Oud politicus Alexander Pechtold: ‘Dit rapport verdwijnt niet in een la.’

ANP BART MAAT

‘We moeten de lijst met erfgoed met frisse blik bekijken’

Interview Alexander Pechtold Een „warmere relatie met particuliere eigenaren” van belangrijk cultureel erfgoed is nodig. Dat vindt Alexander Pechtold, voorzitter van de erfgoedadviescommissie, die kritisch is op het huidige beleid.

Wat betreft het behoud van cultureel erfgoed hobbelt de overheid te veel achter particulieren aan. Dat moet omgedraaid, zegt oud-minister Alexander Pechtold (1965), voorzitter van de onafhankelijk commissie die minister Van Engelshoven (Cultuur) maandag adviseerde over de Erfgoedwet.

De directe aanleiding voor het advies was de ophef in januari over de verkoop van een Rubens-tekening die voorheen tot de Koninklijke Verzamelingen behoorde. De afgelopen jaren ontstond wel vaker commotie over koninklijke kunstverkopen. Waarom werd dat advies nu pas gevraagd, denkt u?

„Bij de Rubens kon de overheid de gerezen vragen niet goed beantwoorden. En er werd door de minister op twee gedachten gehinkt: eerst werd afgezien van een spoedplaatsing op de Lijst van beschermde cultuurgoederen, en vervolgens werd Museum Boijmans financiële steun toegezegd uit het Nationaal Aankoopfonds, zodat het museum op de veiling op de Rubens kon meebieden. Geen voorbeeld van doordacht beleid.”

Lees ook: Advies aan cultuurminister: geef cultureel erfgoed betere bescherming

U wilt niet zeggen of de verkoop van de Rubens-tekening door prinses Christina voorkomen had moeten worden. Maar als uw adviezen worden gevolgd, zullen dergelijke verkopen niet meer tot commotie leiden, stelt u.

„Nee, dan is er meer tijd. En met een nieuwe commissie die de minister adviseert, kunnen we ook proactiever te werk gaan. Zo’n commissie leidt tot betere relaties met particuliere eigenaren. Die kunnen op allerlei terrein worden bijgestaan. In het ideale geval schenken deze particulieren het betreffende kunstwerk. Of we kunnen ze tegemoetkomen met een fiscale stimuleringsregeling. Maar in het uiterste geval moet de overheid ook bereid zijn een marktconforme internationale prijs te betalen. In Nederland hangt nu nog te veel de sfeer van: ‘We hebben alles al, de nationale verzameling is af’.”

Nu lopen particulieren en de particuliere fondsen voorop

Alexander Pechtold Erfgoedadviescommissie

En dat is niet zo?

„Nee. Je zult steeds opnieuw met een frisse blik naar je geschiedenis moeten kijken.”

Op de Lijst van beschermde cultuurgoederen in particulier bezit staan nu 732 voorwerpen en verzamelingen.

„Die lijst moet niet alleen worden opgeschoond, hij moet ook bewuster worden samengesteld, met een duidelijke visie en met een warmere relatie tot de betrokken particuliere eigenaren.

„We hebben vraagtekens gesteld bij de enorme hoeveelheid miskelken. En er staan geen Rietveld-ontwerpen op de lijst, geen fotografie. En waarom wel draaiorgels maar niet de eerste auto van Nederland? Als je draagvlak wilt, dan zal alles op die lijst onmisbaar en onvervangbaar voor Nederland moeten zijn.

„Daar komt nog bij dat de huidige lijst juridisch vermoedelijk zeer kwetsbaar is. Als een particuliere eigenaar een procedure begint en stelt dat die lijst verweesd en willekeurig is, dat zou hij gelijk kunnen krijgen.”

Enig idee wat het kost om uw advies te verwezenlijken?

„Ik wil daar geen bedrag aan hangen. Maar kijk hoe de situatie nu is. Nu lopen particulieren en de particuliere fondsen voorop. Particuliere musea als Voorlinden, De Pont en MORE verzamelen met een visie en het Rijk hobbelt daar een beetje achteraan. Dat moet omgedraaid. En als het Rijk een visie op ons erfgoed ontwikkelt, zullen particulieren daarin volgen. Of ik optimistisch ben? De minister staat open voor ons advies, zegt ze. Dit rapport verdwijnt niet in een la.”