Wie aan de eisen voldoet, mag best een kerncentrale bouwen

Kernenergie in Nederland Volgens minister Wiebes bestaat er in Nederland geen verbod op de bouw van een nieuwe kerncentrale. Toch zal die er de eerste tien jaar zeer waarschijnlijk niet komen.

Controlekamer van de inmiddels gesloten kencentrale in Dodewaard.
Controlekamer van de inmiddels gesloten kencentrale in Dodewaard. Foto Merlin Daleman

Hij vierde onlangs naar eigen zeggen zijn 35-jarig jubileum als aanhanger van kernenergie. Hoe kan het ook anders als zoon van een kernfysicus. Dus zeg tegen minister Eric Wiebes niet dat hij de bouw van centrales in Nederland blokkeert. En al zijn voorgangers op Economische Zaken deden dat evenmin. Het loket voor een vergunning is immers al decennia open. Wie aan de nodige voorwaarden voldoet, mag gewoon een kerncentrale bouwen. Ook het kabinet, zei Wiebes dit voorjaar nog in de Tweede Kamer, heeft kernenergie „op geen enkele manier uitgesloten”.

Desondanks blijft de kans nihil dat de intussen 45 jaar oude centrale in Borssele in het komende decennium een opvolger krijgt. „De toekomst voor kernenergie in Nederland is inderdaad somber”, zegt emeritus hoogleraar en kernfysicus Wim Turkenburg. Alleen al omdat kernenergie niet in aanmerking komt voor subsidie. De belangrijkste discussie die hij voor de komende jaren voorziet gaat over het moment van sluiting van Borssele, goed voor 3 procent van de Nederlandse stroomproductie. „De sluiting van Borssele is nu gepland voor 2033 en ik denk dat er zeker een kans is dat de levensduur nog eens verlengd zal worden.”

Hoge nieuwbouwkosten

En verder? Op enige beweging voor Wiebes’ loket hoeft ook in de komende jaren niemand te rekenen, zegt Turkenburg. Het feit dat kerncentrales grote hoeveelheden stroom kunnen produceren met nauwelijks CO2-uitstoot, doet daar niets van af. „Initiatieven vanuit de markt zijn niet te verwachten. De nieuwbouwkosten zijn bijzonder hoog – zeker 10 miljard euro – terwijl een centrale bijna zeker onvoldoende draaiuren zal maken als Nederland met name via zon en wind elektriciteit wil produceren.”

Het recent overeengekomen klimaatakkoord gaat ervan uit dat in 2030 zo’n 70 procent van de stroom door windmolens, zonnepanelen en biomassa wordt geproduceerd. „In de praktijk zal een kerncentrale daardoor onvoldoende renderen”, geeft Turkenburg aan. Zo’n centrale moet jaarlijks 8.000 draaiuren maken om de hoge vaste kosten terug te verdienen. Een gascentrale is niet alleen gemakkelijker aan en uit te zetten, maar kost ook veel minder als hij stilstaat – dus op de momenten dat de duurzame energiemiddelen voldoende opleveren.

„Daarbij komt ook nog dat staatssecretaris Pieter van Geel zo’n vijftien jaar geleden heeft bepaald dat private investeerders verantwoordelijk zijn voor de kosten van de ontmanteling”, zegt Turkenburg. „Dat kan zomaar 30 procent van de investeringen zijn. Bepaald is bovendien dat dit bedrag, circa 3 miljard euro, al bij de start van een centrale beschikbaar moet zijn. Dat is voor initiatiefnemers niet erg aantrekkelijk.”

Nieuwe kerncentrales komen er alleen als de overheid met miljardensubsidies komt, denkt ook Pieter Boot die als deskundige van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) het kabinet adviseert. Dit gebeurt bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk waar de overheid bereid is voor langere tijd een stroomprijs te garanderen. „Tien jaar geleden, toen de windmolens nog duur waren en de kernenergie goedkoper was, was dat een begrijpelijke keuze”, stelt Boot die betwijfelt of Londen zo’n keuze nu ook nog zou maken.

Medio september gunde de Britse overheid onder meer een project aan het Noorse Equinor: het vroegere Statoil zet een windpark neer dat 4,5 miljoen huishoudens van elektriciteit gaat voorzien. De gegarandeerde stroomprijs door Londen ligt rond de 40 pond (46,50 euro) per megawattuur, en dat is minder dan de huidige groothandelsprijzen. Vergelijk dat met de moderne kerncentrale Hinkley Point C, die in aanbouw is. Om dat financieel mogelijk te maken, garandeert de Britse overheid de komende 35 jaar 92,50 pond per megawattuur. Die subsidie kan in de tientallen miljarden lopen.

