Wil de echte boerenleider nu opstaan?

Boerenprotest Dinsdag demonstreren naar verwachting duizenden boeren in Den Haag. Het verzet werd door verschillende aanvoerders gemobiliseerd. ‘De rijen zijn net op tijd voor de actie gesloten.’

Boeren rijden met hun trekkers naar Den Haag.
Boeren rijden met hun trekkers naar Den Haag. Foto Kees van de Veen

Voor Freddy Zoetenhorst (47) uit het Gelderse Almen is 13 mei 2019 de maat vol. Een grote groep activisten uit binnen- en buitenland bezetten die dag het bedrijf van een varkensboer in Boxtel. In heel Nederland zitten boeren verbouwereerd voor de buis. Ze zien hun grootste nachtmerrie werkelijkheid worden. 77 activisten worden gearresteerd.

Zoetenhorst, die een biologische zorgboerderij heeft, doet die dag iets wat hij nooit eerder heeft gedaan: hij belt geëmotioneerd de politie en kondigt aan een politiebureau te gaan bezetten – om te zoeken naar ‘misstanden’, net als de activisten in Boxtel. „Ik was echt van het padje. Voelde me bang en onbeschermd”, zegt hij. Uiteindelijk voert hij zijn dreigement niet uit en de dag erop krijgt hij bezoek van de politie en de burgemeester. Die laatste probeert hem vooral gerust te stellen. Hij voelt de paniek van dat moment nog altijd in zijn lijf. „Mijn actie was een noodkreet; ik wilde duidelijk maken aan de politie hóe bedreigend het is als mensen zomaar je erf op kunnen lopen. Hoe kwetsbaar je als boer bent.”

Mark van den Oever eerder in NRC: ‘Wij boeren krijgen altijd de schuld’

Hij is niet de enige die dat zo voelt. Een paar dagen na de bezetting maakt varkenshouder en fruitteler Mark van den Oever (40) uit Sint Hubert de Facebookpagina Farmers Defence Force aan. In de bijbehorende appgroep kunnen boeren elkaar inseinen als iemand een bedreiging in de brievenbus aantreft. Of elkaar opzoeken, als er nog eens ergens een paar honderd activisten een erf op lopen.

„Het duurt hier in het buitengebied soms wel een half uur voordat de politie ter plaatse is”, zegt Freddy Zoetenhorst. „Dan moet je zelf wel maatregelen treffen.” De Facebookpagina telt inmiddels meer dan 13.000 leden.

Halvering van de veestapel

Wie denkt dat met de stalbezetting in Boxtel een kookpunt bereikt was, heeft het mis – zo blijkt op 9 september. Landbouwwoordvoerder Tjeerd de Groot van regeringspartij D66 zegt die dag in het Algemeen Dagblad dat de veestapel in Nederland gehalveerd moet worden om de stikstofcrisis het hoofd te bieden.

Die uitspraak brengt schapenhouder Bart Kemp (41) uit Ede ertoe een hartenkreet te plaatsen op zijn Facebookpagina. „Wie gaat er morgen mee naar Den Haag? Genoeg is genoeg!” De oproep vindt zó massaal gehoor dat Kemp er bijna van schrikt. „Ik meende het aanvankelijk niet zo serieus, het was meer bedoeld om mijn hart te luchten. Maar de reacties waren zo overweldigend dat ik er wel mee door moest gaan.”

Een dag later verspreidt hij een bericht via WhatsApp, „te delen onder uw vertrouwde contacten”. Het bericht, in bezit van deze krant, leest als een manifest. „Wij zijn het meer dan zat door politici, in de media en door activisten weggezet te worden als milieuvervuilers en dierenmishandelaars. Wij zijn de onbetrouwbaarheid van de overheid en instanties zat, waardoor velen van ons in ernstige problemen zijn gekomen. Wij zijn het zat dat alle problemen van dit land op ons bord worden geschoven. Dat gaan wij laten weten in Den Haag!”

Twistgesprek tussen Kamerleden Tjeerd de Groot en Helma Lodders Halveer de veestapel wel/niet

Een week lang is Kemp dag en nacht in de weer om de „duizenden” reacties een vervolg te geven. Van een schapenhouder die zich vooral druk maakt over wolven op de Veluwe, is hij zo ineens een actievoerder namens alle Nederlandse boeren. „We hebben de boeren in 35 regio’s verdeeld, met eigen appgroepen en regiocoördinatoren die weer met mij in contact staan.” Dinsdag 1 oktober wordt geprikt als datum voor het protest, het Malieveld in Den Haag als locatie.

Terwijl de boeren bezig zijn zich te organiseren, besluit ook een deel van het agrarische bedrijfsleven – veevoederleveranciers, machinebouwers – zich achter de actie te scharen. Bart Kemp: „Natuurlijk omdat hun business op het spel staat, maar wel degelijk óók uit solidariteit.” Veevoedergigant For Farmers stelt een substantieel bedrag ter beschikking om een professioneel communicatiebureau aan de protestactie te koppelen. Het mondt uit in een naam en een website, Agractie.nl.

