Het bevrijdingsconcert in Normandië moest groot, groter, grootst

75 jaar Bevrijding Een bevrijdingsconcert op het strand van Normandië, dat wilde stichting Peace de Resistance. Het concert kwam er nooit en het budget van 1,3 miljoen euro is op. Hoe ging het mis? En waar is het geld gebleven?

Een groot bevrijdingsconcert in Normandië kwam er nooit, maar 1,3 miljoen euro budget is op. De man op de foto komt niet in het verhaal voor.
Een groot bevrijdingsconcert in Normandië kwam er nooit, maar 1,3 miljoen euro budget is op. De man op de foto komt niet in het verhaal voor. Foto Jonathan Brady / PA Images / HH

Zijn opa, Sam Ritmeester, moest altijd huilen bij liedjes van Vera Lynn. Dan kwam de oorlog terug. Ritmeester landde in 1944 met de Prinses Irene Brigade in Normandië. Toen kleinzoon Michiel Florusse in 2016 het plan bedacht voor een bevrijdingsconcert in Normandië, dacht hij aan zijn opa, en aan Vera Lynn.

„Ik wilde haar in ons comité van aanbeveling”, zegt Florusse. Hij vond de oorlogszangeres via een bakker in een Engels dorp. The Forces Sweetheart was honderd geworden en in de krant stond een artikel over de bakker die Lynn een taart had gebracht. „Ik heb hem gebeld, en zo kreeg ik het telefoonnummer van haar dochter.”

Florusse (49) komt uit de evenementenbranche. Zijn drijfveer voor het concert was de herinnering aan zijn opa en de andere veteranen. „Bovendien wilde ik weleens iets meer doen dan feestjes organiseren.” Hij richtte de stichting Peace de Resistance op voor het concert op een invasiestrand, op 6 juni 2019, de dag dat 75 jaar geleden de bevrijding van Europa begon.

Het concert kwam er nooit, bleek eerder deze week. Zijn stichting is sinds vorige week failliet en het budget van 1,3 miljoen euro is op. Dat geld kwam van het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg (vfonds). Dit fonds – dat jaarlijks miljoenen ontvangt van Nederlandse loterijen – financiert herdenkingen rond 75 jaar Vrijheid.

Hoe ging het mis? En waar is dat geld gebleven? NRC deed onderzoek.

De dromenbouwer

Michiel Florusse kreeg in 2017 een helpende hand bij het organiseren van het concert van Ilco van der Linde. Ze kennen elkaar uit de festivalwereld. Van der Linde (55) noemt zich dromenbouwer en toekomstarchitect. Een lange man met lange, zilvergrijze haren. Charismatisch spreker ook, met een groot netwerk.

Hij maakte naam met gesubsidieerde evenementen, voor vrede, voor respect en tegen aids. Als hij in 2017 een koninklijk lintje krijgt, zegt de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan: „Alles wat jij aanraakt, wordt groot en goed.”

In april 2017 hebben Florusse en Van der Linde een brainpicking-sessie, blijkt uit de interne documenten die NRC heeft. Een maand eerder stond Van der Linde bij de Tweede Kamerverkiezingen voor de PvdA op plek 19. De partij haalde negen zetels, waardoor hij zijn handen vrij heeft voor een nieuwe uitdaging: het betrekken van jongeren bij de herdenking van 75 jaar Vrijheid.

Van der Linde denkt groot, groter, grootst. Het moet niet één concert worden, maar twee. Op de dag dat 75 jaar geleden de oorlog eindigde, 8 mei 2020, komt er ook een Liberty Concert met 100.000 bezoekers in Berlijn. Tussen de concerten door worden tienduizenden jongeren in Europa gemobiliseerd met debatten over vrede en vrijheid, Liberty Talks.

Geld nodig

Daarvoor is geld nodig. Van der Linde belt zijn partijgenoot Ton Heerts, bestuurder bij het vfonds en voorzitter van de MBO-Raad. Heerts en vfonds-voorzitter Robert Croll, rechter in Gelderland, zijn enthousiast. Croll: „Wij wilden twee concerten. Alleen Normandië, daar was ik niet zo in geïnteresseerd. Met Berlijn erbij was er een lijn te trekken, de Liberation Route Europe, die wij ook steunen.”

