Nederland moet ingrijpend veranderen om zeespiegelstijging op te vangen

Klimaatverandering Deltares schetst ingrijpende keuzes voor het geval de zeespiegel drastisch stijgt. Plannen die nu invloed kunnen hebben op beleid.

Nederland moet ingrijpend op de schop als het zich wil beschermen tegen een mogelijk extreem stijgende zeespiegel. De kans op zo’n scenario wordt nu nog klein geacht, maar is niet ondenkbaar.

Kennisinstituut Deltares publiceerde maandag, in samenwerking met een aantal universiteiten en het Planbureau voor de Leefomgeving, een rapport waarin vier opties voor de toekomst worden verkend. Dit is gedaan in opdracht van deltacommissaris Peter Glas. Voor dit rapport zijn 180 plannen uit heel Nederland verzameld, en gebundeld.

Elk van de vier opties vraagt harde, ingrijpende keuzes. Worden bijvoorbeeld delen van Nederland geëvacueerd of teruggegeven aan de zee? Of legt Nederland nieuwe eilanden aan voor de kust die een „megainvestering” en gigantische hoeveelheden zand vragen? „We zeggen niet dat we een van de opties moeten kiezen”, zegt hoofdauteur Marjolijn Haasnoot van Deltares. „Maar we moeten ze nu al wel doordenken in de kleine kans dat de zeespiegel toch heel fors gaat stijgen.”

Lees ook Zeespiegel deze eeuw 84 cm hoger bij stijgende uitstoot

Het rapport gaat uit van een stijging van de zeespiegel van 2 tot 4 meter, zonder daar een jaartal aan te koppelen. Dat de zeespiegel de komende eeuwen veel sneller zou kunnen stijgen dan gedacht heeft te maken met processen op Antarctica die het smelten van het ijs sterk kunnen versnellen, maar waarover veel onzekerheden bestaan. „Deze versnelling zou binnen een of twee generaties leiden tot zeespiegelstanden waar we tot voor kort alleen over hebben gedacht op een tijdschaal van enkele eeuwen”, zo staat in het rapport.

Een optie is: drijvende woningen en zouttolerante landbouw, en delen van het land verlaten

Dit ‘snelle’ scenario is niet verwerkt in de ‘meest waarschijnlijke’ prognose die het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, vorige week bekendmaakte. Het komt daarin uit op een wereldwijd gemiddelde zeespiegelstijging van 84 centimeter in 2100, als de uitstoot van broeikasgassen blijft toenemen (en op 43 centimeter als die uitstoot binnen drie tot vier decennia wordt teruggebracht naar nul, zoals afgesproken in het klimaatakkoord van Parijs).

Enorme pompen

Een van de opties voor Nederland ligt in het verlengde van de huidige landinrichting: rivieren krijgen steeds hogere dijken, maar ze blijven wel in open verbinding met de zee. Er is dan wel veel meer ruimte nodig voor de brede basis van de dijken. Ook dringt het zoute zeewater dan ver landinwaarts, wat gevolgen heeft voor bijvoorbeeld de landbouw.

Een andere optie is om Nederland permanent af te sluiten van de zee, met hoge zeekeringen en enorme pompen die het water van de rivieren naar zee overhevelen. Ook dit vraagt veel ruimte, voor bekkens die water tijdelijk opslaan in geval van hoge rivierafvoer.

Dan is er de optie waarbij nieuwe eilanden voor de kust worden aangelegd. „Op zich beschermen die weinig tegen zeespiegelstijging, want het water kan er gewoon langs”, zegt Haasnoot. De eilanden moeten onderling verbonden worden, en de uiteinden met het vasteland. Dit is een dure optie en vraagt ook gigantische hoeveelheden zand.

In de vierde optie wordt ‘meebewogen’ met het stijgende zeepeil. Er komen meer drijvende woningen en zouttolerante landbouw, en op termijn worden delen van het land verlaten.

Lees ook: Zeespiegelstijging van 84 centimeter? De Deltawerken beschermden tegen 40 centimeter

Hoewel Nederland nu nog niet hoeft te kiezen, benadrukt Haasnoot, is het wel zaak zoveel mogelijk opties open te houden. „Denk daarom bijvoorbeeld al na over de extra ruimte die je straks misschien nodig hebt, voor bredere dijken, voor waterbekkens.”

Zulke inzichten kunnen ook nu al van invloed zijn, bijvoorbeeld op woningbouw en de aanleg van zonne- en windmolenparken. Haasnoot: „Waar komen die extra miljoen woningen voor de Randstad? Bouw je alles dichter op elkaar, of breid je het gebied verder uit, met het risico dat je straks ruimtegebrek hebt?” En waar plaats je windparken op zee, als je straks ook eilanden voor de kust wil?

Zilte landbouw

Het rapport beveelt ook aan meer te experimenteren, met zilte landbouw, met huizen op palen. Er is ook meer innovatie nodig, in dijkenbouw bijvoorbeeld. „En hoe voer je straks al dat rivierwater af”, zegt Haasnoot. „Met een hele rij kleinere pompen, of met megapompen die nu nog niet bestaan?”

Het rapport maakt deel uit van een groter, vorig jaar gestart project binnen het Deltaprogramma, dat onderzoek doet naar de dynamiek van de ijskap op Antarctica, en kijkt hoe Nederland op een snelle zeespiegelstijging kan anticiperen. Het Deltaprogramma is in 2011 wettelijk vastgelegd en moet Nederland beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering zoals meer droogte en hitte en perioden van hoge rivierafvoer. Binnen dit programma, waar jaarlijks ruim 1 miljard euro voor beschikbaar is, worden dijken versterkt, krijgen rivieren meer ruimte voor (tijdelijke) berging van water, en komt er extra zand op de kust. Maar de huidige maatregelen gaan uit van een zeespiegelstijging van maximaal 1 meter in 2100.