De ontmaskering van atletiekcoach Alberto Salazar

Doping Als coach zocht Alberto Salazar compromisloos de grenzen op en ging daar overheen. Het merkwaardige aan zijn vierjarige schorsing is dat geen van zijn atleten, onder wie Sifan Hassan, ooit is betrapt.

Alberto Salazar tijdens het WK atletiek 2015 in Beijing met de Britse atleet Mo Farah (voorgrond), die hem twee jaar later zou verlaten.
Alberto Salazar tijdens het WK atletiek 2015 in Beijing met de Britse atleet Mo Farah (voorgrond), die hem twee jaar later zou verlaten. Foto Lucy Nicholson/Reuters

Haar ogen weerspiegelden wanhoop toen Sifan Hassan dinsdag op de schorsing van haar Amerikaanse coach Alberto Salazar reageerde. Daar gaan we weer, zag je haar denken. Word ik aan doping gelinkt en de betrouwbaarheid van mijn wereldtitel op de 10.000 meter in twijfel getrokken. Onvermijdelijk, hoe vervelend Hassan dat ook vindt.

Haar irritatie kan tweeledig beoordeeld worden. Meelijwekkend, omdat de resultaten nooit aantoonbaar aan doping zijn verbonden en Hassan geen blaam treft voor onoorbare praktijken van haar coach. Of harteloos volgens de opvatting dat zij drie jaar terug bij haar volle verstand voor Salazar als nieuwe trainer heeft gekozen.

De atlete wist dat de Amerikaanse dopingautoriteit USADA hem verdacht van gerommel met verboden middelen en een onderzoek had ingesteld. Zijn straf zat in de pijplijn toen Hassan haar Nederlandse coach Honoré Hoedt voor Salazar inruilde. Desondanks verbond zij zich aan het Nike Oregon Project, het trainingscentrum voor langeafstandslopers in Beaverton waarover Salazar de leiding heeft.

De Nederlandse wereldkampioene Sifan Hassan wordt in Doha gevraagd naar de schorsing van haar coach. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Van Commenée nieuwe coach

Hassan fulmineerde wijselijk niet over de schorsing van vier jaar die Salazar opgelegd kreeg, maar over het moment van openbaring: tijdens het WK, háár WK, waar ze later deze week op de 1.500 meter haar tweede wereldtitel hoopt te winnen. Nu moest haar coach hals over kop Doha verlaten en stelde de Atletiekunie Hassan tijdelijk onder de technische leiding van zijn hoofdcoach Charles van Commenée. Verwarrend en verstorend voor het verdere verloop van haar toernooi in Doha.

Lees ook deze eerdere vragen over de verdenkingen rond Salazar

Of Hassans imago niet is geschaad vanwege haar gestrafte coach, was een onvermijdelijke vraag. Zij vindt nadrukkelijk van niet. „Omdat ik voor mezelf weet dat ik schoon ben. Ik heb die medaille eerlijk gewonnen. Wat mensen denken, kan mij niet schelen. Ik kan rustig slapen”, zegt Hassan, die daaraan toevoegde nooit iets van dopingpraktijken in het trainingscentrum te hebben gemerkt.

Een verklaring die Salazar niet vrijpleit, want de bewijzen van USADA zijn evident. De Amerikaanse coach van Cubaanse komaf voorzag sporters van het verboden anabool testosteron, beïnvloedde dopingcontroles en verplichtte atleten tot intraveneuze toediening van L-carnitine, een antioxidant die het lichaam stimuleert vet om te zetten in energie en aantoonbaar een boost geeft. Dat supplement is overigens niet verboden, wel het gebruik van een infuus. Salazar koos voor die methode, omdat drinken van L-carnitine pas na zes maanden effect heeft. Zo lang wilde hij niet wachten.

Klokkenluiders

Vrij snel na de oprichting van het Nike Oregon Project, waarmee Salazar wilde aantonen dat op lange afstanden de dominante Oost-Afrikanen volgens de modernste trainingsmethoden te verslaan zijn, staken geruchten over doping de kop op. Insinuaties, weersprak Salazar consequent. De toon van zijn commentaar was altijd dat hij de sport zo lief heeft en er van bezoedeling geen sprake kan zijn. Het idee alleen al.

