Ibizagate? Kurz staat gewoon op winst

Verkiezingen Oostenrijk Oostenrijk moet zondag naar de stembus nadat een groot schandaal de vorige regering opblies. Maar ‘Ibizagate’ lijkt geen invloed te hebben.

ÖVP-leider Sebastian Kurz op een campagnebijeenkomst in het Oostenrijkse Baden.
ÖVP-leider Sebastian Kurz op een campagnebijeenkomst in het Oostenrijkse Baden. Foto Leonhard Foeger / Reuters

‘Ik stem zondag op Sebastian Kurz”, zegt Gernot Huber, een gepensioneerde Oostenrijkse dakdekker die op een markt in Wenen een zak tomaten staat af staat te rekenen. „Hij is een keurige conservatieve jongen van de ÖVP. Wij zijn een conservatief land. Mijn ouders stemden altijd ÖVP, zoals veel kleine ondernemers. Mijn ooms en tantes ook. Ik heb nooit op een andere partij gestemd. En ik ga dat, denk ik, ook nooit doen.”

Zondag zijn er parlementsverkiezingen in Oostenrijk. De vorige regering, die Kurz eind 2017 had gevormd met de radicaal-rechtse FPÖ, werd eind mei na achttien maanden opgeblazen door een groot schandaal: FPÖ-leider en vicekanselier Heinz-Christian Strache werd zes uur lang stiekem gefilmd terwijl hij in een villa op Ibiza een rijke Russin overheidscontracten beloofde in ruil voor royale donaties aan zijn partij. Meteen ontbond Kurz (33) de regering en schreef hij verkiezingen uit. Hij wilde kordaat leiderschap tonen. Dat legde hem geen windeieren: in de peilingen steeg de ÖVP naar 35 procent. Op grote afstand volgen de socialistische SPÖ (23 procent) en de FPÖ (20 procent).

„We kennen de uitslag al, waarom zouden we het over politiek hebben”, vraagt Huber. „Kurz gaat winnen, alleen de vraag is met wie hij straks gaat regeren.” Verder kuierend over de drukke markt - in de volkswijk Favoriten waar velen nu FPÖ stemmen - vertelt hij over zijn moeder, die wijn maakte in het Weinviertel. Over zijn vader, ook dakdekker, die in 1945 door de Amerikanen naar New Mexico werd verscheept om twee jaar sinaasappels te plukken.

De markt hangt vol verkiezingsposters. Kurz, die ‘stabiliteit’ belooft. De nieuwe FPÖ-leider, Norbert Hofer, die zegt: ‘stem op mij, zodat Kurz straks niet met links gaat regeren’. Zelfs die posters lopen al op Kurz’ winst vooruit. „Dit zijn de saaiste verkiezingen ooit”, vindt Erhard Busek, een oud-ÖVP-vicekanselier die nu werkt aan relaties tussen Donaulanden.

Aan de media zal het niet liggen. Avond aan avond zijn er tv-debatten met lijsttrekkers. Elke avond dezelfde gezichten, elke avond een nieuw schandaal. Na ‘Ibiza’ is het constant bingo. Eerst werd de ÖVP-administratie door iemand binnen de partij doorgespeeld aan het tijdschrift Falter. Kurz’ partij bleek meer aan verkiezingscampagnes te spenderen dan toegestaan. Ook zou ze trucs gebruiken om de meldplicht voor donaties bij het Rekenhof te ontlopen.

Vorige week werd een Groene politicus uit de partij gezet, omdat bedrijven die hij in Wenen contracten gaf, hadden gedoneerd aan zijn liefdadigheidsproject in Zuid-Afrika. En maandag bleek dat voormalig FPÖ-leider Strache (van Ibizagate) en zijn vrouw Philippa hun privéhuishouden grotendeels op de partij te verhalen. Dit kostte de FPÖ vele duizenden euro’s per maand. De partij spreekt over een royement.

Sommigen hadden gehoopt dat Ibiza zou leiden tot een grondige schoonmaak in politiek en openbaar bestuur. Oostenrijk is decennialang door socialisten en conservatieven geregeerd, in een Proporz-systeem waarbij alle benoemingen en bestedingen onderling werden verdeeld. De politiek is hier met alles verkleefd. Partijen ‘hebben’ kranten, sportclubs, bedrijven, van alles.

Niemand door het stof

Maar de schoonmaak blijft uit. Niemand gaat door het stof. Iedereen beschuldigt anderen. De ÖVP sleept het blad Falter voor de rechter en klaagt over een heksenjacht. De FPÖ, die vooral via Facebook met de achterban communiceert, scheldt op de ‘oude elite’. Geen lijsttrekker bepleit nieuwe regels voor partijfinanciering of andere hervormingen, behalve die van de Neos. „Velen hebben er belang bij dat het huidige systeem doorgaat”, zegt Busek. Ofwel, dat deksels op putten blijven.

De reeks schandalen heeft ook weinig invloed op het stemgedrag. Onderzoek van bureau OGM toont dat de overgrote meerderheid de partij trouw blijft, gesjoemel of niet. Dat partijen dingen doen die het daglicht niet verdragen, zei OGM-directeur Wolfgang Bachmayer tegen de krant Kurier, „weten kiezers al tig jaar”.

Sinds ‘Ibiza’ wordt het land bestuurd door een ongekozen, technocratische regering. Er zijn negen ministers van diverse politieke kleuren. De kanselier, de bejaarde oud-rechter Brigitte Bierlein, is de populairste sinds tijden. Zij is professioneel en beleefd. Ze poetst de internationale schade die Oostenrijk onder de vorige regering heeft opgelopen, glimlachend weg.

Bierlein zit er misschien nog even: de regeringsformatie kan maanden duren. Velen vermoeden dat Kurz met de FPÖ wil doorregeren. Binnen de ÖVP groeit de kritiek daarop. Kurz wordt veel partijgenoten te rechts. Hij ageert tegen hoofddoeken, moslims, migranten. Waar is de gemoedelijke, christelijke Volkspartij gebleven?

Velen vermoeden dat Kurz eerst met de Groenen en Neos wil praten over een driepartijencoalitie – een novum in Oostenrijk. De Groenen zijn principieel en willen hun huid duur verkopen. De kans dat dit mislukt, is groot. Daarna kan Kurz de socialisten proberen. Maar na decennia samen regeren „gaan de twee Proporz-partijen nauwelijks meer door één deur”, zegt Laurenz Ennser-Jedenastic, politicoloog aan de universiteit van Wenen.

Zo kan Kurz weer bij de FPÖ uitkomen. Die staat te popelen. „Kurz zonder FPÖ is als Popeye zonder spinazie”, klonk het op een FPÖ-congres. Kurz wil geen gedoe meer. Hij zou twee voorwaarden hebben: dat radicale FPÖ’ers buiten de regering blijven en de FPÖ eindelijk de banden met de extreem-rechtse Identitaire Beweging verbreekt. En zo kan het zomaar gebeuren dat de vorige regering, in gewijzigde vorm, terugkeert. Alsof ‘Ibiza’ nooit is gebeurd.