Overheid verliest op één dag meer dan een miljard op aandelen ABN

Strafrechtelijk onderzoek Een jaar na de mammoetschikking van ING wordt nu ABN Amro verdacht van falend toezicht op witwastransacties. Beleggers dumpten het aandeel massaal, minister Hoekstra eist opheldering.

Donderdag maakte het OM bekend onderzoek te doen wegens overtreding van de witwaswetgeving.
Donderdag maakte het OM bekend onderzoek te doen wegens overtreding van de witwaswetgeving. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De Nederlandse overheid is donderdag bijna 1,2 miljard euro armer geworden toen bij vlagen paniekerige beleggers hun aandelen ABN Amro dumpten in reactie op een strafrechtelijk onderzoek tegen de bank wegens overtreding van de witwaswetgeving. De staat bezit 56 procent van de aandelen van ABN Amro. Dat is een erfenis van de nationalisatie van de bank in 2008.

Het justitieonderzoek overviel minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA). Hij wil snel overleg met de stichting NLFI die namens de overheid de aandelen beheert. Tweede Kamerlid Roald van der Linde (VVD) vraagt om een debat.

De koersval was zo hard omdat duidelijke informatie over de reikwijdte van het onderzoek ontbreekt. Woordvoerders van het Openbaar Ministerie en van ABN Amro konden of wilden geen details geven. Beleggers zijn bang voor een ‘superboete’ à la de schikking van 775 miljoen euro die ING vorig jaar heeft getroffen met justitie na vergelijkbare verdenkingen. Verder dreigen hoge extra controlekosten bij ABN Amro. Banken moeten weten wie hun klanten zijn en hoe ze aan hun geld komen.

De aandelen van ABN Amro kelderden donderdag met ruim 12 procent. Het totale verlies aan waarde was 2,1 miljard euro.

Is dit inderdaad een nieuwe witwasaffaire à la de ING die tot boze politieke reacties leidde, de een na hoogste bestuurder zijn functie kostte en het vertrouwen in de financiële wereld een nieuwe knauw gaf?

Lees meer over de witwasaffaire bij ING: Poortwachter ING hield zijn ogen gesloten

Het Openbaar Ministerie is in actie gekomen na aangifte door de De Nederlandsche Bank, die toezicht houdt op de banken. ABN Amro is zelf woensdag geïnformeerd en maakte het onderzoek donderdagmorgen bekend. De parallellen met ING dringen zich op. ABN Amro heeft geen of te weinig onderzoek naar klanten gedaan, zegt het Openbaar Ministerie. De bank heeft verder over een langere periode ongebruikelijke (lees: potentiële witwas-) transacties niet bij justitie gemeld en niet tijdig ‘foute’ klanten de deur gewezen.

In het ING-onderzoek wist het OM vier concrete witwaszaken uit te diepen. Verder bleek dat ING intern de zaken niet wilde aanpakken. Toen zat er tussen het begin van het onderzoek en de schikking een periode van bijna tweeëneenhalf jaar. De brede formulering van het OM kan duiden op een onderzoek naar structurele tekortkomingen in plaats van opsporing van dubieuze klanten.

Forse duikeling aandeel

ABN Amro moest dit jaar tweemaal opbiechten dat er intern bij de klantendossiers ernstige manco’s waren. De bank huurde vierhonderd medewerkers extra in bovenop de duizend die de klantendossiers al naliepen. De dubbele biecht kwam als een verrassing. Na de ING-schikking had minister Hoekstra geprobeerd de Kamer gerust te stellen. De Nederlandsche Bank had bij meerdere banken tekortkomingen geconstateerd in hun anti-witwasmaatregelen en dat, soms met een sanctie, afgehandeld.

Meer dan pikant

Het onderzoek bij ABN Amro brengt opnieuw een grote, ook internationaal actieve en bekende Nederlandse bank in opspraak. De ING-affaire vorig jaar viel, in de tijd, bijna samen met een internationaal witwasschandaal bij Danske Bank, een grote Deense bank. In dat kader is het meer dan pikant dat het OM nu spreekt over mogelijke overtredingen over een langere periode. Gerrit Zalm, die tot eind 2016 ABN Amro leidde, werd eerder dit jaar als commissaris benoemd bij Danske Bank. De Denen wilden daarmee het vertrouwensherstel bespoedigen.