De realiteit was weerbarstiger, bleek steeds nadrukkelijker. Uit zijn stal stonden klokkenluiders op, van wie Kara Goucher, die bij de WK van 2007 zilver won op de 10.000 meter, de bekendste was. Zij moest van hem schildklierhormoon thyroid nemen, wat ze overigens niet deed. Thyroid is weliswaar niet verboden, maar wel omstreden. Er zijn deskundigen die het middel aan de dopinglijst willen toevoegen.

De ervaringen van Goucher zijn exemplarisch voor de houding van Salazar tegenover doping. Zolang een middel niet verboden is, is het toegestaan, is zijn opvatting. Als coach zocht hij compromisloos de grenzen op en ging daar soms overheen, blijkt uit onderzoek van USADA. Voor de medische inbreng steunde hij op de kennis van arts/endocrinoloog Jeffrey Brown, die hij als consultant inhuurde. Hij werd zijn partner in crime, die ook een schorsing van vier jaar kreeg opgelegd.

Salazars positie raakte echt benard na de onthulling van zijn voormalige assistent-coach Steve Magness in de BBC-documentaire Catch Me If You Can. Die verklaarde openlijk met Salazar te hebben gebroken vanwege de dopingmiddelen die hij zijn atleten voorschreef, praktijken waarmee hij niets te maken wilde hebben. Magness lichtte USADA in en verklaarde dinsdag tegenover de BBC na jaren wachten opgelucht te zijn dat zijn oude hoofdcoach eindelijk ontmaskerd is.

Het merkwaardige aan de straf van Salazar is, dat hij veroordeeld is wegens gesjoemel met doping en overtreding van de reglementen, maar geen van zijn atleten ooit is betrapt. De bekendste is de Brit Mo Farah, die zowel op de Olympische Spelen van Londen als Rio de Janeiro dubbel goud won op de 5.000 en 10.000 meter. Daarnaast werd hij op die afstanden bij elkaar vijf keer Europees en zes keer wereldkampioen. Farah is veruit Salazars succesvolste loper, als geboren Somaliër ironisch genoeg van Oost-Afrikaanse komaf.

Salazars beste westerse loper is Galen Rupp, de Amerikaan die hij van jongs af aan heeft begeleid. Van hem verklaarden zowel collega-atleten als coach Magness dat hij testosteron en prednison gebruikte. Salazar heeft dat altijd tegengesproken, een bewering die vooralsnog ondersteund wordt door de negatieve uitslagen van Rupps dopingcontroles.

In een reactie verklaarde Salazar verbijsterd te zijn en beroep te zullen aantekenen

Onmiddellijk nadat USADA de straf had uitgesproken – maandagnacht in Doha – nam de wereldatletiekbond IAAF Salazar zijn WK-accreditatie af en werden al in Qatar aanwezige atleten per mail verboden contact met hem te hebben. De IAAf moest naar eigen zeggen zo snel handelen, omdat dinsdag twee van zijn lopers – Clayton Murphy en Donavan Brazier – de finale van de 800 meter moesten lopen.

Lees ook over Hassans eerste titel op het hoogste podium

In een eerste reactie op zijn straf heeft Salazar verklaard verbijsterd te zijn en beroep te zullen aantekenen. Hoewel hij het internationale sporttribunaal CAS niet heeft genoemd, zal hij vrijwel zeker bij die instantie zijn schorsing aanvechten.

De verbanning van Salazar roept tevens de vraag op of het Nike Oregon Project nog toekomst heeft. Salazar is zo nadrukkelijk met het trainingscentrum verbonden, dat een toekomst zonder hem bijna ondenkbaar is. Sponsor Nike wil daarover nog niets kwijt. In een eerste reactie zei een woordvoerder van de sportartikelenfirma de straf van USADA geen betrekking heeft op atleten. Vooralsnog steunt Nike Salazar bij zijn hoger beroep.