Weer journalist Der Spiegel in opspraak

Journalistiek schandaal Na de affaire-Relotius trekt het Duitse weekblad nu een onthullend artikel terug over matchfixing.

Kameroen-Kroatië (WK 2014) werd 0-4. Doorgestoken kaart, schreef Der Spiegel, naar nu blijkt zonder bewijs.
Kameroen-Kroatië (WK 2014) werd 0-4. Doorgestoken kaart, schreef Der Spiegel, naar nu blijkt zonder bewijs. Foto EPA

Het Duitse weekblad Der Spiegel, dat vorig jaar in een diepe crisis belandde toen bleek dat een van zijn sterverslaggevers een groot aantal artikelen op verzinsels had gebaseerd, is opnieuw in opspraak geraakt. Na vijf jaar heeft het blad woensdag erkend dat het geen bewijs heeft voor een onthulling uit 2014 over bedrog bij het WK-voetbal in Brazilië.

De kwestie is extra pijnlijk, omdat de auteur van het stuk deze maand eigenlijk chef onderzoeksjournalistiek zou worden. Die benoeming is nu afgeblazen.

Ook speelt deze Rafael Buschmann een centrale rol in het project Football Leaks, van het journalistieke onderzoeksnetwerk European Investigative Collaborations (EIC), waar ook NRC deel van uitmaakt. Football Leaks - ruim 70 miljoen documenten - heeft verschillende illegale zaken in het internationale profvoetbal aan het licht gebracht. Ook werden honderden additionele bronnen geraadpleegd door onderzoekscollectief EIC.

Buschmann onderhield als enige journalist in het netwerk de contacten met de geheimzinnige informant die de informatie levert waarop de onthullingen zijn gebaseerd. Deze Rui Pinto is in Portugal aangeklaagd voor 147 strafbare feiten, waaronder hacken.

Het gewraakte artikel uit 2014 verscheen onder de kop ‘Rotte appels’. Het ging over de vraag of bedrog mogelijk was bij het wedden op de uitslag van wedstrijden op het WK. De verslaggever begon zijn stuk met een opmerkelijke bewering. Kort voor de wedstrijd Kameroen tegen Kroatië zou hij via een Facebook-chat een bericht hebben ontvangen van de beruchte Singaporese matchfixer Wilson Raj Perumal.

Perumal zou hebben geschreven dat Kroatië met 4-0 zou winnen, en dat in de eerste helft een rode kaart zou worden gegeven. Na het laatste fluitsignaal, tien uur later, bleek dat ook allemaal gebeurd te zijn.

Maar een dag na publicatie meldde Perumal zich bij Der Spiegel. Hij eiste een rectificatie omdat hij de voorspelling nooit gedaan zou hebben. Pas ná de wedstrijd zou hij met de Spiegel-redacteur gechat hebben.

Perumal, in eigen land veroordeeld voor matchfixing, kon chats laten zien van ná de wedstrijd. Buschmann echter kon niets tonen, toen Duitse journalisten en de FIFA vroegen of hij screenshots van de chat had, inclusief de voorspelling en de tijdsvermelding waar uit zou blijken dat ze inderdaad van voor de wedstrijd dateren.

Volgens Buschmann waren de chatberichten voor zijn ogen in het niets opgelost. Mogelijk was hij gehackt. Screenshots die hij nog snel maakte, zouden verloren gegaan zijn toen zijn telefoon in een plas viel, was zijn verweer volgens de Süddeutsche Zeitung.

‘Nicht vorhanden’

Een factchecker van Der Spiegel blijkt destijds in de kantlijn bij de omstreden passage te hebben: „ist nicht vorhanden”, een teken dat het ontbreken van een onderbouwing wel was opgevallen. Toch besloot het blad tot publicatie over te gaan.

Nadat in december aan het licht kwam dat de bekroonde Spiegel-journalist Claas Relotius jarenlang verhalen verzonnen had, nam het blad niet alleen al diens artikelen opnieuw onder de loep, maar ook stukken van anderen, waaronder het omstreden stuk van Buschmann. Maar in het eindrapport kwam het stuk niet voor. En nog in juli, toen het mediablog Übermedien de zaak opnieuw bij Der Spiegel aankaartte, meldde de hoofdredactie dat er „geen bewijzen van vervalsing zijn gevonden”.

Maar dat er evenmin bewijzen zijn gevonden van de vermeende voorspelling van Perumal, meldde het blad pas deze woensdag. De hoofdredacteur zegt dat hij het artikel „zo niet meer zou afdrukken”. Het is verwijderd uit het op internet toegankelijke archief. Buschmann blijft redacteur.