Het vfonds gaat in het najaar van 2017 akkoord met het „bevlogen en ambitieuze plan”. Het fonds zal voorfinancieren. Een gewone subsidie zit er niet in, want de stichting voldoet niet aan de subsidievoorwaarden.

De initiatiefnemers schakelen voor Normandië een ervaren externe producent in, Rob de Vries. Hij ontwerpt een tweedaags programma. De eerste dag is ingetogen en mikt op een ouder publiek. De tweede dag wordt feestelijk, voor jonge mensen, met een concert met internationale popsterren.

Het kost geld. De twee concerten en het mobiliseren van de jeugd zijn begroot op 30,5 miljoen euro. Het meeste geld moet uit de verkoop van tickets komen. De aanloopkosten draagt het vfonds, dat eist dat er ook andere sponsoren komen.

Ilco van der Linde mikt hoog. Maar de beroemdheden op zijn wensenlijst – Steven Spielberg, Jeff Bezos (Amazon), Sir Richard Branson (Virgin) – bereikt hij niet. Zijn zoektochten – en die van drie ingehuurde sponsorfinders – naar andere potentiële donoren leveren geen geld op. Zijn berichten zijn desondanks juichend. Zoals in december 2017, als Van der Linde vanuit Washington bericht: ‘Facebook is in!! Read it again. Facebook is f**ing in!!

Vijftig reizen

Ondertussen wordt 100.000 euro uitgeven aan vijftig reizen. Florusse maakt een uitstapje naar Wenen waar hij een handelaar in bitcoins zegt te hebben ontmoet die uiteindelijk toch maar geen sponsor wordt. Van der Linde neemt op enkele reizen vriendin en dochter mee. Het heeft niets extra’s gekost, zegt hij. „En niemand had er ook maar enigszins moeite mee.”

Dat hij drie keer naar Los Angeles vliegt, waar zijn vriendin woont, is ook om sponsors te zoeken. „Daar lopen op de vierkante kilometer heel veel meer miljonairs rond dan in Nederland.” Overigens is hij „extreem scherp op overdreven luxe”. Van der Linde: „Ik zit altijd in krappe stoelen, simpele hotels en eet bescheiden.”

Privé en zaken lopen vanaf het begin door elkaar. Als ze kantoorruimte nodig hebben, huren ze die voor 12.000 euro in een pand van Ilco van der Linde. Een familielid van Michiel Florusse prijkt op de begroting voor 5.000 euro, als storyteller. Het is niet uitbetaald, zegt Florusse.

Eind 2017 wordt vfonds-bestuurder Ton Heerts opnieuw ingeschakeld door Van der Linde, nu in een poging geld los te krijgen van de Bertelsmann Stiftung, een goededoelenorganisatie in Duitsland. Heerts kent bestuursvoorzitter Aart Jan de Geus, voormalig minister van sociale zaken en werkgelegenheid, en mailt hem. De Geus mailt terug dat hij geen „link” ziet.

Het vfonds krijgt daarna te horen dat zestig founders for freedom 1,5 miljoen euro gaan bijdragen. Daarvan is 200.000 euro „reeds gerealiseerd”, staat in een bericht aan het fonds. Het zou betaald zijn door acht personen, onder wie vastgoedmiljonair Cor van Zadelhoff. Die zegt desgevraagd: „Die 25.000 euro hebben ze nooit gekregen omdat ze de afspraken niet nakwamen. Ik heb er niks mee te maken en wil er niks mee te maken hebben.” De 200.000 euro komt er niet.

