Opinie

Zie Waarheid met een hoofdletter te vinden

Marjoleine de Vos

Zoals gesprekken soms gaan: iemand verklaart zich Europeaan, iemand meent dat landen door immigratie hun identiteit hebben verloren, iemand is bang voor wolken van zware metalen, een ander meent dat vaccins bedoeld zijn om alle mensen onvruchtbaar te maken en nog weer iemand anders zegt: „Ieder heeft zijn eigen waarheid.”

Altijd moeilijk om je mond te houden als iemand zoiets zegt en tegelijkertijd weet je ook niet wat je dan wilt zeggen. Zoiets als: „Nee! Er zijn geen duizend waarheden!”

Maar die zijn er wel, dat wil zeggen, er zijn heel verschillende soorten waarheden en die hebben sterk de neiging om door elkaar te gaan lopen. Geloofswaarheden, autobiografische waarheden en feitelijke waarheden worden achteloos vermengd, een eenmalige ervaring tot regel verheven, het dichtbije tot het algemene, een halfbegrepen theorie tot wetenschappelijke onomstreden feit.

Hoe dat alles te ontwarren? Met dan ook nog de zekerheid dat je zelf evenmin veel overzicht hebt, en ook maar veronderstelt dat je beter bent voorgelicht dan de anderen, zonder dat je je eigen standpunten heel precies weet te onderbouwen.

Want wat ís de waarheid precies over vaccins? Heb je eigenlijk wel een standpunt, anders dan zoiets als: sowieso beter om in te enten; gevaarlijk als men dat niet doet. Maar voor dat grotere belang zijn degenen die er mordicus tegen zijn niet bevattelijk, ze hoeven hun kinderen toch zeker niet bloot te stellen aan vergif in het landsbelang? En zo vliegt de discussie razendsnel uit de bocht totdat iedereen er zuchtend vanaf ziet en zich uitspreekt over de schoonheid van Bretagne, het zonnige weer (niet het klimaat! in godsnaam!) en de chansons van Barbara.

Gebieden waar de waarheid er niet toe doet. Zodat we allemaal onze eigen waarheid kunnen bewaren. (Nee!)

Opmerkelijk is wel dat de waarheid vaak juist dáár lijkt te verschijnen waar geen waarheid te verkrijgen is. De Waarheid met een hoofdletter, de metafysische Waarheid. Ik weet niet of ik daarin geloof, maar ik hoop wel vaak er iets van te zien te krijgen. Die waarheid heeft te maken met hoe we leven en met hoe dat is.

Hoe het is, staat niet vast, maar soms zie je op een schilderij iets waarvan je denkt: ja, dát. De waarheid van een lichtval door een raam, van een uitzicht of een ochtendstemming, zelfs van een kruisafname. Ik zag er een in het Louvre, een middeleeuwse, waarop de bovenste man in de weer was met zijn ladder en touwen om het lichaam voorzichtig te laten zakken – een vakman, bezig met zijn karwei. De man een trede lager, die de benen van de Heiland omkneld hield, was wel aan het werk maar keek tegelijkertijd heel afwezig, als iemand die in zichzelf naar zijn verdriet staart, maar die ook wel graag wil dat anderen dat zien.

En nog lager, teder een voet strelend, stond een behuilde Maria Magdalena, en aan de andere kant een krijtwitte moeder Maria naast een van verdriet strakgetrokken Johannes. Ja, zó is het, dacht ik. Alsof ik ooit een kruisafname had bijgewoond. Maar het gaat om elk lichaam van elke dode, om de behandeling ervan als een ding en de liefde ervoor als betrof het iets nog levends, en om de zorg eraan besteed en om het afgrondelijke van hoe een mens kan veranderen in een lichaam, na geleden te hebben, en dat dat dingachtige dat daar zo heel zorgvuldig naar beneden getakeld werd, door moet gaan voor degene die je leven zou richten. Maar er is daarbinnen niemand meer. Dat is de waarheid.

Marjoleine de Vos is redacteur van NRC.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.