Burgemeester Peter den Oudsten neemt eind september afscheid als burgemeester van Groningen.

Foto Kees van de Veen

Burgemeester Peter den Oudsten: ‘Shell moet zich aan de toekomst van Groningen binden’

Peter den Oudsten Het bedrijfsleven moet investeren in de streek, stelt burgemeester Peter den Oudsten. „Shell, zet een paar miljard opzij om hier de waterstofeconomie echt aan te jagen.”

„Wel goed.” Slechts twee woorden heeft Peter den Oudsten (67, PvdA) nodig om terug te blikken op zijn tijd als burgemeester van de stad Groningen. Het is de kenmerkende nuchterheid van het noorden die schuilgaat in het antwoord. Het noorden dat hij zo goed kent als burgemeester van Leeuwarden (waarnemend, 1998-1999), Meppel (2001-2005) en Groningen (2015-2019). Deze week gaat hij met pensioen.

Den Oudsten neemt afscheid als tiende en laatste PvdA-burgemeester van een stad die sinds 1951 bestuurd werd door sociaal-democraten. VVD’er Koen Schuiling, oud-wethouder in Groningen en nu burgemeester van Den Helder, volgt hem op. Den Oudsten: „Dit is de derde gemeente met een langdurige PvdA-traditie waarbij ik werd opgevolgd door een burgemeester van een andere partij.” Zo erg is dat niet, zegt hij. „De kleur van de partij is minder belangrijk. De burgemeester als neutrale betrouwbare functionaris wint aan kracht.”

Lees ook het profiel van Koen Schuiling

Toen Den Oudsten in 2015 aantrad, belandde hij midden in de problemen rondom de gaswinning. Al in 2015 sprak hij zich uit voor een parlementaire enquête naar die gaswinning. Afgelopen voorjaar stemde de Tweede Kamer er unaniem mee in.

Waarom wilt u zo graag een parlementaire enquête?

„De langdurige problemen met aardbevingen hebben geleid tot een traumatische ervaring. Men voelt hier dat het land zich er te weinig van aantrekt, terwijl Nederland er tot nu toe 417 miljard euro aan heeft verdiend. Stel je even voor hoe draconisch hoog dat bedrag is en hoe lang wij over compensatie hebben moeten onderhandelen. Daar voelen de Groningers zich het slachtoffer van.

„Als je relaties en vertrouwen wilt herstellen, moet je met elkaar door dat trauma heen. Daar is een parlementaire enquête een instrument voor. Kijken waar het mis is gegaan, dat erkennen, en van daaruit iets opbouwen.”

Wat zou de belangrijkste vraag moeten zijn voor die enquête?

„Alle feiten en details moeten boven tafel komen. Mensen moeten kunnen aanwijzen dat er fouten zijn gemaakt, dat informatie is achtergehouden, bewust of onbewust. En dan moeten het kabinet en de grote oliemaatschappijen hun verantwoordelijkheid nemen over hun rol in het verleden. Excuses van het kabinet helpen daarbij, maar die waarheidsvinding is heel belangrijk.”

Heeft u de stad Groningen de laatste jaren bewust buiten de publiciteit gehouden uit vrees voor het stigma ‘aardbevingsgemeente’?

„We hebben in de publiciteit niet het voortouw genomen. Vooral omdat het epicentrum van het aardbevingsgebied niet in de stad ligt. Alle pers, alle aandacht ging naar Loppersum, Zeerijp, Appingedam. Dat is logisch, want daar speelt het zich af. Tegelijkertijd is het vrij onverstandig om een stad als aardbevingsgemeente te profileren.”

Lees alles over de Groningse gaswinning

Waarom? Geeft een grote stad geen extra gewicht in de onderhandelingen met Den Haag?

„We zijn altijd solidair geweest met de aardbevingsgemeenten en hebben aan elke onderhandelingstafel gezeten. Maar we hebben hier ook een economie te draaien.”