Twijfels in herdenkingsland

Begin 2018 zijn er twijfels in herdenkingsland. Onder meer bij Jan van Kooten, directeur van het Nationaal Comité 4 en 5 Mei. Van Kooten: „Ik heb tegen Ilco van der Linde en Michiel Florusse gezegd dat hun plan erg ambitieus was.” Hij vraagt zich ook af of Nederland zoiets wel moest organiseren op de stranden van Normandië. In Frankrijk regelt Parijs immers alles, zeker zo’n historische dag als de herdenking van de invasie. „Dat heb ik ook tegen het vfonds gezegd.”

Intern is er ook kritiek. In maart 2018 sturen vier ingehuurde managers, onder wie producer Rob de Vries, een e-mail naar Van der Linde en Florusse. Veertien maanden voor D-day is de situatie „nijpend”. Er is geen vergunning van de Franse overheid, geen vastomlijnd programma, geen budget. Het project is in „groot gevaar”.

Eind maart 2018 gooien Van der Linde en Florusse de plannen om. Nu mikken ze enkel nog op „de doelgroep young en young at heart”. Het klassieke veteranenprogramma is geschrapt. Florusse zegt in een vergadering: „De veteranen worden genoeg bediend all-over Normandië.”

Blijft over een concert voor 75.000 jongeren op invasiestrand Sword Beach met wereldsterren en top-dj’s. Volgens het plan worden miljoenen mensen bereikt via tv-uitzendingen in tientallen landen en live-streaming op internet.

Het vfonds blijft geld overmaken aan de stichting, ook na een negatief adviesrapport van de voormalig commandant der landstrijdkrachten Mart de Kruif. Die waarschuwt op 5 juni 2018 dat het aangepaste plan voor Normandië „gewaagd” is en een deugdelijke onderbouwing mist. „Dit is een hoog risico.”

De Kruif signaleert in een projectschets van „drie kantjes” geen garanties van autoriteiten, geen bevestiging van een artiestenbureau, geen harde toezeggingen van andere sponsoren. Het programma voorziet in een flypast van drie straaljagers, maar daar is met de luchtmacht niets over geregeld. En dan is er de politieke gevoeligheid dat Nederlanders in Frankrijk een feestje bouwen op zo’n herdenkingsdag.

Het vfonds laat Van der Linde en Florusse 8 juni 2018 hun nieuwe plan presenteren in Frankrijk. Het duo meldt in een persconferentie dat hun „stichting zonder winstoogmerk” het vrijheidsconcert gaat organiseren. Er worden namen genoemd van artiesten als Coldplay en Sting. Franse media melden vervolgens dat artiesten van niks weten. De stichting reageert: „De genoemde namen zijn slechts hypothetisch. Het kunnen deze artiesten of andere zijn.”

Op de foto met Sting

Achter de schermen loopt het ondertussen fout. Mojo Concerts (dat ook de boekingen doet voor Pinkpop) is afgehaakt. „Te veel ruis op de lijn”, mailt Mojo. Een projectmanager vertrekt uit onvrede en de kritische externe producer Rob de Vries moet weg. Hij zou geen concrete resultaten hebben geboekt. Zijn openstaande rekening wordt alleen betaald als hij „geen negatieve berichtgeving over het project of de organisatie” verspreidt, staat in zijn ontslagbrief.

Florusse was „een amateur” die niet luisterde naar experts als Mojo, reageert De Vries. Hij kwam met de onmogelijkste ideeën, zoals een ontbijt met 20.000 mensen op het invasiestrand. Van der Linde was vooral druk met zichzelf. „Hij wilde reizen en het liefst op de foto met Sting en andere topartiesten. Hij is een manipulatief persoon.”

Sfeerimpressie van hoe het Liberty Concert op 6 juni er volgens een van de eerste ideeën had moeten uitzien. Illustratie BigVis

Hun plannen? Gebakken lucht, zegt hij. Ze presenteerden artiesten die nog niet geboekt waren, zeiden dat er een vergunning was terwijl die er nog niet was, en maakten vruchteloze reizen om sponsors te vinden. „Geen kwartje kwam er binnen. Het vfonds, dat als enige geld in hun dromen gestopt had, controleerde dat niet. Ik noem het onverantwoord.”

