Ook het bruine café in Terheijden krijgt groene energie

Energiecollectief Terheijden heeft een ingrijpende keuze gemaakt. Het Brabantse dorp wil volledig zelf in zijn energie voorzien – lokaal opgewekt en duurzaam. De aanleg van een warmtenet is inmiddels begonnen. Lukt het de bewoners over de streep te trekken?

Foto Merlin Daleman

„Ik denk dat het voor ons niet loont, dat warmtenet. Want we hebben de kachel ’s winters nooit hoger dan zeventien graden”, zegt hij eerst. Zij: „We vinden het wel interessant, maar of we het nou echt gaan doen…”

Hij: „Ik denk dat we het uiteindelijk wél doen. Maar niet omdat het goedkoper is.”

Zij: „Want het is wel goed dat het groen is. En nu komt het toch door de straat.”

Thijs Huinen en zijn vriendin Fieke staan in de keuken van hun ruime huis aan de Raadhuisstraat in het Noord-Brabantse dorp Terheijden. Pas gekocht, de hele verbouwing zelf gedaan, en nu wonen ze als jong stel in het klassieke dorpshart. De cv-ketel, het grote gasfornuis: allebei nieuw. En over een jaar ligt er een warmtenet pal voor hun deur.

Terheijden is een dorp van zesduizend inwoners in het westen van Brabant. Er is een Lidl op het kruispunt, er is een cultureel centrum waar je ook terecht kunt voor fitness en biljart. Er is een café dat De Harmonie heet en dat op de oprit een kip houdt. Er is ook een harmonieorkest dat wekelijks repeteert in het zaaltje van dat café.

De gemeente Drimmelen, waar Terheijden onder valt, kwam vorig jaar nog in het nieuws omdat bewoners van het dorp Lage Zwaluwe protesteerden tegen vergunningen voor grote commerciële zonneparken.

Maar Terheijden, slechts tien kilometer verderop, heeft massaal getekend voor een uitzonderlijk groen plan. Al 550 bewoners hebben zich verenigd om Terheijden volledig te voorzien van lokaal opgewekte, duurzame energie: het Traais Energie Collectief (TEC). De plannen van TEC bevatten zowat de hele menukaart aan groene energie die Nederland te bieden heeft. Een windmolen, een zonnepark (niet commercieel, maar collectief). Een warmtenet dat wordt gevoed met rivierwater. Biomassaketels, misschien aardwarmte. Genoeg voor heel Terheijden, en als er winst gemaakt wordt, is die voor de gemeenschap.

Het volgende decennium moeten in Nederland 1,5 miljoen huizen en gebouwen van het gas af. Dat wordt nog knap lastig

Mensen vergeten

Het was een idee van Pim de Ridder, een ondernemer in duurzame energie die in Terheijden opgroeide. Hij is een forse man in een los overhemd, die niet uitstraalt dat hij de taal spreekt van het bedrijfsleven. „Door partijen die in the lead zijn, de grote energiebedrijven, worden grote groepen mensen vergeten die er elke dag mee te maken hebben”, zegt hij. „Er is zo veel weerstand tegen het gebruik van ruimte, zoals voor grote zonneparken. Dat gaat op z’n eind lopen.”

Twee jaar geleden begonnen De Ridder en enkele bewoners met TEC. In Terheijden heeft bijna iedereen wel iets van het collectief gehoord. De flyers, de beelden die ze op een gevel in het dorpscentrum projecteerden. Een van de bewonersbijeenkomsten was in de sfeer van een bruin café met pubquiz. „De factor ‘leuk’ moet erin zitten”, zegt Henrike Lodewikus, die zich bij TEC bezighoudt met de communicatie.

Vorig jaar kreeg Terheijden 3,4 miljoen euro subsidie van het rijk en werd het menens. In augustus begon de gemeente met de aanleg van de eerste fase van het project: een duurzaam warmtenet in het dorpscentrum van Terheijden.

„Voor mij is het een experiment”, zegt ondernemer Pim de Ridder. „Wat willen mensen?”

Er bestaan in Nederland wel circa vijfhonderd ‘energiecoöperaties’, maar die investeren bijna altijd alleen in zonnepanelen in de buurt – of soms in een buurtwindmolen. In Terheijden gaat het om de vergroening van de hele energievoorziening. Van dat soort gemeenschapsprojecten lopen er nog maar een handvol, zoals op Ameland, in Groningen of Wageningen.

