Heilige huisjes bestaan niet bij oplossen stikstofcrisis

Politiek Snelheid omlaag en minder vee. De politiek weet dat fors ingrijpen nodig is om stikstofuitstoot terug te dringen.

Oud-minister en commissievoorzitter Johan Remkes presenteert in Nieuwspoort de aanbevelingen hoe op korte termijn om te gaan met de stikstofproblematiek in Nederland.Foto Remko de Waal/ANP
Oud-minister en commissievoorzitter Johan Remkes presenteert in Nieuwspoort de aanbevelingen hoe op korte termijn om te gaan met de stikstofproblematiek in Nederland.Foto Remko de Waal/ANP

Het stikstofadvies dat nu op tafel ligt had nóg strenger gemogen, vond de een. Dit worden pijnlijke beslissingen, oordeelde de ander. Maar de meest veelzeggende reactie die in Den Haag te horen viel nadat oud-minister Johan Remkes het advies woensdagavond aan het kabinet presenteerde, was dat de nu gedane voorstellen om de stikstofuitstoot te verminderen wel meevallen.

Dat tekent de aardverschuiving die zich de afgelopen maanden op het Binnenhof heeft voorgedaan. Was je een half jaar geleden aangekomen met een voorstel om de veestapel terug te dringen, dan begaf je je in politiek uiterst riskant gebied. Had je toen voorgesteld de maximumsnelheid op een groot aantal snelwegen met tientallen kilometers per uur omlaag te brengen, dan had je tal van partijen over je heen gekregen. En zie: nu kan het dat het elfkoppige adviescollege van VVD-coryfee Remkes beide maatregelen als eerste aanzet tot een oplossing aan het kabinet presenteren – en bijna niemand in Den Haag spreekt hun conclusies tegen.

Alles is anders, zo blijkt nog maar eens, sinds de Raad van State eind mei een streep zette door het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Jarenlang verleende de Nederlandse overheid via het soepele stikstofprogramma vergunningen voor woningen, wegen, landbouw en andere activiteiten – allemaal verantwoordelijk voor extra stikstof in lucht en bodem – rond beschermde natuurgebieden. De uitspraak van de Raad van State maakte die optie onmogelijk, en zette de uitvoering van meer dan 18.000 projecten op de helling.

Als de Raad van State het PAS uitschakelde, dient het adviesrapport ook het onderliggende systeem de genadeklap toe. Het is volgens Remkes en de andere auteurs – onder wie een aantal hoogleraren en oud-politici als Elbert Dijkgraaf (SGP) en Gerben-Jan Gerbrandy (D66) – niet voldoende om meer en minder uitstoot tegen elkaar weg te strepen, het zogenoemde „salderen”. De voorstellen mogen dan weinig concreet zijn – waar de snelheid omlaag kan bijvoorbeeld, of waar boeren mogelijk worden uitgekocht – het advies hamert er wel op dat voor nieuwe constructies die natuur ten koste laten gaan van de economie geen ruimte meer is. „De tijd van juridische trucs en listen is nu echt voorbij”, aldus Remkes bij de presentatie.

Dit is nog maar het begin

Het kabinet had Remkes gevraagd om de gevolgen van de stikstofuitspraak in kaart te brengen en met een oplossing te komen voor de ontstane „impasse”. Maar aannemers en boeren die hoopten op een snelle route voor nieuwe vergunningen, moeten geduld hebben. „De huidige impasse is zodanig complex”, schrijft het adviescollege, „dat de vergunningverlening op korte termijn niet over de volle breedte weer kan worden vlot getrokken.”

Dat besef is ook in Den Haag aangekomen. Konden partijen echte stappen voor de zomer nog even uitstellen, bij de Algemene Politieke Beschouwingen vorige week was stikstof een dominant thema geworden. „Een kruispunt”, in de woorden van Gert-Jan Segers (ChristenUnie), dat vroeg om bezinning. Rob Jetten (D66) stelde er voor de veestapel te halveren.

Binnen de coalitie zijn D66 en ChristenUnie het meest gebrand op vergaande maatregelen, zeker als die te koppelen zijn aan plannen uit het klimaatakkoord. CDA en VVD probeerden zich woensdag ook constructief op te stellen. CDA’er Jaco Geurts sprak van „bouwstenen” voor een nieuwe aanpak. VVD-Kamerlid Mark Harbers noemt het advies „het begin van een uitweg”. Maar zij weten: bij hun achterban liggen veel maatregelen gevoeliger.

En dan is dit nog maar het begin. Het adviescollege laat de luchtvaart nu buiten beschouwing. Die komt in een later rapport aan bod. De verkleining van de veestapel is nog weinig concreet, maar kan leiden tot een aanpak met dwang.

„Ik heb altijd geleerd”, aldus Remkes, „dat je niets moet uitsluiten.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken: Over het gigantische, urgente probleem voor dit kabinet: PAS.

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.