Arjen Lubach

In een column op Energiepodium.nl noemt de PBL-deskundige ook geopolitieke redenen die kernenergie te duur maken. Een nieuwe centrale van Russische of Chinese makelij is misschien nog wel te betalen, in tegenstelling tot een Franse (zoals Hinkley Point C). Finland en Hongarije zagen daar blijkbaar geen been in, maar Nederland? „Als we al aarzelen China tot onze nieuwe telecominfrastructuur toe te laten, hoe gaat dat met een kerncentrale – uit veiligheidsoptiek wellicht de meest gevoelige technologie die er bestaat?”

Gezien de onwaarschijnlijke rol van kernenergie in Nederland is de bouw van nieuwe centrales lange tijd weggeweest uit de politieke discussies. Tot vorig najaar toen vooral Klaas Dijkhoff ervoor pleitte serieus naar nieuwbouw te gaan kijken. Die stap van de VVD-fractieleider viel samen met een veelbesproken pleidooi voor kernenergie van cabaretier en televisiemaker Arjen Lubach en verraste bijna iedereen aan het Binnenhof. Tegelijkertijd waren immers honderden partijen, op verzoek van het kabinet, aan het praten over een Klimaatakkoord waar kernenergie nooit een serieus item was.

Rookgordijn

„Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de VVD kernenergie in de lucht gooit als een soort rookgordijn om bij andere maatregelen maar een tandje minder te doen”, zei PvdA-Kamerlid William Moorlag destijds. Onzin, vond VVD-collega Dilan Yesilgöz. Waarom zou je op voorhand een optie terzijde schuiven, terwijl „kernenergie naar de mening van de VVD een schone en betrouwbare optie is voor de toekomstige energiemix”?

Opmerkelijk was dan wel dat de VVD, net als het CDA (ook positief over kernenergie), in zijn verkiezingsprogramma kernenergie onbenoemd had gelaten, in tegenstelling tot de twee andere coalitiepartijen van het kabinet Rutte III. Zowel D66 als de ChristenUnie sprak zich bij de verkiezingen in 2017 expliciet uit tegen nieuwe kerncentrales.

Kamerlid Matthijs Sienot (D66) verbaasde zich dit voorjaar openlijk over het pleidooi van de VVD in een tijd dat windenergie zoveel goedkoper wordt. „Eerlijk gezegd zien we [bij kernenergie] precies het omgekeerde: een spectaculaire kostenexplosie en de centrales worden telkens veel later opgeleverd dan verwacht.”

In een reactie op de discussie over kernenergie in de Kamer gaf het kabinet dit voorjaar aan dat „de bouw van nieuwe kerncentrales in Nederland voor 2030 niet als reële optie wordt gezien”. Daarbij spelen met name „de verwachte rentabiliteit en de doorlooptijden” een rol.

Directeur van de gesloten kerncentrale in Dodewaard, door de sluis die de straling meet.
Foto Merlin Daleman
De kerncentrale in Dodewaard werd in 1997 gesloten, de afbraak staat gepland voor 2045.
Foto Merlin Daleman

Toch bleven de initiatieven van VVD en CDA niet zonder gevolgen. In juni nam de Tweede Kamer een motie aan waarin het kabinet wordt gevraagd „onderzoek te doen naar de mogelijke rol van kernenergie in de energiemix”. Minister Wiebes, die het verzoek zinvol noemde, presenteert voor het eind van dit jaar de uitkomsten.

Wat hoogleraar Turkenburg betreft houdt het denken niet op bij de constatering dat de komst van nieuwe kerncentrales in het komende decennium onwaarschijnlijk is. „Als we verder willen met kernenergie, moeten de centrales veiliger worden. De kans op een ongeluk met Borssele ligt op eens in de 100.000 jaar. Bij de nieuw te bouwen centrales ligt die kans waarschijnlijk op eens in de miljoen jaar. Nog niet inherent veilig, maar het gaat de goede kant op. Zeker als er centrales komen met een gesmolten zoutreactor. Canada en Engeland studeren bijvoorbeeld op de Stable Salt Reactor.”

Veilig of niet, de rol van wind- en zonne-energie lijkt hoe dan ook dominant te worden. Blijven aardgascentrales, waarvan de CO2-uitstoot opgeslagen kan worden, dan niet de voorkeur genieten boven kernenergie?

„Het wordt dan wel heel belangrijk dat het gebruik van aardgas en biomassa zonder CO2-uitstoot gebeurt. Ik denk dat nieuwe typen kerncentrales, inherent veilig en met minder afval, na 2050 wel degelijk een rol kunnen krijgen. Ook al omdat de energiebehoefte in de wereld nog veel groter kan worden”, zegt Turkenburg.

„We ontkomen er niet aan CO2 uit de lucht te halen en over veertig jaar kan dat wereldwijd wel een kwart van onze energiebehoefte kosten. Dan zou er zeker ruimte zijn voor een hele nieuwe generatie centrales. Vooral omdat die ook schone waterstof kunnen leveren en hoge temperatuurwarmte voor de industrie.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.