Advies aan cultuurminister: geef cultureel erfgoed betere bescherming

Cultureel erfgoed De commissie Pechtold adviseert minister Van Engelshoven (Cultuur) om actiever kunst tot cultureel erfgoed en dus tot beschermd bezit te verklaren. Dat voorkomt dat cultureel erfgoed verdwijnt naar het buitenland.

De overheid moet zich actiever opstellen om cultuurgoederen in particulier bezit die tot het nationaal erfgoed behoren voor Nederland te behouden. Dat heeft een onafhankelijke commissie onder leiding van oud-minister Alexander Pechtold maandagmiddag geadviseerd aan minister Van Engelshoven (Cultuur, D66).

De minister vroeg in februari om een advies. Directe aanleiding daarvoor was de ophef over de verkoop van een zeventiende-eeuwse tekening van Peter Paul Rubens door wijlen prinses Christina. Op een veiling bij Sotheby’s in New York kocht een Amerikaanse verzamelaar deze oorspronkelijk tot de Koninklijke Verzamelingen behorende tekening voor omgerekend 7,2 miljoen euro. Museum Boijmans, dat met steun van fondsen en de overheid probeerde de tekening voor Nederland te behouden, was de onderbieder.

Lees ook: ‘We moeten de lijst met erfgoed met frisse blik bekijken’

Volgens de ‘Commissie Pechtold’ is de wettelijke bescherming van belangwekkende cultuurgoederen in particulier bezit alleen op papier goed geregeld. De uitvoeringspraktijk van de Erfgoedwet (2016) is „onvoldoende en weinig transparant”. Dat staat in het door de Raad voor Cultuur verspreide advies Van terughoudend naar betrokken.

Hobby en lobby

De minister moet volgens de commissie actiever gebruikmaken van haar bevoegdheid om belangwekkende cultuurgoederen op de Lijst van beschermde cultuurgoederen te plaatsen. Daarop staan de particuliere bezittingen die krachtens de Erfgoedwet alleen met toestemming van de minister het land mogen verlaten. Die lijst, met nu 732 cultuurgoederen, berust volgens de adviescommissie te veel op „hobby en lobby” en vertoont grote hiaten.

De overheid is de afgelopen decennia zeer terughoudend geweest met het aanwijzen van cultuurgoederen op de lijst, omdat de Collectie Nederland volgens de minister „af” zou zijn. Dat standpunt noemt de commissie een misverstand: „De Collectie Nederland is per definitie nooit af. Niet alleen de Rembrandts en Van Goghs van vroeger, maar ook de werken van nu en de toekomst zijn het beschermen waard.”

Lees ook: Koninklijke familie laat deel kunstcollectie veilen

De commissie adviseert om een nieuwe, onafhankelijke deskundigencommissie aan te stellen om de minister te adviseren over te beschermen cultuurgoederen. Particuliere eigenaren van aangewezen cultureel erfgoed hebben volgens het advies recht op een tegenprestatie van de overheid: bijvoorbeeld een bijdrage aan de beveiliging en verzekering van het cultuurgoed, of een gunstige toepassing van fiscale kwijtscheldingsregeling op grond van de Successiewet. Het Nationaal Aankoopfonds zou altijd voldoende overheidsmiddelen moeten hebben voor eventuele aankoop van (beschermde) cultuurgoederen die uit Nederland dreigen te verdwijnen.

De adviescommisie beantwoordt niet de vraag of de verkoop van de Rubens-tekening door prinses Christina voorkomen had moeten worden. Wel stelt de commissie dat met een helder gevoerd beleid op basis van de Erfgoedwet de commotie rond dergelijke verkopen in de toekomst voorkomen kan worden. „Een transparant proces, waarbij alle betrokken partijen worden betrokken en weten waar ze aan toe zijn, zal de gemoederen minder hoog doen oplopen.”