Giertanks legen op het Binnenhof

Parallel aan de spontane actie van Kemp begint dan ook het eerder gevormde netwerk van Farmers Defence Force zich te roeren. Hoewel beide groepen inmiddels nauw samenwerken voor de demonstratie op 1 oktober, zijn het nog steeds twee gescheiden netwerken met eigen achterbannen. De twee voormannen zijn het niet helemaal eens over de toon die het beste kan worden aangeslagen. Bij een deel van de boeren bestaat vrees voor al te radicale, contraproductieve acties. Ook agrarische bedrijven schrikken daarvoor terug. „Jan en alleman begint zich nu woordvoerder van onze actie te noemen”, zegt Bart Kemp. „En sommigen staan er wel héél radicaal in.”

Zoals akkerbouwer Arjen Schuiling (30) uit het Drentse Tynaarlo, een derde leidersfiguur die van zich doet spreken. Hij laat zich half september een week door het land rijden als ‘woordvoerder akkerbouw’ van Farmers Defence Force. Schuiling, die vóór hij het boerenbedrijf van zijn familie overnam werkte als accountant, heeft een eigen stijl – hij benadert ieder medium afzonderlijk met aanbiedingen van interviews – en weet al direct veel publiciteit te genereren.

„Beide partijen willen zich in principe gewoon aan de wet houden als we straks op het Malieveld staan”, zegt Schuiling. „Maar als we met onze tractors de stad niet in mogen, dan gaan we tóch. En ook al moedigen we het als organisatie zeker niet aan, als het nodig is dan kieperen sommige boeren gerust wat giertanks leeg op het Binnenhof.”

Hij relativeert de tegenstellingen tussen de boerengroepen. „Een boer in een godsdienstig deel van het land als Ede of Staphorst heeft toch een ander temperament dan iemand uit, pakweg, Friesland of Drenthe. Daar moeten we elkaar een beetje in leren kennen. Maar na een week waarin we allemaal door slaapgebrek en vanuit onze emotie dingen hebben gezegd over elkaar waar we nu spijt van hebben, zijn de rijen net op tijd voor de actie aanstaande dinsdag gesloten.”

Wel heeft For Farmers volgens Schuiling inmiddels vanwege het gebrek aan eenheid in het boerenverzet en uit angst voor imagoschade laten weten toch maar af te zien van hun financiële bijdrage. For Farmers ontkent dat: „We staan naast de boeren in hun woede, (…) Daarom hebben we hun ook in staat gesteld een communicatiebureau in te schakelen. Maar onze betrokkenheid gaat niet verder dan dat.”

Een vrouw die zich eveneens opwerpt als boerenleider is de Friese veeteler Sieta van Keimpena (49) van Dutch Dairymen Board, een vereniging van melkveehouders. Dinsdag is ze een van de hoofdsprekers op het Malieveld. Zij haalde in de voorbije weken het nieuws door een rechtszaak aan te kondigen tegen D66-parlementariër Tjeerd de Groot. „Voor boeren zijn deze uitspraken nét zo kwetsend als de ‘minder, minder, minder’-uitspraken van Wilders over Marokkanen”, zegt Van Keimpena. Of de rechtszaak er komt is nog onzeker. „Een politicus mag veel zeggen in Nederland, dus een zaak heeft weinig kans.”

Weekend van het Varken

En dan is er nog een politieke tak van verzet. Caroline van der Plas (52) schrijft vlammende columns die geregeld ‘viral’ gaan in boeren-Nederland. Terwijl agrarisch Nederland zich opmaakt voor wat wel eens het grootste boerenprotest sinds 1990 zou kunnen worden (Schuiling houdt rekening met 10.000 demonstranten en 2.000 tractors) probeert zij juist de kalmte te bewaren. Ook zíj wil graag naar Den Haag, maar liever pas in het voorjaar van 2021, als er weer verkiezingen zijn. Met een boerenpartij.

Van der Plas, zelf geen boerin, schreef begin deze eeuw artikelen voor een aantal agrarische vakbladen. Dat opende haar de ogen. „Ik zag hoeveel moeite boeren doen om aan de eisen van de overheid tegemoet te komen, vaak zonder daarvoor in de prijs van hun product te worden gecompenseerd. En hoeveel pijn het een boer doet om te worden weggezet als dierenmishandelaar, terwijl de Nederlandse landbouw de duurzaamste en efficiëntste ter wereld is.” Het raakte haar zo, dat ze de journalistiek verruilde voor communicatie. „Ik wil boeren helpen het verhaal van hun bedrijf en hun belangen beter over het voetlicht te krijgen.”

Met drie collega’s van het Deventer communicatiebureau ReMarkAble staat Van der Plas aan de basis van de BoerBurgerBeweging, die zich hard maakt voor het leggen van verbindingen tussen boeren en burgers. Al drie jaar laat ze iedere week een agrariër twitteren via de account ‘Boerburgertweet’ (circa 12.000 volgers). De mooiste verhalen worden op 16 oktober (Wereldvoedseldag) in boekvorm gepresenteerd. Hetzelfde viertal wijdt zich nu aan het schrijven van een partijprogram en het opzetten van een organisatiestructuur.

