Opinie

VN mag niet uitgeleverd worden aan niet-democraten

Algemene vergadering

Commentaar

Als democratisch gekozen leiders al geen respect hebben voor de staatsrechtelijke regels van hun eigen land, hoe zorgvuldig gaan ze dan om met het veel kwetsbaardere internationale regelwerk? Die vraag drong zich op toen op de dag dat in New York het vergaderseizoen van de Algemene Vergadering werd geopend twee leiders thuis in problemen raakten.

De een had het parlement ten onrechte opgeschort terwijl zijn land voor de belangrijkste beslissing sinds WOII staat. De ander had een buitenlandse mogendheid onder druk gezet in een poging zijn belangrijkste politieke tegenstander te beschadigen. De een kreeg een terechtwijzing van het Hooggerechtshof, de ander gaf de oppositie voldoende zelfvertrouwen om een politiek risicovolle afzettingsprocedure te beginnen.

Het is van belang er nog even bij stil te staan dat het hier gaat om leiders van oude, beproefde democratieën. Twee landen met vetomacht in de VN-Veiligheidsraad. Landen waarvan je mag verwachten dat ze respect voor regels hebben en dat je in internationaal overleg op ze kunt bouwen. Dat deze leiders elke geloofwaardigheid hebben verspeeld om andere landen de weg te wijzen, op welk gebied dan ook, spreekt voor zich. Hoeveel schade ze op termijn toebrengen aan de statuur van hun land is nog moeilijk in te schatten.

Nog niet zo lang geleden waren het VK en de VS steunpilaren van het internationale stelsel waarvan de VN de kern vormen. De VS hebben onder Trump afscheid genomen van multilateralisme en hebben door het intrekken van steun aan internationale verdragen de klok zelfs teruggedraaid. Het VK wil weliswaar het grootse succes van internationale samenwerking – de Europese Unie – de rug toekeren, maar blijft vooralsnog een belangrijke speler in internationaal overleg.

Het waren de twee verdragen die Trump niet ziet zitten die tijdens de ‘ministerial week’, waarmee het vergaderseizoen in New York wordt geopend, een belangrijke rol speelden. Klimaat stond boven aan de formele agenda, ook al werd er niet onderhandeld, maar beloonde secretaris-generaal António Guterres landen die aantoonbaar actie ondernemen met spreektijd op een speciale bijeenkomst. Een derde van de VN-leden mocht optreden. De overige 130 landen kwamen niet door de keuring of probeerden het niet eens. ‘Applausje voor jezelf’ helpt misschien ook op dit niveau en wie weet spoort het anderen aan, maar het blijft onverteerbaar dat een van de grootste vervuilers niet meedoet.

Er werd weinig bereikt in de verhouding tussen Iran en de VS, de gevaarlijkste crisis van dit moment, die ontstaan is omdat de VS zich terugtrokken uit het door de VN goedgekeurde nucleaire akkoord en Iran antwoordde met schenden van de afspraken. Trump hekelde de bloeddorstigheid van Iran, de Iraanse president Rohani zei dat hij niet wil praten zo lang er Amerikaanse sancties van kracht zijn.

De VN-week onderstreepte nog eens dat internationaal overleg door een moeilijke fase gaat. De afgelopen twee jaar werden gekenmerkt door een nieuwe nationalistische houding van de VS. Maar niet alleen nemen de VS een andere rol in, ook laat China zich binnen de VN steeds meer gelden. Als de democratieën zwakker worden en de autocratieën sterker, komt het gedachtegoed van de VN in de knel. Het multilateralisme heeft meer dan ooit bevlogen verdedigers nodig.