Opinie

Nieuwe technologie? Investeer in wijsheid

Maxim Februari

Let maar niet op mij. Ik heb nergens verstand van. Ik ben een jurist. Tot nu toe dacht ik in mijn ijdelheid dat ik, nou ja, verstand van de dingen had, maar ik had het mis. VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff heeft het me geleerd. Over de toekomst zei hij tijdens de Algemene Beschouwingen: „Ik heb er geen verstand van, als jurist.” Een strategie die we nog kennen van de Spaanse ober Manuel in de comedyserie Fawlty Towers. „I know nothing, I’m from Barcelona.”

Klaas Dijkhoff was niet van plan geweest het te zeggen. In de ‘Spreektekst Klaas Dijkhoff Algemene Politieke Beschouwingen’, die de partij online heeft gezet, staat de zin niet. Daar lees ik dat de fractievoorzitter een visie verlangt van het kabinet „op de economie in de komende 30-50 jaar”, opdat onze kinderen en kleinkinderen het nog beter zullen hebben dan wij. „Waarin moeten we nu investeren om straks voorop te lopen? Biotechnologie? Fotonica? Nanotechnologie? Kunstmatige intelligentie? Thorium? Iets totaal anders?”

Dat was hij van plan te zeggen, maar waarschijnlijk is net voor het debat een John Cleese-achtige spindoctor met Fawlty Towers-achtige instructies naar de fractievoorzitter gekomen. „Denk eraan, jij hebt nergens verstand van.” „Van wat niet?” „Van kunstmatige intelligentie en thorium.” „Maar daar weet ik niets van.” „Precies.” En zo kwam het dat de VVD-fractievoorzitter aan het kabinet vroeg om de toekomst voor ons te regelen. „Want ik heb er geen verstand van, als jurist.”

Het is niet mijn bedoeling die vrolijke meneer Dijkhoff hier de voet dwars te zetten. Het is alleen dat ik wel eens hoor hoe bètawetenschappers over de toekomst denken. Vreemd genoeg maken die zich juist zorgen over rechtvaardigheid en recht. Vooral als het gaat om kunstmatige intelligentie die handelt in het maatschappelijk verkeer. Misschien neemt ze het rechtssysteem straks van ons over en dat zou je als jurist toch extra moeten interesseren.

Het afgelopen weekend zat ik te kijken naar de Artificial Intelligence-podcast op YouTube van Lex Fridman, onderzoeker aan het Amerikaanse MIT op het gebied van kunstmatige intelligentie en robotica. Hij spreekt met mathematisch natuurkundige en investeerder Eric Weinstein, die bovengemiddeld veel verstand heeft van wetenschap en geld. Het gesprek gaat halverwege even over wapens, zoals veel gesprekken tussen onderzoekers die zich verdiepen in kunstmatige intelligentie.

Lees ook deze column van Kiza Magendane: De nikab als uw draagbare beschermer

Sinds 1945 zijn we in het Westen grotendeels in „videogamemodus” geweest, zegt Weinstein. Geen echt grote gevaren, geen zware, collectieve tegenslag. We zijn gaan denken dat we onkwetsbaar zijn. Een generatie lang hebben we geleefd in een tuin waar de doornen van de rozenstruiken zijn geknipt. Zal het gevaar in de nabije toekomst ontstaan door AI, kernwapens, genetisch ingrijpen? Ik weet het niet, zegt Weinstein rond de 27ste minuut, maar ik weet wel dat de rust in de tuin op haar eind loopt. „Het speelgoed dat we bouwen is zó imposant – en de wijsheid om dat te begeleiden is niet tot bloei gekomen.”

Dit is niet een filmische fantasie over superintelligenties die de mensheid komen uitroeien, dit gaat over menselijke inzet van riskant speelgoed. Het is een illusie te denken, zegt Weinstein in de 38ste minuut van het gesprek, dat we dit speelgoed de komende 500 jaar niet gaan gebruiken.

In onze Nederlandse politieke beschouwingen staat de videogame modus echter nog volop aan. Het kabinet van juristen, bestuurskundigen en historici denkt er net zo over als de jurist Dijkhoff: door investeringen in bètatechnologie worden onze kinderen en kleinkinderen vanzelf nog blijer en rijker dan wij. Als de juristen zich er maar niet mee bemoeien! Weg met juridische overdenkingen! Laten we de opleidingen in de alfa- en gammawetenschappen afschaffen!

Er zit een grote misvatting in dit scenario. Je kunt geen visie ontwikkelen op de economie van de komende dertig tot vijftig jaar zonder te beseffen dat investeringen in technologie ook de economie ingrijpend gaan veranderen. Kunstmatige intelligentie zal gedrag vertonen dat economen nu met geen mogelijkheid kunnen voorzien: misschien creëert ze helemaal geen kapitaal en betaalt de investering zich niet als vanouds uit in winst. Je kunt je voorstellen, zei de natuurkundige Stephen Hawking in 2014, dat financiële markten worden afgetroefd. „One can imagine such technology outsmarting financial markets.” Daar zit je dan als kabinet met je investering.

Geen mens heeft er verstand van. Als het over de toekomst gaat, komt iedereen uit Barcelona. Maar als de politiek de vraag stelt waarin we moeten investeren om straks voorop te lopen, lijkt mij het beste antwoord: wijsheid, wijsheid, wijsheid!

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.