Op een maandagochtend waarop het dertig graden zou worden, ging de officiële eerste schep de grond in. De riolering van het centrum moest nodig vernieuwd worden, en tegelijk komt het warmtenet. De komende jaren worden vijfhonderd huizen van alle soorten en maten erop aangesloten, twee kerken, de sportschool, het verzorgingshuis en het Puzzelbad. Over tien maanden moet het eerste deel af zijn. Het is „nog een aardige uitdaging”, zegt de projectleider van de gemeente.

Foto Merlin Daleman
Foto Merlin Daleman
Foto Merlin Daleman

Haast maken

Op een kruising in de Markstraat heeft de machinist van de gele graafmachine de bak alvast onder de klinkers gestoken. Wethouder Jan-Willem Stoop, die als eerste in de cabine stapt, laat er een stuk of tien op het wegdek glijden. Daarna mag wethouder Jürgen Vissers en gaan de mannen met gele hesjes aan op de foto.

Verderop in de straat geeft caféhouder Joep van Bekhoven van De Harmonie zijn bloemen water. „Ik denk dat het heel vooruitstrevend is”, zegt hij over het energieplan. „Ze hebben er veel aandacht aan besteed om het onder de mensen te brengen. Nu moeten ze haast maken met het warmtenet. Als dat slaagt, krijgt het een voorbeeldfunctie, en gaan meer mensen om.”

Zonnepanelen op zijn café wil hij wel, met windmolens heeft hij niets. „Er plakt meer dan een ton insecten aan die wieken.”

Terheijden is niet groen, en niet links. Het bevindt zich comfortabel in het politieke midden: de lokale partij Lijst Harry Bakker is de grootste en vormt het college met de VVD en Groen Drimmelen.

Terheijden is vooral een hecht dorp, zeggen de inwoners. Al die mensen die bij de harmonie of een koor zitten. Al die mensen die het zwembad hebben gesponsord. De drukte met carnaval.

Over de duurzame doelen zijn in de straat geen grote emoties te horen.

„We moeten van het gas af voor de wereld. We groeien er misschien nog wel in”, zegt Anita Vermeulen die net haar auto geparkeerd heeft.

„We hebben zonnepanelen, die verdienen zichzelf driedubbel terug”, zegt Wendy den Ronde terwijl de kinderen in de tuin spelen. „Goed dat ze het doen voor het milieu en het klimaat.”

„Ik ben enthousiast, maar ik denk ook: wat zit er achter die plannen?”, zegt Jack Frishert met zijn theedoek nog in de hand. „Je vertrouwt op een gegeven moment niemand meer.”

„Ik ben benieuwd of het voor ons goedkoper wordt”, zegt Maria Schoenmakers in gekleurde jurk. „Maar het is meer voor de jonge generatie”.

Energiebrouwerij

Voor TEC zijn de komende twee jaar cruciaal. Niet alleen het warmtenet moet worden aangelegd. Het warmtepompsysteem dat wordt gevoed met water uit de Mark, en dat het warmtenet gaat voeden, is een groot technisch project. TEC wil de pompen installeren in de kelder van een monumentale boerderij, die de Energiebrouwerij gaat heten omdat ze er ook een eigen bier willen brouwen. En dan loopt er nog een procedure bij de Raad van State over het grote windmolenpark waar de Traaise ‘buurtmolen’ bij hoort.

Maar het belangrijkst voor het slagen van het plan is bewoners over de streep trekken als Thijs en Fieke Huinen. Zij krijgen het nieuwe warmtenet voor hun deur. De 550 leden van het collectief betalen wel een bescheiden contributie om mee te beslissen over de koers van het Traais Energie Collectief. Maar als de huishoudens langs het warmtenet massaal besluiten dat ze liever niet aangesloten worden, dan wordt het financieel een lastig verhaal.

„Veel mensen zal het een worst wezen van welke bron, duurzaam of niet, hun energie komt”, zegt initiatiefnemer Pim de Ridder. „Van het nut hiervan moeten we ze nu overtuigen. De mensen die dit allemaal leuk vinden, die hebben we nu wel bereikt.”