolk vrijkwam. Maar de gemoederen in Noordwest-Frankrijk komen niet tot bedaren. Bewoners wantrouwen de sussende crisiscommunicatie van de Franse autoriteiten en zamelen inmiddels online zelf geld in voor onafhankelijke analyses van de luchtkwaliteit en de roetdeeltjes in hun tuinen. Woedende mensen, sommigen met mondkapjes voor, probeerden maandagavond binnen te dringen bij een vergadering van de gemeenteraad.

Maar de rookwolk van 22 km lang en 6 km breed zou geen risico’s opleveren, zei de minister

De brand bij de fabriek van het bedrijf Lubrizol, dat additieven maakt voor motorolie en smeermiddelen, brak donderdagochtend uit. De beelden van de vuurzee op drie kilometer van de binnenstad van Rouen (110.000 inwoners) zijn spectaculair, de stank was volgens omwonenden ondraaglijk. Maar de rookwolk van 22 kilometer lang en zes kilometer breed zou geen gezondheidsrisico opleveren, concludeerde minister van Binnenlandse Zaken Christophe Castaner al dezelfde middag ter plaatse. „Er is geen vergroot risico voor de bevolking”, zei hij. Zijn collega van Volksgezondheid verscheen een dag later vrolijk lachend aan de zijde van de fabrieksdirecteur.

Oogst niet binnenhalen

Niettemin gingen donderdag en vrijdag 237 scholen in de omgeving van Rouen dicht. Zij moesten intensief schoongemaakt. Boeren in 112 gemeentes mogen hun oogst tot nader order niet binnenhalen en de melk van hun koeien mag niet verkocht. Op maisvelden en op groenten in particuliere moestuintjes is in de wijde omtrek een dikke laag roet te zien en brandweermannen die meeblusten klagen sinds donderdag over keelpijn en overgeven.

Toch herhaalde premier Édouard Philippe maandagavond bij de restanten van de fabriek dat de luchtanalyses geruststellend waren. Hij beloofde „volledige openheid”. Maar hij kende zijn plaats: „Ik weet dat we in een tijd leven waarin woorden van overheden in twijfel worden getrokken en ongeloofwaardig worden gemaakt”, zei hij.

Wilde verhalen

Dat is deel van het probleem. Nergens in West-Europa is volgens vergelijkende opinieonderzoeken het vertrouwen in overheid en media zo gering als in Frankrijk. Dat Lubrizol in handen is van Berkshire Hathaway van de Amerikaanse multimiljardair Warren Buffet versterkt bij sommige Fransen het gevoel dat een machtige elite gevoelige informatie achterhoudt. Op sociale media, niet het minst in groepen van rond Rouen zeer actieve ‘gele hesjes’, doen over de brand de wildste verhalen de ronde. „In zo’n crisis moet de staat niet aan de kant van de fabriek staan, maar aan de kant van de burgers”, zei communicatiespecialist Philippe Moreau Chevrolet in de krant L’Opinion over de lachende minister.

Zo circuleerde een nep-communiqué met echte overheidslogo’s over mogelijke gezondheidsschade. Er was een foto met tientallen dode vogels op een snelweg die volgens factcheckers in 2011 in Louisiana genomen bleek te zijn, er was beeld van een immense explosie die in werkelijkheid een fabriek in China betrof, en een plaatselijk ziekenhuis zou geadviseerd hebben om geen kraanwater meer te gebruiken.

Allemaal verzinsels volgens ‘Parijs’. Maar de Franse autoriteiten hebben nu eenmaal geen geweldige reputatie als het gaat om openheid over mogelijke milieurampen, benadrukken groene oppositiepolitici. „Net als met Tsjernobyl trekt het [gif] de Rijn niet over”, spotte een bewoner in het tv-journaal van France 2. Terwijl in 1986 na de ramp met de Sovjet-kerncentrale in Duitsland strikte maatregelen waren genomen, bagatelliseerde de Franse regering de ramp om het vertrouwen in de eigen nucleaire industrie niet te schaden. Bewoners rond Rouen willen antwoord op de vraag welke producten in de brandende depots van de fabriek aanwezig waren. Maar dat is strikt geheime informatie vanwege mogelijk terreurgevaar.

Wat de onrust niet vermindert, is dat Lubrizol zelf zaterdag aangifte heeft gedaan. Het bedrijf gelooft niet dat de brand in de fabriek is ontstaan en zegt camerabeelden en getuigenverklaringen te hebben die laten zien dat de brand buiten de poorten begonnen is. Het bedrijf zou de laatste twee jaar door veiligheidsinspecteurs van de Franse overheid tien keer gecontroleerd zijn.

De inzameling voor onafhankelijke analyses heeft inmiddels 2.500 euro opgeleverd. De officiële testresultaten van de overheid worden voor het eind van de week bekendgemaakt, zei minister van Landbouw Didier Guillaume dinsdag.