In het Weekend van het Varken – een week na de uitspraken van Tjeerd de Groot – beleeft Van der Plas haar vuurdoop als campagnevoerder. Op een varkensboerderij in Sint Oedenrode (Noord-Brabant) spreekt ze de ene na de andere bezoeker aan. „Zou je op een partij stemmen die voor boeren en hun belangen opkomt?”

Ook hier, tussen barbecuestands en biggen aaiende kinderschares, zijn de woorden van Tjeerd de Groot verkeerd gevallen. Van der Plas: „Wat hen het meest dwarszit is niet dat hij de veestapel wil halveren, maar dat hij 95 procent van de Nederlandse landbouw wegzet als dieronvriendelijk en milieuvervuilend. Terwijl, we doen het al beter dan andere landen. Wat wil hij dan: dat we straks al ons vlees importeren? Dat is toch vréémd van een internationalistische partij als D66.”

De tijd is rijp, denkt ze, voor een nieuwe politieke beweging. „Andere partijen, zoals het CDA en de VVD, moeten ook andere belangen dienen. Bij partijen als LPF en nu FVD is constant gedoe. Boeren hebben recht op iemand die niets anders te doen heeft dan knokken voor hen.” Of zij diegene gaat zijn laat ze vooralsnog in het midden. Dat bepalen de leden. „Als er een beter iemand voorbijkomt, dan vind ik dat prima. Maar ik geef best toe: mijn handen jeuken.”

Onzichtbaar voor boeren

Agractie en Farmers Defence Force mobiliseren boeren om naar Den Haag te komen, de Dutch Dairymen Board wil naar de rechter stappen. En de BoerBurgerBeweging maakt zich op om voor het eerst sinds 1981 weer een boerenpartij naar de Kamer te brengen.

Hoe verschillend ook, wat de nieuwe groepen delen is een gebrek aan vertrouwen in gevestigde organisaties als Land- en Tuinbouworganisatie LTO. „Belangenbehartigers als LTO hebben niet meer het vanzelfsprekende draagvlak van vroeger”, zegt Caroline van der Plas. Actievoerders Arjen Schuiling en Bart Kemp steekt het vooral dat LTO zich pas laat achter de doelen van het protest op 1 oktober geschaard heeft.

Volgens Dirk Bruins, voorzitter van LTO-Noord, is de kritiek op zijn organisatie te verklaren uit de lastige positie die een belangenbehartiger nu eenmaal heeft. „Ons werk aan vergadertafels in Den Haag en Brussel is vaak onzichtbaar voor boeren. En we hebben daar nu eenmaal niet alleen met onze eigen belangen te maken, maar ook met die van anderen.”

Stikstofadvies commissie-Remkes: Vervuilende veebedrijven uitkopen

Net als de actievoerders hekelt Bruins de opstelling van met name regeringspartij D66. Dat Tjeerd de Groot zijn uitspraak over halvering van de veestapel deed voordat de commissie-Remkes deze week haar stikstofadvies publiceerde – met onder meer het voorstel de meest vervuilende boerenbedrijven uit te kopen – werkt volgens hem averechts. „Dat zeg je alleen om je eigen achterban te plezieren. Maar de hakken van boeren gaan door zulke polariserende teksten alleen maar verder in het zand.” En waar De Groot in het AD beweerde dat 70 procent van de stikstofuitstoot voor rekening komt van de Nederlandse landbouwsector, is dat volgens Bruins niet meer dan 45 procent. „Dat is pure framing en misleiding.”

De aanstichter van de demonstratie van aanstaande dinsdag, D66-kamerlid Tjeerd de Groot, heeft al geprobeerd contact te krijgen met de organisatie. Hij komt zijn woorden graag toelichten. „CDA en VVD blijven maar roepen dat we de beste boeren ter wereld hebben. En dat is ook zo, dat betwist ik niet. Maar we hebben met dit kabinet ingezet op de transitie naar kringlooplandbouw, dat staat in het regeerakkoord. En dat geeft boeren een keuze: wie daar niet in mee wil gaan we compenseren. En wie dat wel wil, zullen we daarbij helpen.”

Bruins ziet potentie voor een partij die boeren en burgers verenigt rondom de thema’s voedsel, landschap en natuur. „Steeds meer mensen, ook jongeren, houden zich serieus en onbevooroordeeld bezig met de herkomst van hun voedsel.” Maar LTO waarschuwt wel voor versplintering „zeker als het een one issue-partij wordt.”

Ook Freddy Zoetenhorst uit Almen gaat dinsdag demonstreren: „Zo fel als die jonge honden van Farmers Defence Force zich soms uitdrukken hoeft van mij niet, maar ik begrijp het wel. Met name jonge boeren hebben bij het overnemen van het bedrijf van hun ouders vaak moeten inzetten op schaalvergroting om het hoofd boven water te houden. Nu horen ze ineens dat ze moeten gaan krimpen. Ik weet het ook allemaal niet hoor, maar dan toon je jezelf als overheid onbetrouwbaar.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.