Vogels van vederlichte vissenhuid

Kunst

Dat vogels bedreigd worden, is van alle tijden, laat kunstenares zien in een animatiefilm waarvoor ze vogels van vissenhuiden maakte.
Kunstenares Hélène Min snijdt vormen uit gedroogde huid. In haar animatiefilm toont ze hoe vogels bedreigd worden.
Kunstenares Hélène Min snijdt vormen uit gedroogde huid. In haar animatiefilm toont ze hoe vogels bedreigd worden. Foto Hélène Min

Vogels die samen een weldadige stad bouwen, ergens tussen hemel en aarde, ver weg van de mensen. Want „erger vijand dan de mens” hebben de vogels niet; de mens „jaagt ons op, vergiftigt de aarde, miskent ons”. Ook lopen de rustplaatsen van de trekvogels tijdens hun jaarlijkse trektochten gevaar.

Foto Hélène Min

Deze woorden zouden anno 2019 geschreven kunnen zijn, in tijden van klimaatcrisis, maar ze dateren uit 414 v. Chr. Ze zijn van de hand van de Griekse komedieschrijver Aristophanes van wie in dat jaar in Athene de komedie De vogels werd opgevoerd, een felle aanval op de benauwende stad en haar bemoeizuchtige inwoners. Feitelijk is de komedie een zoektocht naar vrede en een gedroomde wereld.

Kunstenares Hélène Min liet zich door deze komedie inspireren voor haar animatiefilm De vogels, die zaterdag voor het eerst vertoond wordt in haar atelier op de NDSM-werf in Amsterdam-Noord tijdens een open dag. Daarna zal de film zowel in haar atelier als op youtube te zien zijn. De werkruimte van de kunstenares bevindt zich in de voormalige, in 1930 gebouwde scheepshelling, een rauwe en robuuste entourage van beton. Door de ramen valt het licht vanuit het westen naar binnen en verglijdt over de witgeschilderde muren en pilaren. Dit „licht van het IJ en de zee”, zoals ze het noemt, bracht haar op het idee de vogels te maken van vissenhuiden die ze ophaalt bij de visafslag van IJmuiden. Ze laat de huid drogen tot die helemaal transparant wordt en vederlicht, het licht schijnt er prachtig doorheen. De vleugels, snavel en kop van de hop, grutto, reiger, kraanvogel, spreeuw, lepelaar, raaf en kraai snijdt ze uit de huid, vervolgens buigt ze van het dunste ijzerdraad de lange poten. Ze plaatst de fragiele objecten in de vensterbank, in dat heldere zeelicht dat wisselt per dag en per seizoen. Vervolgens neemt kunstenaar en meubelontwerper Cees Hin er foto’s van. Die zijn door Cas Prins tot een animatie gemonteerd.

In het officiële theater wordt De vogels zelden uitgevoerd, en de animatie laat zien hoe jammer dat is. In een zolderruimte op de visafslag van IJmuiden voerde Min de komedie eens op, met modellen in vogelkostuums en met enorme vleugels.

In de animatiefilm verlaten twee Atheners de stad en roepen zij de vogels aan, een ideale stad in het hemelruim te bouwen. De vraag die de twee hoofdpersonages stellen is: „Hoe is het leven onder de vogels?” En: „Hebben de vogels en ook de mensen nog toekomst?” Dat is het onderwerp van toen, en dat is nog steeds het onderwerp van nu.

De bedreiging van de vogelwereld is voor Hélène Min ook in ander opzicht realiteit. De immense, open ruimte van de NDSM-werf die zo naar het IJ loopt, dreigt steeds meer volgebouwd te worden. Hierdoor zal het zonlicht schuilgaan achter de bouwwerken en wordt het werfterrein voorgoed in schaduw gehuld. Als het licht bij zonsondergang op natuurlijke wijze dooft, dan past dat bij haar kunstwerken. Maar een verduisterde zon door hoogbouw niet. Hiermee raakt de animatie De vogels aan wat volgens de kunstenaar de kern is: mensen hebben net als vogels licht en ruimte nodig.

De Vogels van Hélène Min, X Helling op NDSM-werf. Te zien: NDSM Open, 28/9. Inl: ndsm.nl; helenemin.nl.

Correctie (27 september 2019): In een eerdere versie van dit artikel was de naam van de Griekse komedieschrijver Aristophanes verkeerd geschreven als Aristophanus.