Nieuwe aanwijzingen van betrokkenheid Moskou bij liquidatie in Berlijn

Afrekening Een maand na een liquidatie in een Berlijns park, concluderen journalisten van Bellingcat en Der Spiegel dat de moordenaar wel steun moet hebben gekregen van de Russische staat.

Betogers houden portretten van de vermoorde Zelimchan Changosjvili omhoog voor de Duitse ambassade in Tbilisi in Georgië.
Betogers houden portretten van de vermoorde Zelimchan Changosjvili omhoog voor de Duitse ambassade in Tbilisi in Georgië. Foto Zurab Kurtsikidze/EPA

Ruim een maand na de moord op een Georgische balling midden in Berlijn zijn er nieuwe aanwijzingen voor betrokkenheid van Rusland. De identiteit van de verdachte, die onmiddellijk na de moord werd gearresteerd, is nog steeds onduidelijk. Maar de man moet met „de volledige steun van de Russische staat’’ hebben gehandeld, concludeert vrijdag een onderzoeksgroep waarin onder meer het journalistieke collectief Bellingcat en weekblad Der Spiegel samenwerken.

De Duitse autoriteiten blijven zeer terughoudend met commentaar op de zaak. Het onderzoek is ook nog steeds in handen van de Berlijnse politie, zoals bij een gewone moord. De federale recherche neemt zaken pas over wanneer sprake is van bijvoorbeeld terrorisme of spionage.

De regering-Merkel wil voorkomen in een hoog oplopend diplomatiek conflict met Moskou verzeild te raken, zolang de Russische betrokkenheid bij de moord niet vaststaat. Maar in de Duitse politiek heerst wel grote ongerustheid dat na de gifaanslag op oud-spion Sergej Skripal in 2018 in Engeland, nu ook in Berlijn een tegenstander van het Kremlin is geliquideerd. Rusland ontkent iets met de moord te maken te hebben, maar weigert medewerking aan het onderzoek.

Lees ook: Heeft Duitsland nu ook een Skripal-achtige liquidatie?

Van het begin af aan heeft Berlijn de mogelijkheid opengehouden dat het een criminele of persoonlijke afrekening was of een afrekening onder Tsjetsjenen van rivaliserende groepen. Maar het onderzoek van Bellingcat en zijn journalistieke partners lijkt dat nu uit te sluiten.

De man die op vrijdag 23 augustus op klaarlichte dag in het parkje Kleiner Tiergarten werd doodgeschoten door een man op een fiets heette Zelimchan Changosjvili. Hij had in de Tweede Tsjetsjeense oorlog tegen Russische troepen gevochten, had in Rusland en Georgië moordaanslagen overleefd en in Duitsland politiek asiel aangevraagd.

Schengen-visum

De man die werd gearresteerd toen hij wilde ontkomen van de plaats van de moord heet volgens zijn paspoort Vadim Sokolov. Hij weigert met de Duitse politie te praten. Vanuit Moskou was hij via Parijs en Warschau naar Berlijn gekomen – met een Russisch paspoort met Schengen-visum.

Via onderzoek in verschillende Russische databestanden laten Bellingcat cum suis zien dat het paspoort van Sokolov weliswaar echt is, en uitgegeven door de Russische staat, maar dat ‘Sokolov’ vrijwel zeker een fictief persoon is. Zo blijkt hij pas deze zomer voor het eerst van zijn leven, op 49-jarige leeftijd, te zijn ingeschreven in het belastingregister, een vereiste om een visum te kunnen krijgen. Opmerkelijk, want wie in Rusland een baan krijgt wordt automatisch in het belastingregister opgenomen. Dus zou Sokolov tot zijn 49ste geen betaalde baan hebben gehad, en nu opeens zes dagen voor zijn visumaanvraag belastingplichtig zijn.

Had ‘Sokolov’ bij zijn visumaanvraag nog een niet bestaand adres in Sint Petersburg opgegeven, op het adres waarmee hij bij de belasting geregistreerd staat, in de stad Brjansk, blijkt helemaal niemand hem te kennen. En de werkgever die hij bij zijn visumaanvraag had vermeld was een bouwbedrijf dat voor honderd procent in handen van het Russische ministerie van Defensie is. De directeur sluit uit dat zijn bedrijf de afgelopen maanden een werkgeversverklaring voor ‘Sokolov’ heeft uitgegeven, omdat er op dit moment geen enkele economische activiteit bij de firma plaatsvindt.

Uit verschillende databanken van de overheid blijken gegevens over ‘Sokolov’ te zijn afgeschermd of verwijderd. Zonder de betrokkenheid van de Russische staat, aldus de onderzoekers, is dit alles niet denkbaar.

Het onderzoekscollectief gaat niet mee in de voorzichtige suggestie van onder meer The New York Times, dat ‘Sokolov’ eigenlijk een Russische politieman is die Vladimir Stepanov heet en tot 24 jaar cel veroordeeld is voor medeplichtigheid aan twee moorden. Hij zou vervroegd zijn vrijgelaten uit de gevangenis, om de moord in Berlijn te plegen.

Duitse rechercheurs zouden daarover een anonieme tip gekregen hebben, aldus de Amerikaanse krant. Maar Bellingcat, die ook zo’n tip ontving, waarschuwt dat dit mogelijk een valstrik van Russische veiligheidsdiensten is om Westerse media en inlichtingendiensten op een vals spoor te zetten. Zouden ze verklaren dat ‘Sokolov’ eigenlijk Stepanov is, dan zouden de Russen de échte Stepanov op televisie kunnen tonen. Daarmee zou Rusland de ongeloofwaardigheid kunnen laten zien van de westerse media en inlichtingendiensten, vrezen de onderzoekers.