'Als je zuivere koffie verkoopt, mag je zeker niet sjoemelen met belastingen!'

Koffiereus Starbucks was jaren hét symbool voor ‘Nederland belastingparadijs’.

Op woensdag 9 mei opent Starbucks Coffee Company de deuren van haar eerste vestiging langs een Europese autosnelweg, en wel in De Meern langs de drukke Nederlandse A12.
Op woensdag 9 mei opent Starbucks Coffee Company de deuren van haar eerste vestiging langs een Europese autosnelweg, en wel in De Meern langs de drukke Nederlandse A12. Foto Lex van Lieshout / ANP

„Als je zuivere koffie verkoopt, mag je zeker niet sjoemelen met belastingen!” Met die slogan voerde de PvdA actie tegen Starbucks en de afspraken die het concern met de Nederlandse fiscus had gemaakt.

De koffiereus werd hét symbool van ‘Nederland belastingparadijs’. In 2015 oordeelde de Europese Commissie dat Nederland een te gunstige belastingafspraak (‘ruling’) sloot met de koffiereus. Starbucks zou daardoor jarenlang te weinig belasting hebben betaald. Omgekeerd betekende dit dat Nederland jarenlang illegale staatssteun had verstrekt.

Lees ook: ‘Eerlijke belastingen’ blijkt lastig speerpunt voor Brussel

Na een slepende procedure zette het Gerecht van de Europese Unie dinsdag een streep door dat staatssteunbesluit van de Commissie. „Dit is een opsteker voor het Nederlandse rulingsysteem dat zo bekritiseerd is”, constateert fiscalist Paulus Merks van Houthoff. „In de fiscale wereld en het bedrijfsleven zijn veel partijen blij met deze uitspraak.”

Rulings zijn op maat gemaakte vertrouwelijke afspraken tussen de fiscus en een multinational. Er wordt bijvoorbeeld vastgelegd welke prijzen een bedrijf mag rekenen als het zaken doet met dochtervennootschappen.

Kous is nog niet af

De Commissie vond de interne prijzen die Starbucks-vennootschappen elkaar voor koffiebonen rekenden veel te hoog, waardoor de winst en dus belasting werden gedrukt. Maar de Europese rechter gaat niet mee in dat verhaal omdat ze vindt dat de Commissie te veel steken heeft laten vallen bij de onderliggende berekeningen.

Universitair hoofddocent belastingrecht Jan Vleggeert (Universiteit Leiden) ziet in de uitspraak ook een opsteker voor de Commissie. De beoordelingssystematiek van hoe zij kijkt of transacties tussen dochterondernemingen marktconform zijn, houdt de rechter namelijk overeind. „Wat dat betreft kan de vlag bij de Commissie uit, want veel andere staatssteunzaken die lopen zijn daarop gebaseerd.” De uitwerking waar het bij Starbucks aan schortte kan volgens Vleggeert in andere zaken worden aangepast.

De kous is nog niet af. Ten eerste is het zeer waarschijnlijk dat er hoger beroep volgt bij het EU-hof. Daarnaast heeft de Commissie nog twee Nederlandse ‘rulingonderzoeken’ lopen: naar Ikea en Nike. Terwijl Starbucks publicitair een grote impact had, was het met 25,7 miljoen euro ‘staatssteun’ relatief klein. Bij Ikea en Nike zou het om fors hogere bedragen gaan.

Fiscalist Merks wijst erop dat de Starbucks-zaak niets zegt over hoe die twee zaken aflopen. „Ze gaan alle drie om rulings, maar inhoudelijk zijn ze compleet verschillend.”