Die economie groeit de afgelopen jaren, net als de stad. Bij uw aantreden zei u de arme kant van de stad een warm hart toe te dragen. Toch behoort Groningen nog steeds tot de gemeenten met het hoogste armoedecijfer. Hoe kan dat?

„Ik vind dat heel erg en ook pijnlijk. Maar hoe komt het? Als je in het centrum rondloopt, struikel je over de fietsen, hoor je allerlei talen. Je proeft een jonge sfeer, een studentenstad met ongeveer zestigduizend studenten. Banen waar je als lageropgeleide aan kunt deelnemen, worden in de studentenstad Groningen veelal opgevuld door studenten. Het noorden heeft een dunne economie.

„Als je hier rondloopt, krijg je niet snel een idee van een stad met een hele grote arme laag. Maar die is er wel. Met mensen die verder afdrijven van de arbeidsmarkt, die het moeilijk hebben omdat het veel energie kost om rond te komen zonder geld. Juist dat is de groep waar je je als overheid altijd sterk voor moet maken.”

Hoe dan?

In the end moet er ergens een betaalde baan zijn. En dat kan de gemeente niet alleen, daarvoor is een sterke economie nodig. Maar bepaalde groepen profiteren nauwelijks van de groeiende economie.”

Twee decennia was u ‘periferie-burgemeester’, burgemeester van steden die het economisch moeilijk hadden. Hoe zorgen deze gebieden ervoor dat ze niet achterblijven?

„Het zijn heel verschillende gebieden, maar waarom zijn al die steden zo arm? Omdat de steden altijd geforceerd ontwikkelingen op gang moesten brengen. Ondernemers vinden investeringen te risicovol en dan moeten overheden iets opstarten. Het ontbreekt in deze regio’s aan veel sterke en krachtige ondernemingen.

„Wat helpt, zijn goede verbindingen met andere economische centra in Nederland en Duitsland. Maar als je naar het ov-toekomstplan 2040 van staatssecretaris Van Veldhoven kijkt, zoek dan even het woord Groningen op. Komt er nauwelijks in voor. Geen Lelylijn of snellere verbinding. Onbestaanbaar. Er is onvoldoende aandacht om deze gebieden te betrekken bij de groei van het land.”

„Ik voer soms gesprekken met Shell. Ik denk namelijk dat het goed is als we hen blijven binden aan de toekomst van Groningen. Zij moeten laten zien dat ze echt wel iets voor Groningen willen doen. Tegen de directie van Shell heb ik wel eens gezegd: zet nou een paar miljard opzij om in Groningen de waterstofeconomie echt aan te jagen. Dan laat je aan de bevolking zien dat je serieus op een positieve manier wilt investeren in de ontwikkeling van dit gebied. Dat zou ik heel mooi vinden.”

Deze week werd bekend dat Shell onderzoek financiert naar de toekomst van Noord-Nederland. De gemeente Groningen is bereid om deel te nemen aan het comité dat het onderzoek gaat begeleiden. Dat leidde tot verontwaardiging onder burgers en regionale politiek.

„Ik vind het goed dat Shell zich oriënteert op de toekomst van Noord-Nederland, maar dan moeten ze wel boter bij de vis doen en via inspanningsverplichtingen een bijdrage leveren aan deze regio. Want we hebben investeringen van het bedrijfsleven nodig. Dat zijn de machtige jongens en die moeten zich opnieuw verbinden aan deze streek. Maar dan op een manier dat de bevolking echt geholpen wordt.”

Wat wilt u Groningen bij uw afscheid meegeven?

„We zijn een van de grootste gemeenten van Nederland. We behoren tot de topgemeenten van Nederland. Daar moeten we ons ook naar gedragen. Volwassen en zelfverzekerd.”

Correctie (26 september 2019): In de tweede zin van dit artikel stond de ontkenning ‘niet’, waardoor er het tegenovergestelde stond van wat bedoeld werd. Dat is hierboven aangepast.