Opinie

100 km/uur in Naturodam is niet genoeg

Klimaat De zee stijgt met 84 centimeter en de biodiversiteit holt achteruit. We moeten dus aan de slag – en niet alleen om de stikstofuitstoot te verminderen, weet .
Hoe hoog zou het water komen als de dijken doorbreken en een overstroming Rotterdam treft? Kunstproject Waterlicht van Daan Roosegaarde in Rotterdam.
Hoe hoog zou het water komen als de dijken doorbreken en een overstroming Rotterdam treft? Kunstproject Waterlicht van Daan Roosegaarde in Rotterdam. Foto Marc van der Stelt

Als politiek Den Haag tevreden is met een commissierapport, dan moet je uitkijken. Meestal heeft de commissie tijd gewonnen, gezegd dat het wel meevalt met het probleem en iedereen de ruimte gegeven de eigen achterban gerust te stellen. Zo niet deze week. Johan Remkes hanteerde een verrassende mediastrategie. Zijn Adviescollege Stikstofproblematiek liet eerst in een weekendlek in het AD en daarna bij monde van zijn voorzitter weten dat Nederland snel drastische maatregelen moet nemen om de uitstoot en neerdaling van stikstof te beperken.

We moesten terug naar maximaal 100 kilometer per uur. De veestapel moest ingrijpend verkleind worden. De tijd van juridische foefjes was voorbij. Om vervolgens in het woensdag gepresenteerde rapport Niet alles kan een reeks bekende problemen te schetsen en allerlei vormen van aanpak te suggereren die noch snel noch drastisch zijn.

In een zacht deinend bureaucratisch proza wordt beschreven wie waarvoor verantwoordelijk is, wie waarmee rekening moet houden. Geen wonder dat het CDA de schade voor de boerenachterban vond meevallen én Jesse Klaver het een revolutionair goed advies vond.

Het rapport-Remkes is meer een sociografisch-bestuurlijke schets van Nederland dan een advies over kortetermijnoplossingen voor de 18.000 projecten die stil zijn komen te liggen door de uitspraak van de Raad van State eind mei.

In die uitspraak prikte de afdeling rechtspraak van de Raad de ballon door die het kabinet-Rutte II in 2015 blies met het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Dat maakte stikstof producerende projecten en activiteiten in de buurt van natuurgebieden mogelijk in ruil voor natuurherstellende maatregelen op een later tijdstip.

Deze Sint Juttemis-boekhouding werd in één klap door de Raad van State ongeldig verklaard. Waarna de minister van vroem, Cora van Nieuwenhuizen, een list bestelde, en de minister van mest, Carola Schouten, een nieuwe rekentool publiceerde.

Lees ook: Stikstof-advies: veehouderij saneren en snelheid bij natuurgebieden omlaag

Terwijl alle belangenbehartigers hun beroepsmatige plasje over het stikstofrapport deden, was in New York een ingelaste klimaatalarmconferentie in volle gang en publiceerde het wetenschappelijke klimaatpanel IPCC van de Verenigde Naties een rapport dat weer verontrustender is dan de vorige. De opwarming van de aarde maakt opnieuw meer vaart dan men in het vorige rapport redelijkerwijs verwachtte.

Blindstaren op projecten

Als de opwarming ondanks ‘Parijs’ doorzet, dan staat de zee eind deze eeuw 84 centimeter hoger. Het kan ook één of twee meter zijn. Kaartjes laten zien dat half Nederland dan onder water staat. Niet alleen het deel dat nu onder de waterspiegel ligt. Om de omvang van die stijging te begrijpen: de Deltawerken die werden uitgevoerd na de watersnoodramp van 1953 maakten Nederland 40 centimeter veiliger.

In het licht van de enormiteit van de wereldwijde klimaatproblemen is het actuele stikstof-probleem in Nederland een sideshow. Weliswaar holt de biodiversiteit achteruit en zijn veel natuurgebieden ernstig aangetast, maar het totale klimaatverhaal is zo groot dat we ons voor het gemak een beetje blindstaren op die 18.000 projecten die nu op slot zitten.

Binnen de stikstofdiscussie van het moment is het begrijpelijk dat ongeruste boeren roepen dat die te beschermen Natura 2000-gebieden in Nederland niks voorstellen, dat het postzegels zijn vergeleken met echte natuur in Duitsland, Frankrijk en verderop. Klopt, maar Naturodam is alles wat we over hebben in een klein en dichtbevolkt land.

Alleen gaat het daar niet echt om. Stikstof is niet een probleem geworden door de uitspraak van de Raad van State. Die heeft herinnerd aan het geldend recht. Zachter en regelmatiger rijden, meer circulaire landbouw, schoner reizen en vervoeren, slimmer lokaal eten, energiezuiniger wonen, het is allemaal nodig.

De microcrisis van nu is het gevolg van jaren en jaren doordouwen met een manier van leven en welvaart oppompen die bij de huidige stand van de techniek niet vol te houden is. We hebben er allemaal van geprofiteerd. Tegen beter weten in. Ook de vegetariër die autorijdt om de kinderen op tijd van de opvang te halen. Ook de bewuste kortdoucher die af en toe op vakantie vliegt.

Een absurde tijd

De boeren lijken meer de klos dan de fietsenmaker of de ict’er, maar iedere boer die veel schadelijke uitstoot voortbrengt kon weten dat hij of zij in geleende tijd werkte en een product voortbracht dat de wereld uitput. Net als de binnenschipper die op vieze stookolie de Rijn op en neer tuft. Zoals iedereen met een smartphone op zak kan weten dat er dingen voor zijn gedaan die niet blijvend kunnen.

Dat zegt het rapport-Remkes goed: we moeten op alle fronten aan de slag. Echt niet alleen om stikstofuitstoot langs onze nationale groenstroken te verminderen.

Nadat in Den Haag vóór de zomer met grote moeite een klimaatakkoord was bereikt, zakte de politieke ambitie weer in. Prinsjesdag was geprogrammeerd als een goed-nieuws-show. De minister die zich sterk maakte voor hervatting van het Formule 1-racen op Zandvoort liep meer dan een beetje uit de pas met de tijdgeest.

Er zit niets anders op. Zoals klimaatcorrespondent Jelmer Mommers aan de vooravond van de klimaatmars deze week op De Correspondent schreef: we zijn al te laat om onze huidige leefomstandigheden te redden, reden te meer om er onverstoorbaar consequent alles aan te doen om de schade te beperken. Dat zal alleen lukken als we nieuwe vormen van democratie uitvinden die zoveel mogelijk mensen betrekken bij het vinden van oplossingen die de lasten zo eerlijk mogelijk verdelen.

Lees ook: De planeet wordt onleefbaar, stop nu met treuzelen!

Als deze internationale en nationale klimaatweek iets heeft opgeleverd, is het misschien dat weer meer mensen beseffen dat er iets aan de hand is van een ongekende omvang. Steeds minder mensen geloven zichzelf als zij doen alsof het allemaal wel meevalt of hun tijd wel zal duren.

Hopelijk zullen alle politieke partijen in Den Haag die het landsbelang willen dienen meezoeken naar effectieve en rechtvaardige oplossingen. En geen kostbare tijd verspillen met meeremmen.

Het is een absurde tijd, waarin vorsten van desinformatie als Donald Trump en Boris Johnson voor voortdurende afleiding zorgen. Het is pauzetheater. Met z’n allen hebben we de hersens en de wilskracht om de oerknal nog een tijdje te verlengen. Daar kunnen we best wat leiding bij gebruiken. Maar waarschijnlijk zullen we ook die zelf moeten leveren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.