Juli 2018 is er dan toch twijfel bij het vfonds. De initiatiefnemers krijgen de opdracht een nieuw plan te maken, met meer aandacht voor herdenking. Aanleiding is de kritiek van Britse veteranen. Die willen niet dat er gedanst wordt op de plek waar doden en gewonden vielen. Britse tabloids en Fox News brengen het bericht. De Facebookpagina van de stichting vult zich met verwensingen. De dochter van Vera Lynn wil dat de naam van haar moeder geschrapt wordt op de website van de stichting.

McCartney niet beschikbaar

Eind juli ligt er een nieuw plan, het derde alweer. Op het strand komt alsnog een ingetogen herdenking met een „kippenvelopwekkende finale”. Gedanst wordt nu in het centrum van de stad Caen. Het concert blijft ambitieus: 40.000 betalende jongeren en een rij internationale sterren, onder wie Sting en Coldplay. Paul McCartney is „niet beschikbaar”, meldt het projectboek.

Ook dit plan is „niet voldoende”, schrijft het vfonds aan Van der Linde. „Terug naar de tekentafel.” Van der Linde reageert boos: als het fonds dat vindt dan dient maar afscheid genomen te worden van de stichting. De stichting blijft - het is Van der Linde die vertrekt nadat het vfonds eind juli het vertrouwen in hem opzegt. „Hij was onvoldoende in staat tot samenwerken”, verzucht voorzitter Robert Croll. „Het vfonds durfde niet meer groot te denken”, zegt Van der Linde.

December 2018 zet het fonds uiteindelijk de geldstroom naar de stichting stop. Voorzitter Croll: „We hebben te lang te veel vertrouwen gehad. We hadden eerder tegen Van der Linde en Florusse moeten zeggen: exit, einde oefening, klaar uit en afgelopen.”

Het fonds kreeg nooit een „heldere, betrouwbare rekening en verantwoording” van de stichting. Een extern bureau onderzoekt nu of de toetsing van subsidieaanvragen „aanscherping behoeft.” De laatste 50.000 euro is niet uitbetaald in afwachting van een financiële verantwoording.

Het geld van de stichting is op. Waar het bleef? Bij Van der Linde en Florusse – hun eigen bedrijven ontvingen samen zo’n vier ton – en bij bedrijven en relaties uit hun netwerk, die opdrachten kregen. Veel ging ook op aan reizen en aan overhead.

Het geld ging eveneens naar Ruben van Zwieten (36) - dominee, zakenman en sinds medio 2018 voorzitter van de stichting. Hij huurde zichzelf in als „parttime CEO”. In de begroting van de stichting staat hij voor 105.000 euro. Van Zwieten zegt „30.000 euro en een beetje” te hebben ontvangen.

Zonder concert lijdt iedereen gezichtsverlies en daarom sleutelt Michiel Florusse vanaf eind 2018 alsnog een programma in elkaar voor Normandië. Hij wordt geholpen door Van Zwieten die weer in het vliegtuig naar de VS stapt, op kosten van de stichting. Opnieuw levert het niets op.

De droom van de kleinzoon van Sam Ritmeester eindigt 5 juni 2019 in een bescheiden tent naast Sword Beach. Daar luisteren driehonderd mensen naar de vervangers van Sting en Coldplay: een Limburgs operaduo, een doedelzakband en het Amsterdamse trio Zazí, dat héél mooi We’ll meet again van Vera Lynn zingt.

Een aantal artiesten en leveranciers is tot op heden niet betaald.

„We zijn woedend”, zegt Sabien Bosselaar van Zazí. Ze deed mee omdat ze het doel mooi vond, maar ook omdat verteld werd dat de financiën op orde waren. Ze schoten hun reiskosten zelf voor en wachten nu al drie maanden op hun gage.

Zazí vroeg om betaling, maar telkens waren er „smoesjes”. Op het laatst nam de stichting geen aangetekende brieven en telefoontjes meer aan. „Zo’n dominee Van Zwieten, hoe kan die nog rustig slapen als hij dit soort acties uithaalt?”

Reageren? onderzoek@nrc.nl