Van Haga is weg, wat doet hij met zijn zetel?

Integriteit Hij kwam herhaaldelijk in opspraak, maar stapte nooit op. Dinsdag werd Wybren van Haga uit de VVD-fractie gezet. Hij beraadt zich op zijn toekomst.

Wybren van Haga staat de media te woord nadat bekend is geworden dat hij de VVD-fractie is uitgezet, na nieuwe ophef over zijn vastgoedbedrijf.
Wybren van Haga staat de media te woord nadat bekend is geworden dat hij de VVD-fractie is uitgezet, na nieuwe ophef over zijn vastgoedbedrijf. Foto Bart Maat/ANP

Voor de partij waren de aanhoudende berichten over hem „schadelijk”, zegt Wybren van Haga, een paar minuten nadat hij uit de Tweede Kamerfractie van de VVD is gezet. Dat begrijpt hij wel. Maar inhoudelijk is er volgens hem niets aan de hand. „Tien keer nul is nul.”

Hij beantwoordt de vragen van de media kalm, maar boos is hij wel: „Het is voor een ondernemer bijna onmogelijk om volksvertegenwoordiger te zijn.” Als ondernemer, legt Van Haga uit, heb je altijd te maken met mensen die boos op je zijn – en die naar de media stappen zodra jij Tweede Kamerlid wordt. Maar hij kwam toch niet alleen in het nieuws met zijn vastgoedbedrijf, houdt een journalist hem voor. Toen hij afgelopen zomer op de snelweg werd aangehouden, bleek dat hij te veel had gedronken. Van Haga knikt, dat was wél fout. Hij maakt de rekensom nog eens. „Tien keer nul is nul, plus één, is één.”

Lees meer over de ondermaatse verhuurpraktijken van Van Haga

Achter de gesloten deur van de fractiekamer ging het dinsdag bij de wekelijkse vergadering van de VVD maar over één onderwerp: de positie van de 52-jarige Van Haga, die alwéér in opspraak was geraakt. Maandag meldde Hart van Nederland dat Van Haga’s bedrijf zonder vergunning bouwwerkzaamheden had laten uitvoeren aan het Essenhofje, een rijksmonument in Haarlem waar Van Haga 24 sociale huurwoningen verhuurt. Toen de werkzaamheden na een tip van een bewoner afgelopen voorjaar werden stilgelegd, kwam Van Haga volgens Hart van Nederland op „zeer agressieve manier” verhaal halen. Ook bleek het Kamerlid in de zomer een boze e-mail te hebben gestuurd aan één van zijn huurders, met wie hij een conflict heeft. Twee voorbeelden, kortom, van bemoeienis van Van Haga met zijn vastgoedbedrijven. En dat terwijl hij de VVD na eerdere ophef had moeten beloven dit niet meer te doen.

Het schenden van deze afspraak was dan ook exact de reden om Van Haga uit de VVD-fractie te zetten, zei fractievoorzitter Klaas Dijkhoff, toen hij even na het middaguur naar buiten kwam. 76ste zetel of niet. Want dat was direct na de dienstmededeling de grote vraag: wat doet Van Haga met zijn zetel? Het kabinet-Rutte III heeft in de Tweede Kamer de krapst mogelijke meerderheid van één zetel. Van Haga, die slechts 2.156 stemmen kreeg bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017, heeft nu drie mogelijkheden: hij kan zijn zetel teruggeven aan de VVD, hij kan hem houden en een eenmansfractie beginnen, óf hij kan zich aansluiten bij een andere partij. Het is algemeen bekend dat Van Haga sympathie koestert voor Thierry Baudet, al lijkt een overstap niet erg logisch. Op cruciale thema’s zoals Europa en klimaat staan zijn opvattingen haaks op die van Forum voor Democratie. Dinsdag zei Baudet dat Van Haga „absoluut niet” bij FVD terechtkan.

‘Afwachten’

Nadat hij dinsdag uit de fractie was gezet, liet Van Haga weten dat hij „rustig” gaat nadenken wat hij gaat doen. Wanneer hij zijn besluit bekendmaakt, is onduidelijk. Bij de VVD hopen ze deze week meer te weten.

Lees ook: Pandjesbezitter Wybren van Haga voert politiek alsof het oorlog is

Binnen de coalitie werd dinsdag betrekkelijk laconiek gereageerd op het mogelijke verlies van de 76ste zetel. „Afwachten”, hoorde je bij het CDA, D66 en de ChristenUnie. En: het is vooral een VVD-zaak. „Er zit daar iets in het water”, hoonde een CDA’er. De afgelopen jaren kwam de VVD keer op keer in het nieuws met integriteitskwesties. Vorig jaar moest Han ten Broeke nog opstappen na het uitkomen van „een ongelijkwaardige relatie” met een fractiemedewerkster.

Volgens Gert-Jan Segers, fractievoorzitter van de ChristenUnie, is de VVD nog altijd een „betrouwbare partner”. Over het vertrek van Van Haga oordeelt hij mild: „Kan gebeuren.” Mocht de VVD’er zijn zetel meenemen, dan maakt dat „niet zo veel” uit voor de coalitie, zegt Segers. Ook met 75 zetels kan Rutte III verder. „Je bent pas weg als de meerderheid van de Tweede Kamer het vertrouwen in het kabinet opzegt.” In de Eerste Kamer heeft de coalitie sinds dit voorjaar geen meerderheid meer en dus is het kabinet al genoodzaakt om samen te werken met de oppositie – ook in de Tweede Kamer.

Lees meer over de macht van het 76ste Kamerlid

In de praktijk kan het wel lastig zijn als de coalitie op 75 zetels leunt. Eén front vormen om een debat tegen te houden zit er niet meer automatisch in. En bij hoofdelijke stemmingen – een instrument dat vooral de PVV gretig inzet – is het nog meer dan voorheen noodzakelijk dat alle coalitieleden aanwezig zijn. Het gevolg: op vergaderdagen van de Tweede Kamer – dinsdag, woensdag en donderdag – zijn ze gedwongen tot ’s avonds laat in de buurt te blijven.

Bij de VVD noemen ze graag het voorbeeld van Johan Houwers, die in 2013 uit de VVD-fractie werd gezet vanwege gesjoemel met zijn hypotheek. Hij vertrok uit de Tweede Kamer maar nam in 2015 alsnog zijn zetel in, nadat een ander Kamerlid, Mark Verheijen, moest opstappen vanwege zijn declaratiegedrag. Houwers’ eenmansfractie stemde daarna trouw met de VVD mee. Maar of Van Haga dat ook zal doen? Daarvan zijn ze bij de VVD nog niet zo zeker.