Het onderzoek brengt Hoekstra in een lastig parket. Hij is bij ABN Amro formeel een aandeelhouder op afstand. De aandelen die de staat bezit, worden beheerd door de stichting NLFI. Maar hij is ook medeverantwoordelijk voor de naleving van de financiële wetgeving. En bovendien: hij heeft de beslissende stem bij de opvolging van de huidige bestuursvoorzitter Kees van Dijkhuizen. De ABN Amro-topman heeft medio juni zijn vertrek aangekondigd als zijn contract volgend jaar april afloopt.

Rondom Zalms aftreden en de benoeming van Van Dijkhuizen was er een machtsstrijd in de top, die begin 2018 tot het vertrek leidde van president-commissaris Olga Zoutendijk. Haar opvolger was de bancaire veteraan Tom de Swaan. Hij moet nu Van Dijkhuizen rugdekking geven en tegelijkertijd diens opvolging voorbereiden.

Tijdlijn gebrekkig klantentoezicht

ABN Amro moet van DNB 100.000 vermogende klanten in Nederland opnieuw doorlichten, omdat het toezicht haperde. „Dat was voor ons reden om te zeggen: we beperken het onderzoek en een nieuwe aanpak niet alleen tot het onderdeel private banking, we doen de hele bank”, zei hoofd compliance Gwendolyn van Tunen later in het FD.

DNB legt ABN een boete van 625.000 euro op vanwege gebrekkige controle op klanten in Dubai. Negen werknemers worden ontslagen, tachtig klanten geweerd. In 2005 kreeg ABN ook al een boete vanwege falend toezicht bij de afdeling in kwestie, toen in de VS: 80 miljoen dollar.

Volksbank, eigenaar van onder meer SNS, ASN en Regiobank, moet een boete van 500.000 euro betalen vanwege het niet melden van zeven verdachte transacties.

ABN Amro kondigt aan nauw met fiscale opsporingsdienst Fiod te gaan samenwerken, om verdachte transacties beter op te sporen. Beide organisaties ruilen tijdelijk werknemers uit.

Trouw meldt op basis van de Panama Papers dat ABN niet heeft opgetreden nadat de bank signalen kreeg over mogelijk witwassen door klanten van de Belgische tak. ABN wil desgevraagd niet reageren.

Branchegenoot ING treft een schikking van 775 miljoen euro met het OM vanwege gebrekkig toezicht. Klanten konden jarenlang rekeningen gebruiken voor „criminele activiteiten”.

NRC meldt dat de naam van ABN opduikt in een grote Russische witwasaffaire. De bank zegt niet te willen reageren op verhalen over individuele klanten.

Rabobank krijgt van DNB een boete van 1 miljoen euro omdat de bank tussen 2014 en 2016 klantdossiers niet op orde had.

ABN Amro trekt 85 miljoen euro uit om de afdeling die verdachte transacties moet opsporen (CDD) te versterken. De bank is vastberaden de „samenleving te beschermen voor de gevaren van witwassen en terrorismefinanciering”, aldus topman Kees van Dijkhuizen.

DNB berispt Triodos Bank vanwege gebrekkig toezicht op klanten. Van concrete probleemgevallen was volgens de bank geen sprake.

Het kabinet komt met een nationale aanpak witwassen. ABN Amro-topman Van Dijkhuizen toont zich blij met dat plan. „Dit gaat ons zeker helpen om de samenleving veiliger te maken”.

ABN Amro zet opnieuw 114 miljoen opzij om de afdeling CDD te versterken. Van Dijkhuizen laat doorschemeren dat, ondanks al die verbeteringen, „sancties, zoals aanwijzingen en boetes” van toezichthouders tot de mogelijkheid behoren.

Verschillende Nederlandse banken, waaronder ABN, kondigen aan dat ze onderzoeken of ze een gezamenlijke organisatie kunnen optuigen om verdachte betalingen op te sporen. Van Dijkhuizen: „De strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering heeft bij ons zeer hoge prioriteit.”

 

Correctie (26/9): In een eerdere versie van dit artikel werd Tweede Kamerlid Roald van der Linde ten onrechte Ronald genoemd.