Opinie

Wees niet passief, doe als de Chinezen

Het debat over China in Nederland gaat over de verkeerde onderwerpen, betogen , en .
Veel aandacht in debatten gaat naar telecombedrijf Huawei dat 5G wil leveren aan de Europese markt
Veel aandacht in debatten gaat naar telecombedrijf Huawei dat 5G wil leveren aan de Europese markt (Foto Fabrice Coffrini/ AFP)

Vandaag, maandag 30 september, debatteert de Tweede Kamer over de Chinanotitie van het kabinet. Daarbij wordt vanzelfsprekend gesproken over de voortdurende mensenrechtenschendingen in China, de gebeurtenissen in Hongkong en de nadelen die kleven aan een Huawei-5G-netwerk.

Uiteraard zijn deze kwesties belangrijk, maar hiermee raken de strategische keuzes die essentieel zijn voor de Nederlandse concurrentiekracht en welvaart uit beeld. De vraag die in het debat centraal had moeten staan, is hoe we ons voorbereiden op China’s toekomstige grootmachtstatus en leidende rol in wetenschap, technologie, economie en geostrategie.

Het kabinet beantwoordt die vraag in zijn Chinanotitie met de oproep de samenwerking met China voort te zetten onder het motto ‘open waar het kan, beschermend waar het moet’. Nederland voelt zich, net als veel andere landen, bedreigd door China’s opkomst. We hebben last van oneerlijke handelspraktijken, het weglekken van kennis en technologie en de verandering van de bestaande internationale ordening.

Invloed China in Nederland neemt toe

Ook de grotere Chinese invloed in ons land is een punt van aandacht, met name omdat dit niet alleen beperkt blijft tot Confucius instituten, de media en het aanbieden van snoepreisjes. Er zijn ook sterke aanwijzingen voor inmenging in onderzoek over China, programmering van bijeenkomsten, organisatie van pro-China-activiteiten en spionage.

De aandacht van het kabinet voor het beschermen van de Nederlandse vitale belangen is daarom zeker een belangrijke stap vooruit, maar deze defensieve aanpak is niet voldoende. Het doorlichten – en waar nodig beperken – van Chinese investeringen of wetenschappelijke samenwerking voegt immers niets toe aan de Nederlandse innovatie- en concurrentiekracht.

China’s opmars vraagt om een proactieve aanpak die even strategisch is als de Chinese. China realiseert zijn grote ambitie om in enkele decennia op alle terreinen een wereldleider te worden met brede langetermijnplannen zoals het hoogwaardiger maken van de eigen productie (Made in China 2025) en het Belt and Road-initiatief, dat de samenwerking tussen euraziatische landen moet verbeteren. Hierin komen versterking van nationale economische slagkracht, technologische en wetenschappelijke bekwaamheid en militaire macht samen met strategische en door de staat gestuurde internationale samenwerking.

China wordt cybergrootmacht

Die aanpak werpt vruchten af. Neem bijvoorbeeld de belangrijke sector van digitale technologie. Sinds 2014 is het actief beleid in Beijing om een ‘cybergrootmacht’ te worden, zowel om economische groei te bestendigen als om minder afhankelijk te worden van de Verenigde Staten.

Om dat doel te bereiken zijn nieuwe onderwijscurricula ontworpen en ingevoerd, speciale financieringsstructuren opgezet, is actief de binnenlandse en buitenlandse markt voor technologieproducten betreden en hebben technologiereuzen met staatssteun en gunstige regelingen een duw in de rug gekregen. Het is deze geïntegreerde samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven en de samensmelting van marktwerking en staatssteun die China in hoog tempo tot een technologie-wereldleider gemaakt en zijn geostrategische positie aanzienlijk versterkt hebben.

Lees ook: We zijn niet gewend aan de export van Aziatische ideeën

Waar Chinese partijen uitermate leergierig zijn, goed onderzoeken waar internationaal wat te halen valt en concrete plannen maken, zijn we in Nederland veelal passief. We zijn ons er onvoldoende van bewust welke kennis China in huis heeft en wat we daarvan kunnen leren. Te vaak denken wij nog dat Chinezen niet kunnen innoveren en dat het niet nodig is om stevig te investeren in Chinakennis. Beijing heeft daardoor een voorsprong en bepaalt de agenda.

Nederland doet er dan ook goed aan drie elementen toe te voegen aan een nieuwe aanpak voor samenwerking. Allereerst is het noodzakelijk te onderzoeken op welke terreinen China voor onze toekomst van belang is. Daarbij moeten we niet onze ‘topsectoren’ als uitgangspunt nemen – die zijn immers zo veelomvattend dat van prioritering geen sprake is – maar ons specifiek richten op ‘toekomstsectoren’ zoals batterijen, kunstmatige intelligentie, robotica en autonoom rijden.

Lees ook: China krijgt geen vuistslag maar een slap handje

Voor die toekomstsectoren moeten in Nederland meer dwarsverbanden gelegd worden, zowel tussen sectoren als tussen spelers zoals bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Daarbij zijn duidelijke doelen nodig die ondersteund worden met voldoende financiële middelen, zoals de Chinese regering dat ook doet. Simpelweg eisen dat Chinese staatssteun aan bedrijven en sectoren ophoudt, gaat voorbij aan het feit dat dergelijke steun wel degelijk werkt, met name bij de opbouw van nieuwe producten of sectoren van de economie.

Zoek naar wederkerigheid in handelsafspraken

Het zou daarom verstandig zijn om dergelijke sectoren ook in Nederland en Europa te steunen, en in WTO-verband afspraken te maken over de aard, duur en reikwijdte van die steun. Dit betekent niet dat we een grootschalige industriepolitiek moeten ontwikkelen, maar wel dat we zoeken naar een vorm van ‘wederkerigheid’ in onze handelsafspraken die daadwerkelijk probeert een nieuwe tussenweg te vinden in plaats van slechts Europese regels op te willen leggen.

Een Chinastrategie moet niet gezien worden als een simpele keuze voor of tegen China. We moeten zeer kritisch blijven richting China, maar die kritiek en de eis dat China zich aan onze verwachtingen conformeert kan niet het ijkpunt van beleid zijn. Dit is geen keuze voor de koopman en tegen de dominee, maar een erkenning van het feit dat samenwerking met China te belangrijk voor ons is geworden om een dergelijke zwart-wit keuze nog mogelijk te maken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.