'De zwaksten dragen in zwakke wijken de grootste lasten'

gezondheidszorg Te veel mensen met problemen belanden in de goedkoopste sociale huurwoningen. Meldingen van verward gedrag nemen toe.

De politie weet niet altijd hoe zij met iemand met verward gedrag moeten omgaan. Daar zijn zij niet voor opgeleid.
De politie weet niet altijd hoe zij met iemand met verward gedrag moeten omgaan. Daar zijn zij niet voor opgeleid. Koen van Weel

In de wijken waar zijn corporatie sociale huurwoningen beheert (27.000 in totaal) komen steeds meer mensen terecht met problemen, zegt Wim Hazeu. Ze zijn arm, werkloos, in de war of oud. Hij is directeur van Wonen Limburg. „Er is amper burenhulp voor elkaar, want de meesten hebben zélf problemen.” De zwakste schouders in de samenleving, zegt Hazeu, dragen in zwakke wijken de grootste maatschappelijke lasten.

Hazeu was maandag een van de vele sprekers tijdens de hoorzitting over ‘personen met verward gedrag’ in de Tweede Kamer. Zijn geschreven bijdrage was opmerkelijk: „Wij staan in de frontlinie maar we staan buitenspel.” Hij bedoelt, vertelt hij later, dat de corporatie sinds 2011 geen enkele invloed heeft op hoe een wijk met sociale huurwoningen wordt samengesteld. In dat jaar werd de inkomenstoets ingevoerd voor sociale huurwoningen (maximaal 720 euro per maand) en alleen de armsten mogen er nog huren. 97 procent van zijn woningen zijn sociale huurwoningen.

Bovendien gaat een kwart van de ongeveer 2.160 huizen die elk jaar vrijkomen bij Wonen Limburg (door overlijden of verhuizing) verplicht naar ‘bijzondere doelgroepen’: statushouders, gehandicapten, vrouwen die uit een blijf-van-mijn-lijfhuis komen en psychiatrisch patiënten die voorheen in een instelling woonden. Dat zijn in acht jaar tijd dus bijna 4.500 nieuwe huurders bij Wonen Limburg met een urgentieverklaring.

En de zorg voor met name de psychiatrisch patiënten is minimaal, vertelt Hazeu. „Dan krijgen we bericht dat de radio ’s nachts opeens keihard staat. We hebben gasontploffingen gehad, keukenbranden.” Tijdens kantooruren kunnen corporatiemedewerkers bellen met de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Maar na sluitingstijd niet. Eén ggz-alarmnummer dat zijn personeel kan bellen, zou dus heel fijn zijn, zegt hij. „Wij zijn geen arts. Wij weten niet wat er met een verwarde persoon aan de hand is. Heeft hij een psychose? Is hij dementerend? Heeft hij drugs gebruikt?”

Geen veilig thuis

De agressie tegen zijn personeel is de afgelopen paar jaar fors toegenomen. 85 procent van de medewerkers van álle woningbouwcorporaties in het land heeft ermee te maken, bleek uit een enquête. De Wonen Limburg-medewerkers die bij huurders langsgaan, volgen nu een agressiecursus om te leren deëscaleren. Als iemand langsgaat, omdat een huurder de huur niet heeft betaald of er klachten zijn van buren over herrie, heeft hij altijd een alarmsysteem mee zodat hij hulp van collega’s kan inroepen.

De zorg is minimaal, de ggz is vaak onbereikbaar en de buren kunnen niet helpen, doordat ze zélf in de problemen zitten, zegt Hazeu. „Het loopt ons over de hoge schoenen bij Wonen Limburg”, zei hij in de Tweede Kamer. „We zijn er voor mensen met een smalle beurs en dat willen we ook zijn. Maar de sterke toename en concentratie van mensen met verward gedrag in de allergoedkoopste woningen, maakt dat we steeds meer moeite hebben een veilig thuis voor hen én hun buren te creëren.” Hij vindt dat sociale huurwoningen ook in gegoede wijken moeten worden gebouwd waar ook capabele mensen wonen die hun buren kunnen helpen.

De vier bestuurders van ggz-instellingen, die aanwezig waren maandag, leggen uit dat psychiatrisch patiënten beter af zijn thuis. Het blijkt dat patiënten die langdurig in een instelling verblijven, ‘hospitaliseren’ en niet beter worden. Ook zeggen de ggz-bestuurders dat de afbouw van het aantal plekken in psychiatrische instellingen (met een derde sinds 2015) niet de oorzaak is voor het toenemende aantal meldingen van overlast bij de politie en corporaties. Tom van Mierlo, psychiater en bestuurder van de Reinier van Arkel Groep in Brabant, zei wel dat er meer geïnvesteerd moet worden in ‘ambulante zorg’ (een hulpverlener die thuis langsgaat). „Die ambulante teams worden uitgekleed. Er is te weinig geld voor de moeilijkste doelgroep.”

Intussen stijgt het aantal meldingen bij de politie over mensen met verward gedrag (zogeheten E-33-meldingen). In de eerste helft van dit jaar waren dat er 47.000. Bezorgde of bange burgers bellen de politie die vaak de verwarde persoon maar meeneemt naar het bureau. De psychiaters is de E-33-melding een doorn in het oog, bleek maandag. „De politie kan goed registreren maar het zegt weinig over wat er met de patiënt aan de hand is.” 10 procent van de 47.000 E33-meldingen in de eerste helft van dit jaar, betrof verward gedrag van demente ouderen, bleek maandag.

De politie is in elk geval niet bezig de E33-cijfers te vergroten om aandacht te vragen, zei Anja Schouten, politiechef in Noord-Holland: „Alles wat strafbaar is, zoals geweld, wordt apart geregistreerd. Die situaties zijn er ook en vallen búiten de E33-meldingen. Als er onveiligheid is, dan gaan we erheen en stoppen we dat. Dat is ons werk.”

Eigen regie soms niet mogelijk

Sterker, zei Gerrit van de Kamp van politievakbond ACP: „Politiemensen moeten zich buiten kantooruren suf bellen om een ggz-hulpverlener te vinden die kan helpen bij een persoon met verward gedrag. Wij noteren nu de naam en het kenteken van hulpverleners die geen gehoor geven. Voor als iemand ooit overlijdt in de cel of in het voertuig.” Want, zei hij: „Wij staan voor het hekje als het fout gaat. Maar wij weten niet altijd hoe we met verward gedrag moeten omgaan. Daar zijn we niet voor opgeleid.”

Namens Het Leger des Heils laat Cornel Vader maandag in de Tweede kamer weten dat veel patiënten thuis te weinig begeleiding krijgen. „Twintig minuten bezoek, één keer per maand, is écht te weinig voor deze mensen. En dan moet de hulpverlener in die twintig minuten nog komen en alles administratief vastleggen.” Sinds de transitie (dat mensen thuis moeten wonen) staat ‘eigen regie’ hoog in het vaandel bij de ggz, constateert Vader. „Maar dat kán niet. Sommige mensen kunnen geen eigen regie voeren.” Ypsilon, een organisatie voor families van psychotische patiënten, zegt ook: „Patiënten krijgen niet de zorg die ze nodig hebben.”