De gevolgen van de orkanen Katrina en Rita in 2005. Zeespiegelstijging zal, in combinatie met stormen, „tot ernstige overstromingen leiden als de mens zich er niet tegen wapent”.

Foto Robyn Beck/AFP

Bij een IPCC-vergadering wordt ‘elke zin apart goedgekeurd’

Roderik van de Wal, klimaatwetenschapper In Monaco vergaderden klimaatwetenschappers en overheden onder druk. Roderik van de Wal is een van de hoofdauteurs van een deze woensdag verschenen rapport van het VN-klimaatpanel.

Roderik van de Wal heeft net snel iets gegeten en is weer op weg naar het congrescentrum Grimaldi forum in Monaco. Onder hoge tijdsdruk vergaderen klimaatwetenschappers hier al vier dagen lang met afgevaardigden van regeringen over een nieuw, verontrustend rapport van het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties. Van de Wal, in zijn dagelijks leven hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, heeft heel even tijd om te bellen. Het is maandag 23 september, half negen ’s avonds.

Lees het nieuws over het IPCC-rapport van deze woensdag: Zeespiegel deze eeuw 84 cm hoger bij stijgende uitstoot

„Het congrescentrum ligt twee meter onder zeeniveau”, zegt hij. Toepasselijk: het rapport gaat over de opwarming van de aarde en de ingrijpende gevolgen voor oceanen en de cryosfeer. De cryosfeer omvat de gebieden op aarde waar water voorkomt in de vorm van sneeuw, permafrost, zee-ijs of gletsjers. De stijging van de zeespiegel speelt in het rapport een prominente rol. Van de Wal is mede-verantwoordelijk voor het hoofdstuk hierover. Hij onderzoekt de zeespiegel en de invloed hiervan op de kusten.

Hoe loopt het?

„We vergaderen 12 tot 16 uur per dag. Van de vier dagen heb ik er twee amper gegeten.”

Waarover vergaderen jullie?

„De rapporten die het IPCC opstelt worden geschreven door wetenschappers. Ze schrijven ook de samenvatting voor beleidsmakers, die bij elk rapport verschijnt. Ik ben er dit keer een van de hoofdauteurs van. Overheden zijn bij die samenvatting betrokken. Ze moeten zich kunnen vinden in de tekst.”

Maar er is toch al eerder een versie van die samenvatting rondgegaan?

„Ja, in juni. Een samenvatting van 28 pagina’s. We kregen er 3.000 opmerkingen op. Die hebben we verwerkt. Maar toch komen hier in Monaco allerlei nieuwe punten op.”

Hoe werkt dat?

„We zitten met zo’n 500 mensen in een conferentiezaal en bespreken de samenvatting per zin. Wij als auteurs bieden een zin ter goedkeuring aan, en de afgevaardigden kunnen zeggen wat ze ervan vinden. Als we er niet uitkomen, worden de afgevaardigden met een paar auteurs weggestuurd om het op te lossen. Ze moeten dan met een alternatief komen. Dat wordt daarna opnieuw in de zaal besproken.”

Welke regeringen liggen dwars?

„Daar zeggen we niks over.”

Heeft u een voorbeeld van een aanpassing?

„We hadden een grafiek opgenomen met de verwachte zeespiegelstijging tot het jaar 2100. Maar er kwam het verzoek om het door te trekken naar 2300. We hadden die informatie al in ons hoofdstuk staan, dus het was een kleine moeite om het ook in de samenvatting te zetten. Er zijn grafici mee die dat zo aanpassen.

„Soms krijg je ook vragen waar je niks mee kunt, omdat er geen data zijn.”

Zoals?

„We kregen bijvoorbeeld de vraag of er bij de westkust van Afrika extra overstromingen gaan optreden deze eeuw. Er zijn geen betrouwbare data van dat gebied, dus kunnen we er niks over zeggen. Dat moeten ze dan accepteren.”

Zo’n getal gaat impact hebben. Dat is schrikbarend hoog!

 

Het IPCC stelt elke 5 à 6 jaar een overzichtsrapport op met de actuele stand van zaken op klimaatgebied, gebaseerd op de laatste wetenschappelijke kennis. Het vorige rapport stamt uit 2013.

Wat is er nieuw?

„Dat we de zeespiegelstijging doortrekken naar 2300 bijvoorbeeld. Als de uitstoot van broeikasgassen blijft toenemen, komen we op een stijging van rond de 4 meter uit. Zo’n getal gaat impact hebben. Dat is schrikbarend hoog! Als we de uitstoot snel weten terug te brengen, is het maar 1 meter. Alleen dat al is genoeg reden om het lage scenario na te streven.”

Maar 2300 is zo ver weg. Zegt dat de mensen wel iets?

„Dat denk ik wel.” Dan is Van der Wal even stil. „Dat zou wel moeten, vind ik.”

Zijn er nog andere nieuwe dingen?

„Helemaal nieuw is het niet maar er is meer aandacht voor extremen. Dan moet je denken aan zeespiegelstijging in combinatie met stormen. Dat zal deze eeuw veel vaker extreem hoge waterstanden geven, en kan tot ernstige overstromingen leiden als de mens zich er niet tegen wapent.

„Dan heb je ook nog dat de oceanen aan het verzuren zijn, doordat ze CO2 opnemen. Dat trekt minder de aandacht, en nieuw is het ook niet, maar het is in mijn ogen een niet te onderschatten probleem.”

In dit rapport staan jullie ook stil bij hittegolven in zee. Dat kwam in het vorige rapport amper aan bod.

„Dat is inderdaad een nieuw dingetje. De waarnemingen en het begrip ervan zijn echt verbeterd de laatste vijf jaar. Hittegolven komen niet alleen op land voor, maar ook in zeewater. Ze komen nu twee keer zoveel voor als 35 jaar geleden, en ze duren langer. We komen erop uit dat de mariene hittegolven tussen 2006 en 2015 voor 84 tot 90 procent zijn toe te wijzen aan opwarming veroorzaakt door de mens.”

Deze woensdag presenteert het IPCC in principe zijn bevindingen. Dan zou er overeenstemming moeten zijn over de tekst van de samenvatting. Bent u hoopvol dat het gaat lukken?

„Haha, nou, na vier dagen vergaderen moet nog steeds de helft van de zinnen worden goedgekeurd. Je zou bijna het vertrouwen verliezen. Maar mensen die door de wol zijn geverfd zeggen dat het af gaat komen. Daar ga ik dan maar op af.”

Achttien uur na het telefoongesprek met Van de Wal stuurt het persteam van het IPCC het bericht dat rapport en samenvatting beschikbaar zijn. Van de Wal laat via e-mail weten dat hij net een vergadering van 27 uur achter de rug heeft, en daarna maar twee uur heeft geslapen. Wil hij in de toekomst nog een keer hoofdauteur zijn voor IPCC? „Dit is misschien niet het goeie moment om erop te antwoorden. Ik kijk er nu vooral naar uit weer wat anders te gaan doen.”