Opinie

Opwarming van de aarde verandert dramatisch het perspectief op de toekomst

Klimaat

Commentaar

De burgemeester van het Italiaanse Courmayeur heeft huizen ontruimd en wegen gesloten vanwege dreigend instortingsgevaar van de beroemde Mont Blanc gletsjer. Door de klimaatomslag zakt die nu zestig centimeter per dag waardoor 250.000 kubieke meter ijs en puin in één keer dreigt los te komen. In het sombere klimaatnieuws van deze week was dit bijna een fait-divers, net als het beeld van de ingepakte Oostenrijkse sneeuwhellingen. Zonwerende folie tegen voortijdig smelten, wat de ski-industrie maar zou schaden.

Het perspectief op de toekomst verandert intussen dramatisch – in een nog hoger tempo dan voorspeld en ingrijpender dan het verdwijnen van één gletsjer of het wegsmelten van een skigebied. De Zweedse klimaatactiviste Gretha Thunberg (16) was er het gezicht van, bij de klimaatconferentie in New York. Het beeld van haar frêle gestalte en priemende blik achter het silhouet van de ongenaakbare Trump vatte de generatiekloof samen. En het probleem.

Er was zóveel slecht klimaatnieuws dat het beperken van de opwarming van de aarde nu écht door niemand meer kan worden ontkend. De stijging van de zeespiegel komt eind deze eeuw tien centimeter hoger uit dan in 2013 nog werd verwacht: op 85 centimeter. Over de aanleg van de Deltawerken, bedoeld om een verhoging van veertig centimeter te kunnen weerstaan deed Nederland destijds dertig jaar. Die tijd is er niet meer. Ook 85 centimeter is maar een schatting – het is aannemelijk dat die stijging hoger zal uitvallen. Die blijft aan het eind van de eeuw alleen onder de één meter als de temperatuurstijging tot 2˚ Celcius beperkt blijft. En de broeikasgasuitstoot dus onder controle komt.

West-Nederland heeft, zoals bekend, de vorm van een drooggemalen badkuip, omgeven door dijken en kustwering, verdedigd met zandsuppleties. Die kan zomaar vollopen. Als polderbewoners leven Randstedelingen in een veiligheidsillusie dankzij een diep en historisch vertrouwen in de waterstaat, de techniek en de toekomst. Het is tijd om daaruit wakker te worden. Dit gaat niet duren. De kustbescherming moet opnieuw doordacht, het landschap opnieuw ingericht. Anders dreigt een klimaatvloed waar de watersnoodramp van 1953 niks bij is.

Op de klimaattop van de VN in New York werd duidelijk dat het op aarde nooit eerder zo warm was als in de afgelopen vijf jaar. Dat leidde tot hittegolven, recordbranden, droogtes, overstromingen en tropische cyclonen. Als remedie is het niet meer voldoende om de uitstoot van broeikasgassen in te tomen. Ook de productie en de consumptie van voedsel, vooral vlees, moet drastisch worden aangepast. De intensieve landbouw staat daarmee ter discussie, evenals de vleesconsumptie. Die zijn beide diep verankerd in de economie en de cultuur – Wagenings onderzoek liet deze week echter zien dat, mogelijk door de lange ‘barbecue-zomer’ de Nederlandse consument vorig jaar juist méér vlees at. Onnodig te zeggen dat dit niet kan. Hier moet de burger zichzelf tot de orde roepen.

De rol die de Nederlandse landbouw als op één na grootste exporteur ter wereld ter waarde van negentig miljard, staat ter discussie. Dat is goed te merken aan de spanningen rond de acute stikstofbeperkingen die de Raad van State oplegde, nadat bleek dat Nederland jarenlang internationale regels negeerde. Dat leverde deze week het advies van de Commissie Remkes op, getiteld ‘Niet alles kan’. Met daarin het algemeen verwachte advies ‘minder vee, langzamer rijden’. Daarachter wenkt (of dreigt) het perspectief van een drastisch beperkt vergunningenbeleid, waarin dus inderdaad niet meer alles kan.

Intussen radicaliseert een deel van de boerenstand: zij ontkennen het aandeel van 46 procent van de landbouw aan de stikstof uitstoot, nemen niet aan dat dit het milieu vervuilt, wantrouwen instituten en hun rekenmodellen, graven zich in de tegenstelling platteland-stad in en doen aan zelfbeklag. Binnenkort staan de trekkers op het Malieveld, zo lijkt het. Als het daar bij blijft. Dat is dan vooral een uiting van machteloosheid.

Wil Nederland droge voeten houden, toekomstige generaties behoeden voor een onleefbare wereld met extreem weer, dan is verbindend leiderschap nodig. Bestuurders, belangenbehartigers, politici, die geen feiten ontkennen of de polarisatie verder opzwepen. Maar zelfbeheersing tonen, respect voor feiten, voor wetenschap en compassie met toekomstige generaties. Maar ook begrip voor degenen die de grootste aanpassingen voor hun kiezen gaan krijgen. Voor hen zal de transitie moeilijk zijn, maar ook onontkoombaar.