Opinie

De strijd tegen drugs loopt uit op legalisatie

De Rechtsstaat

Na de moord, de bloemenzee, de gestreken vlaggen, het lonken naar Italië, de halfwas ‘antidrugsbrigade’, het inschakelen van de AIVD, het wijzen naar gebruikers etc., is de mist wel opgetrokken. Er staat een olifant in de kamer – en ook al een poosje.

Gaan we verder oorlog tegen drugs voeren, of is ‘ermee leven’ ook al een goed resultaat? Veel verweer heeft een open democratische rechtsstaat immers niet tegen absoluut kwaadwillenden. Behalve dan de belofte van orde en stabiliteit. Dat is ook de paradox: grote criminaliteit die profijtelijk wil zijn, is even gebaat bij rust als de samenleving zelf. Liquidaties verstoren ook het businessmodel van criminelen. De moord op advocaat Wiersum was van een totale roekeloosheid en een opvallend gebrek aan berekening.

Zo’n wandaad is een aanslag op de rechtsstaat. De minister heeft van schrik de strijd tegen deze criminaliteit prompt geherdefinieerd als een veiligheidskwestie, waar de AIVD aan te pas moet komen. Drugshandel is aldus officieel ‘erger’ verklaard dan mensensmokkel, wapenhandel, milieucriminaliteit, witwassen, fraude of corruptie. De afwikkeling van die ene zaak met Nabil B. en zijn vijftien medeverdachten is nu een symbool van de vitaliteit van de rechtsstaat. De inzet is verhoogd. Ik kan het volgen, maar het dreigt ook het zicht op de olifant te belemmeren.

Opvallend was vorige week het pessimisme. Of bijvoorbeeld de premier maar wilde bevestigen dat ‘wij’ de baas zijn, niet ‘zij’. Onmogelijke vraag – over de criminaliteit is de overheid immers per definitie niet ‘de baas’. Het enige wat de staat kan, is passend antwoorden, terugdringen, beheersen, zo mogelijk voorkomen en vergelden waar het kan. Dat vraagt dus bij incidenten ook om niet al te grote woorden. ‘Inzet van de AIVD’ en een ‘anti-drugsBrigade’ scheppen dan verwachtingen. Maar van wat?

Het is een ‘gecompliceerd probleem’, hoorden we Rutte zeggen. De politie is onder zijn verantwoordelijkheid min of meer succesvol genationaliseerd, de bestrijding van de zware criminaliteit is echter achtergebleven. Te weinig recherche, tekort aan specialisten, aan etnische agenten, te weinig ‘integrale’ handhaving – door fiscus, gemeente, kadaster, politie, OM, kinderbescherming, UWV, huisvesting, etc. Dat komt toch voor rekening van de kabinetten-Rutte, die sterk bezuinigden.

Als je dan opeens belooft te escaleren, moet je weten waar je heen wil. Daar proef ik onzekerheid. De beste kansen op bestrijding zouden zitten in de miljoenenopbrengst. Dat is tot nu toe evenmin succesvol geweest. Nederland weet op een drugsomzet van 3,5 miljard euro 80 tot 90 miljoen af te pakken. Dat is niet meer dan ‘snijverlies’, vond advocaat-generaal Joep Simmelink vorig jaar al. Hij concludeerde dat het „nooit zal lukken om met strafrechtelijke middelen wezenlijke invloed te hebben op de drugsmarkt”.

Moeten we drugs dan maar legaliseren? Als we de ‘Wickersham-criteria’ toepassen, genoemd naar het rapport over de drooglegging in de VS uit 1931, dan komt dat moment nabij. Handhaving is dan zinloos als er geen draagvlak meer is: zóveel mensen zijn gebruiker dat een verbod ongerijmd is geworden. Idem, als handhaving onbedoelde, ernstig negatieve gevolgen heeft. En als handhaving zo’n inspanning kost dat die redelijkerwijze niet meer van de staat gevraagd kan worden. Met cannabis heeft inmiddels bijna een kwart van de bevolking ervaring; vijf procent gebruikt regelmatig. Coke is veel exclusiever: 0,7 procent van de bevolking gebruikt regelmatig, 5,4 procent ‘ooit’. Cannabis lijkt me dus maatschappelijk geïntegreerd, coke nog niet. Of de strijd tegen drugs kansrijk genoeg is om er ook met zelfvertrouwen in te blijven investeren, begint evenzeer een vraag te worden. Hoeveel kilo’s er ook werden vernietigd, hoeveel verdachten er werden bestraft, het had tot nu geen enkele invloed op de prijs, het aanbod of de vraag. Handhavers als Simmelink vinden dat ze ‘dweilen met de kraan open’. Drugsgebruik is kennelijk aanvaard, alleen de handel en distributie zijn verboden. Dat blijft ongerijmd. En dat wordt niet anders als de AIVD wordt ingezet, of een nieuwe brigade. Wel duurder. Het drugsdossier zit muurvast.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.