Impeachment: principe of strategie?

Pelosi’s afweging Het Oekraïne-telefoontje geeft Huis-voorzitter Pelosi nu wél genoeg aanleiding voor een afzettingsprocedure.

Nancy Pelosi kondigde dinsdag een onderzoek naar mogelijke afzetting van de president aan.
Nancy Pelosi kondigde dinsdag een onderzoek naar mogelijke afzetting van de president aan. Foto JIM LO SCALZO/EPA

Maandenlang gonsde het i-woord in Washington, eigenlijk al direct nadat de Democratische Partij in november de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden had behaald. Al die maanden leek partijleider, speaker Nancy Pelosi, eigenhandig alle pogingen in de richting van impeachment, de procedure die uiteindelijk kan leiden tot afzetting van de president, te smoren. Dinsdagmiddag stapte zij zelf achter het spreekgestoelte om de Amerikanen te vertellen dat de Democraten een impeachment-onderzoek naar de president willen lanceren. Wat heeft haar van mening doen veranderen?

Tot dinsdag was de positie van Pelosi steeds: ‘impeachment’ is een onvoorspelbaar proces, zeer impopulair bij de Amerikaanse bevolking, een splijtende kwestie in een toch al verdeelde samenleving, en in de recente geschiedenis heeft het rampzalig uitgepakt voor de partij die zo een president (Bill Clinton in 1998-99) probeerde af te zetten. Laten we Trump liever bij de presidentsverkiezingen van 2020 in het stemhokje verslaan, vond zij.

Dat ze nu toch de eerste stap zet, kan drie redenen hebben: een morele, een partijpolitieke en een strategische – of een combinatie daarvan.

‘Verraad aan ambtseed’

Dat president Donald Trump de president van Oekraïne heeft gebeld om te vragen of hij presidentskandidaat Donald Trump wil helpen belastende informatie te verzamelen over diens belangrijkste Democratische rivaal voor de verkiezingen van 2020, kan Pelosi zo hebben geschokt dat zij geen andere mogelijkheid zag. Dinsdag noemde zij Trumps handelwijze „verraad aan de ambtseed, verraad aan de nationale veiligheid en verraad aan de integriteit van onze verkiezingen”.

Het kan ook zijn dat Pelosi pas in deze casus voldoende aanknopingspunten zag om het waagstuk van afzetten aan te gaan. Het is een beperkte kwestie, anders dan het breed uitwaaierende onderzoek naar mogelijke samenzwering tussen de Trump-campagne en Rusland bij de vorige presidentsverkiezingen. Dit valt in één zin aan kiezers uit te leggen: onze president roept de hulp in van een buitenlandse mogendheid om zijn politieke tegenstanders te verzwakken en hij gebruikt de minister van Justitie als handlanger.

Lees ook het profiel over Nancy Pelosi van vorig jaar

Maar er is ook de mogelijkheid dat Pelosi een strategische stap heeft gezet die meer bedoeld is voor gebruik binnen de Democratische Partij dan om Trump daadwerkelijk af te zetten. De politieke situatie is dat dit toch niet zal gebeuren zolang er een Republikeinse meerderheid in de Senaat is.

Al sinds november zwol de roep om impeachment van Trump aan. Zolang dit beperkt bleef tot de meest druistige en linkse elementen, wist Pelosi de aanvechting onder haar partijgenoten in bedwang te houden. Het nieuws over het Oekraïne-telefoontje is binnen een week doorgerold van een vaag bericht naar een complete reconstructie, mede door de telkens bijgestelde verklaringen van Trump zelf en de officiële gespreksnotities van het telefoontje die woensdag werden vrijgegeven. Ook meer vooraanstaande Democraten, Pelosi’s naaste collega’s en presidentskandidaten, pleiten nu voor ‘impeachment’. Zeven pas gekozen, gematigde afgevaardigden uit Trump-gezinde districten schreven een opiniestuk om voor afzetting te pleiten, ook al bezorgt dit henzelf electorale problemen. Het object van Trumps telefoontje, Joe Biden, zei dat ‘impeachment’ de enige optie was als de president bleef weigeren het Congres te informeren. Zo werd de speelruimte voor Pelosi kleiner en kleiner.

Manoeuvreerruimte

Nancy Pelosi is de grote strateeg van haar partij. En het laatste wat een strateeg wil, is gebrek aan manoeuvreerruimte. Met haar besluit van dinsdag heeft zij het speelveld weer opengegooid. Maar zij heeft het woord ‘impeachment’ wel voorzien van een beperkend achtervoegsel: impeachment-onderzoek.

Lees ook: Impeachment is bovenal een politiek proces

Hiermee zijn we beland op nieuw terrein. Pelosi heeft gezegd dat de reeds lopende onderzoeken naar Trumps gedragingen, zijn campagne en zijn vastgoedbedrijf – op dit moment ingesteld in liefst zes commissies van het Huis van Afgevaardigden – zullen voortgaan in het kader van impeachment. Ze heeft niet gezegd wanneer de onderzoeken afgerond moeten zijn.

Voor de Democraten betekent het dat hun kandidatenrace onvermijdelijk nog meer in het teken zal komen te staan van Trump – en dat terwijl ze de midterm verkiezingen juist hebben gewonnen door de president goeddeels te negeren en maatschappelijke kwesties centraal te stellen.

Voor Trump betekent dit dat hij zichzelf een nieuw onderzoek naar zijn integriteit op de hals heeft gehaald, een paar maanden na het Rusland-onderzoek.

In Amerikaanse media wordt de mogelijkheid opgeworpen dat Trump in zijn handen wrijft omdat hij de Democraten richting impeachment heeft gedwongen. Daar zit veel speculatieve projectie bij over de bij conflicten gedijende Trump, de aanvaller, de dwangmatige winnaar. Voorlopig getuigen zijn eerste reacties vooral van een noodzaak tot verdediging. Hij stuurde verschillende tweets rond om te onderstrepen dat hij president Zelensky niet heeft gechanteerd met de mogelijkheid om Oekraïne Amerikaanse hulp te onthouden. Het telefoongesprek, twitterde Trump, was „perfect”.

Commentaar opinie 17

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Impeachment van Trump: slimme tactiek of politieke zelfmoord?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.